TÜBİTAK AYEK'e Sevk Edildi: Tekrar Başvuru ve Başvuru Yasağı Süresi

TÜBİTAK AYEK başvuru yasağı süresi, ihlalin türüne göre 6 aydan 5 yıla kadar değişir. TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği m.10/3 uyarınca: "kabul ve taahhüt beyanlarına uymama" ihlallerinde yaptırım süresi 1 yıldan 3 yıla kadar; "uydurma, çarpıtma, aşırma, haksız yazarlık" gibi doğrudan bilimsel etiği ihlal eden fiillerde ise 1 yıldan 5 yıla kadar belirlenebilir. Ayrıca AYEK incelemesi devam ederken Kurul, kişinin yeni başvurularının kabul edilip edilmeyeceğine karar verebilir (m.7/3). Bu yasak, inceleme sonuçlanıncaya veya Kurul aksi karar verinceye kadar geçerli olabilir.

TÜBİTAK proje başvurusu AYEK'e sevk edildiğinde ne olur? 2026 yılında TÜBİTAK 1001 destek programına başvuran bazı araştırmacılara gönderilen yazılarda, proje önerisinin değerlendirme sürecinde etik kurallara aykırı davranış şüphesi oluştuğu, durumun TÜBİTAK AYEK'e sevk edildiği ve aynı proje önerisiyle aynı yılın ikinci döneminde tekrar başvuru yapılamayacağı bildirilmektedir.

Aşağıdaki açıklamalar, böyle bir sevk yazısı alan araştırmacıların "başvuru yasağı sadece 1001'e mi özgü?", "başka bir programdan veya farklı bir öneriyle başvurabilir miyim?", "bu yasağa itiraz edebilir miyim?" sorularına cevap vermektedir.

Sevk yazısı alan araştırmacı için sürecin nasıl ilerleyeceğini bilmek önemlidir. Önce sevkin hangi gerekçeyle yapıldığı (uydurma, çarpıtma, aşırma, tekrar yayım, haksız yazarlık vb.) ve dosyanın hangi aşamada olduğu belirlenmelidir. AYEK incelemesi süresince Kurul, Kuruma yapılacak yeni başvuruların kabul edilip edilmeyeceğine karar verebilir (m.7/3); bu nedenle başvuru planları bu risk dikkate alınarak kurulmalıdır. Hakkında savunma istenirse belirlenen sürede (kural olarak bir ay) yazılı savunma verilmelidir. İnceleme sonucunda ihlal tespit edilirse yaptırım kararına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde itiraz edilebilir; idare mahkemesinde iptal davası da açılabilir.

AYEK Sevki Nedir ve Ne Anlama Gelir?

TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu (AYEK), 278 sayılı Kanuna dayanılarak çıkarılan TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Kurumun görevi; Kuruma önerilen, Kurumca desteklenen veya sonuçlanan akademik projeler ve destekler, teşvik-ödül faaliyetleri ile Kurumca yayımlanan her türlü yayınla ilgili etik kural ihlallerini incelemektir (m.2, m.6).

Yönetmeliğin 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; etik kural ihlali iddiasını içeren başvurular, Başkan tarafından inceleme yapılması için Kurula sevk edilir. Proje değerlendirme sürecinde ortaya çıkan etik şüphe de bu kapsamda AYEK'e sevk edilir. Sevk, ihlal kararı değildir; bir inceleme başlangıcıdır. Ancak sevk, başvuru hakkı bakımından önemli sonuçlar doğurabilir.

Başvuru Yasağı Sadece 1001'e mi Özgü?

Hayır. Başvuru yasağının dayanağı 1001 programına ilişkin bir kural değil, AYEK Yönetmeliği'nin genel hükümleridir. Yönetmeliğin 7. maddesinin üçüncü fıkrası şu hükmü içerir:

Kurulun görev alanına girdiğine karar verilen konu ile ilgili olarak, inceleme sürecindeki ilgili kişilerin, Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinliklerinin devam edip etmemesi, Kuruma yapacağı yeni başvurularının kabul edilip edilmemesi, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapıp yapmaması, Kurumun iş ve değerlendirme süreçlerinde görev alıp almaması ve varsa bu görevlerinin durumu hakkında Kurul tarafından karar verilir. (AYEK Yönetmeliği m.7/3)

Hükümde "her türlü proje" ve "Kuruma yapılacak yeni başvurular" ifadeleri yer almaktadır; 1001, 1002, 1003, 3001, 3005, 3501, 2232 ve BİDEB programları dâhil hiçbir program adı geçmemektedir. Bu nedenle AYEK incelemesi, program ayrımı yapılmaksızın araştırmacının TÜBİTAK'a yapacağı başvuruları etkileyebilir.

Mailde "1001 programı kapsamında" denmesi, somut olayda başvurunun 1001 programına yapılmış olmasından kaynaklanmaktadır; yasağın kaynağı program değil, AYEK incelemesinin varlığıdır.

İnceleme Sürecinde ve Yaptırımda Başvuru Yasağı

Başvuru yasağının iki farklı aşaması vardır:

1. İnceleme sürecinde (m.7/3): AYEK incelemesi devam ederken Kurul, ilgili kişinin yeni başvurularının kabul edilip edilmeyeceğine karar verebilir. Bu karar, ihlal tespiti yapılmadan önce de alınabilir; sevk yazısında bildirilen "ikinci dönemde tekrar başvuru yapılamayacağı" ifadesi bu aşamaya ilişkindir. Karar, inceleme sürecindeki ilgili kişiye yazılı olarak bildirilir.

2. Yaptırım aşamasında (m.10/4): Etik kural ihlali sabit görülür ve yaptırım kararı alınırsa; kişinin Kuruma önerilen, Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje, burs ve etkinlikteki görevinin devam edip etmemesi ile Kuruma yapacağı yeni başvurularının kabul edilip edilmemesi hakkında, kusurun ve yaptırım sonuçlarının ağırlığı dikkate alınarak Kurulun önerisi ile Başkan tarafından karar verilir.

Yaptırım süreleri ihlal türüne göre değişir (m.10/3): "kabul ve taahhüt beyanlarına uymama" bir yıldan üç yıla; "uydurma, çarpıtma, aşırma, haksız yazarlık" bir yıldan beş yıla kadar yaptırım öngörür. Yaptırım kararının Başkan tarafından onay tarihinden itibaren beş yıl içinde yeni bir ihlal tespit edilirse yaptırım süresi yarısı kadar artırılır (m.10/9). Etik ihlal türleri ve cezaları hakkında ayrıntılı bilgi için TÜBİTAK AYEK Etik İhlal Türleri ve Cezaları başlıklı yazımıza bakılabilir.

Başvuru Yasağı Ne Zaman Kalkar?

Yaptırım aşamasındaki yasak, kararda belirlenen sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona erer; sürenin başlangıç noktası, yaptırımın Başkanlık onay tarihidir (m.10/2). Yasak sürerken yapılan yeni başvurular kabul edilmeyebilir; bu durum hem zaman kaybına hem de dosyanın olumsuz etkilenmesine yol açabilir.

Süreden önce ikinci yol iptal davasıdır. Yaptırım kararı idari işlem niteliğinde olduğundan, idare mahkemesince iptal edilmesi hâlinde yasak hukuken ortadan kalkar. Dava açma süresi tebliğden itibaren 60 gündür (İYUK m.7).

Yönetmelikte, yaptırım süresi dolmadan Kurul veya Başkan tarafından yasağın erken kaldırılmasına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. Kişinin yeni başvurularının kabul edilip edilmeyeceği her hâlükârda Başkan tarafından karar bağlanacağından (m.10/4), sürenin dolması beklenmeden başvuru planı yapmak isteyen araştırmacının dosyaya özgü hukuki değerlendirme alması gerekir.

İnceleme sürecindeki geçici yasak bakımından ise yaptırım süresi söz konusu değildir; bu yasak, AYEK incelemesinin sonuçlanmasıyla ve ihlal tespit edilmemesi hâlinde yeni başvuruların kabulüne ilişkin engelin ortadan kalkmasıyla sona erer.

"Bu Proje Önerisi ile" İfadesi Ne Anlama Gelir?

Sevk yazısında "bu proje önerisi ile ... tekrar başvuru yapmanız mümkün olamayacaktır" ifadesi yer alır. Bu ifade, yasağın o proje önerisiyle sınırlı görünmesine yol açmaktadır. Ancak dikkat edilmesi gereken nokta şudur: m.7/3 kişi bazlı bir karar mekanizması kurar — "kişilerin ... yeni başvurularının kabul edilip edilmemesi hakkında Kurul karar verir." Yani:

Dar yorum: Yalnızca sevke konu proje önerisiyle başvuru engellenmiştir; farklı bir öneriyle başvuru mümkündür.
Geniş yorum: AYEK incelemesi süresince kişinin tüm yeni başvuruları kabul edilmez.

Kesin kapsam, Kurulun o dosyada verdiği karara ve kararın gerekçesine göre belirlenir. Sevk yazısında yalnızca "o öneriyle 2. dönem" denmiş olsa da, inceleme devam ederken Kurulun kapsamı genişletme yetkisi mevcuttur. Bu belirsizlik, başvuru planlamasında avukat desteği almayı gerektiren en kritik noktadır.

Hangi Programlar Etkilenir?

AYEK Yönetmeliği program ayrımı yapmadığından, etik inceleme ve buna bağlı başvuru yasağı TÜBİTAK'ın destek mekanizmalarının tamamını kapsayabilir:

ARDEB programları: 1001, 1002, 1003, 1004, 3001, 3005, 3501
BİDEB programları: Burs ve destek programları (2232, 2218, 2224 vb.)
Teşvik ve ödül faaliyetleri: Kurumca verilen ödüller, teşvikler
Yayın süreçleri: Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum

Yaptırım süresince kişi, Kurumun iş ve değerlendirme süreçlerinde hakem, danışman, editör, panelist gibi görevlerde de bulunamaz (m.10/5). Yani etki alanı yalnızca başvuru değil; proje görevleri, yayın, sunum ve hakemlik faaliyetlerini de kapsar.

Savunma, İtiraz ve İptal Davası

AYEK incelemesinde savunma hakkı güvence altına alınmıştır: Etik kural ihlali kararı verilebilmesi için kişinin savunmasının alınması gerekir (m.7/4). Kurulun yazılı talebi kendisine ulaştığı tarihten itibaren geçerli mazereti olmaksızın bir ay içinde cevap verilmemesi hâlinde, savunma hakkından feragat edilmiş sayılır ve mevcut bilgi, belge ve delillere göre incelemeye devam edilir. Savunma istem yazısına nasıl cevap verileceği hakkında TÜBİTAK AYEK Savunma İstem Yazısı başlıklı yazımıza bakılabilir.

İtiraz: Alınan karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz edilebilir (m.7/7). İtiraz başvuruları incelenmek üzere Başkan tarafından Kurula sevk edilir. İtiraz süreci ve dilekçe örnekleri için TÜBİTAK AYEK Kararına İtiraz başlıklı yazımıza bakılabilir.

İptal davası: Yaptırım kararına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.2). Dava açma süresi, işlemin tebliğinden itibaren 60 gündür (İYUK m.7). Dava açma süresinin kaçırılması hâlinde, dava esas incelemeye alınmaz. İdari işlemlere karşı dava süreleri ve yürütmenin durdurulması hakkında TÜBİTAK Proje Reddi İtiraz başlıklı yazımızda benzer süreçler anlatılmaktadır.

Zamanaşımı

AYEK'in incelemeye başlama yetkisi, etik kural ihlali iddiasında bulunulan eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıldır (m.11). Üzerinden beş yıl geçmiş etik ihlal davranışları zamanaşımına uğramış sayılır. Etik ihlalin aynı zamanda suç teşkil etmesi ve ceza davası açılması durumunda, Kurulun inceleme yetkisi bakımından da zamanaşımı durmuş sayılır.

Sevk Yazısı Alan Araştırmacı Ne Yapmalı?

Sevk gerekçesini tespit edin: Hangi fiil nedeniyle sevk yapıldığını yazıdan ve dosyadan belirleyin (uydurma, çarpıtma, aşırma, tekrar yayım, haksız yazarlık, kabul ve taahhüt beyanlarına uymama vb.). Etik ihlal türlerinin tanımları için TÜBİTAK AYEK Etik İhlal Türleri ve Cezaları yazımızı inceleyin.
Dosya aşamasını öğrenin: İnceleme başladı mı, savunma istendi mi, raportör atandı mı? İncelemelerin gündeme alınmasından itibaren altı ayda tamamlanması esastır (m.7/11).
Savunmayı süresinde verin: Bir aylık savunma süresini kaçırmayın; savunma hakkından feragat edilmiş sayılmamak için yazılı savunmayı belgeleriyle birlikte sunun.
Başvuru planınızı yeniden değerlendirin: İnceleme süresince Kurulun yeni başvuruların kabulü konusunda karar verebileceğini bilerek, yeni başvuru tarihlerini ve program tercihlerini buna göre planlayın.
İtiraz ve dava sürelerini izleyin: Karar tebliğ edilirse 15 gün içinde itiraz, 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açma sürelerini kaçırmayın.
Hukuki destek alın: Sevk yazısı, savunma, itiraz ve dava aşamalarında sürelerin ve usulün doğru işletilmesi için avukat desteği alın.

AYEK ile YÖK etik kurullarının görev alanları ve farkları hakkında karşılaştırmalı bilgi için TÜBİTAK AYEK vs YÖK Etik Kurulu Karşılaştırma 2026 başlıklı yazımıza bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

TÜBİTAK AYEK başvuru yasağı ne kadar sürer?

Başvuru yasağı süresi ihlalin türüne göre 6 aydan 5 yıla kadar değişir (m.10/3). "Kabul ve taahhüt beyanlarına uymama" ihlallerinde 1 yıldan 3 yıla; "uydurma, çarpıtma, aşırma, haksız yazarlık" gibi bilimsel etiği doğrudan ihlal eden fiillerde 1 yıldan 5 yıla kadar yaptırım öngörülür. Yaptırım kararının Başkan tarafından onay tarihinden itibaren 5 yıl içinde yeni bir ihlal tespit edilirse yaptırım süresi yarısı kadar artırılır (m.10/9). Ayrıca AYEK incelemesi devam ederken Kurul, kişinin yeni başvurularının kabul edilip edilmeyeceğine karar verebilir (m.7/3).

AYEK başvuru yasağı kalkar mı?

Yaptırım aşamasındaki yasak, kararda belirlenen sürenin dolmasıyla sona erer; yaptırım kararı idare mahkemesince iptal edilirse yasak hukuken ortadan kalkar. İnceleme sürecindeki geçici yasak ise incelemenin sonuçlanmasıyla ortadan kalkar. Yönetmelikte yaptırım süresi dolmadan yasağın erken kaldırılmasına ilişkin açık bir hüküm bulunmadığından, süre dolmadan başvuru planı yapmak için dosyaya özgü hukuki değerlendirme alınması gerekir. Yasak kalkmadan önce yapılan başvurular kabul edilmeyebilir.

TÜBİTAK AYEK'e sevk edildim, tekrar başvuru yapabilir miyim?

Sevk yazısında aynı proje önerisiyle ikinci dönemde başvuru yapılamayacağı bildirilir. Ancak yasağın kapsamı (o öneriyle mi, tüm başvurularla mı) Kurulun dosyaya özgü kararına göre belirlenir; inceleme süresince Kurul yeni başvuruların kabul edilip edilmeyeceğine karar verebilir.

Başvuru yasağı sadece 1001 programı için mi?

Hayır. Yasağın dayanağı AYEK Yönetmeliği m.7/3 ve m.10/4'tür; hükümlerde "her türlü proje" ve "Kuruma yapılacak yeni başvurular" ifadeleri kullanılmıştır. 1001, 1002, 1003, 3001, 3005, 3501, 2232 ve BİDEB programları dâhil tüm programlar kapsama girebilir.

AYEK sevki ihlal kararı mıdır?

Hayır. Sevk, inceleme başlangıcıdır; ihlal tespiti değildir. Etik kural ihlali kararı verilebilmesi için kişinin savunmasının alınması gerekir (m.7/4).

AYEK incelemesi ne kadar sürer?

İnceleme ve değerlendirmelerin Kurul tarafından gündeme alınmasından itibaren altı ayda tamamlanması esastır; sürecin uzaması durumunda Kurul gerekçesini Başkanlığa iletir (m.7/11).

AYEK kararına itiraz süresi ne kadardır?

Kararın tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz edilebilir (m.7/7). İtiraz başvuruları Başkan tarafından Kurula sevk edilir.

AYEK yaptırımına karşı dava açılabilir mi?

Evet. Yaptırım kararı idari işlem niteliğindedir; idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi tebliğden itibaren 60 gündür (İYUK m.7); süre aşımı hâlinde dava esas incelemeye alınmaz.

AYEK incelemesi için zamanaşımı var mı?

Evet. Kurulun incelemeye başlama yetkisi, eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıldır; ceza davası açılması durumunda zamanaşımı durur (m.11).

Farklı bir proje önerisiyle başvurabilir miyim?

Sevk yazısı "bu proje önerisi ile" ifadesini kullandığından dar yorumda farklı öneriyle başvuru mümkün görülebilir; ancak m.7/3 kişi bazlı karar mekanizması kurduğundan, inceleme süresince tüm başvuruların kabul edilmeme riski mevcuttur. Kapsam, Kurulun dosyaya özgü kararına göre netleşir.

Sonuç ve Hukuki Destek

TÜBİTAK proje başvurusunun AYEK'e sevk edilmesi, otomatik olarak tüm başvuru haklarının kaybı anlamına gelmez; ancak yönetmelik, inceleme sürecinde ve yaptırım aşamasında yeni başvuruların kabul edilmemesine karar verilmesine imkân tanımaktadır. Yasağın kapsamı (program bazlı mı, öneri bazlı mı, kişi bazlı mı) her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir. Sürelerin kaçırılmaması, savunmanın belgeleriyle birlikte sunulması ve itiraz/dava yollarının doğru kullanılması kritik önem taşır. Somut durumunuzda hukuki destek almak isteyenler, Büken Hukuk iletişim formu üzerinden görüşme talebi oluşturabilir.

Bağlantılı konularda TÜBİTAK AYEK Etik İhlal Türleri ve Cezaları, TÜBİTAK AYEK Kararına İtiraz ve TÜBİTAK AYEK Savunma İstem Yazısı başlıklı yazılarımıza bakılabilir.

Yasal Uyarı: İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Bu içerik hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut olayınız için bir avukata danışmanız önerilir. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir.

Kaynaklar

TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği (m.7/3, m.7/4, m.7/7, m.7/11, m.10/2-5, m.10/9, m.11) — TÜBİTAK resmî mevzuat sayfası; tam metin (PDF)
278 sayılı Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun — Mevzuat Bilgi Sistemi, tam metin
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m.2, m.7) — Mevzuat Bilgi Sistemi, tam metin; PDF sürümü
Danıştay Sekizinci Dairesi, E:2021/2737, K:2022/2811 (19.04.2022) — Adalet Bakanlığı içtihat kaydı, tam metin; AYEK yaptırımında "yeni başvuruların kabul edilmemesi"
TÜBİTAK 1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı resmî sayfası ve başvuru duyuruları
ı