TÜBİTAK Proje Başvurusu AYEK'e Sevk Edildi: Tekrar Başvuru Yapılabilir mi?

TÜBİTAK proje başvurusu AYEK'e sevk edildiğinde ne olur? 2026 yılında TÜBİTAK 1001 destek programına başvuran bazı araştırmacılara, proje önerisinin değerlendirme sürecinde etik kurallara aykırı davranış şüphesi oluştuğu, durumun TÜBİTAK AYEK'e sevk edildiği ve aynı proje önerisiyle aynı yılın ikinci döneminde tekrar başvuru yapılamayacağı bildirilmektedir. Bu makalemizdeki açıklamalar, böyle bir sevk yazısı alan araştırmacıların "başvuru yasağı sadece 1001'e mi özgü?", "başka bir programdan veya farklı bir öneriyle başvurabilir miyim?", "bu yasağa itiraz edebilir miyim?" sorularına cevap vermektedir..

AYEK Sevki Nedir ve Ne Anlama Gelir?

TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu (AYEK), 278 sayılı Kanuna dayanılarak çıkarılan TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Kurumun görevi; Kuruma önerilen, Kurumca desteklenen veya sonuçlanan akademik projeler ve destekler, teşvik-ödül faaliyetleri ile Kurumca yayımlanan her türlü yayınla ilgili etik kural ihlallerini incelemektir (m.2, m.6).

Yönetmeliğin 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; etik kural ihlali iddiasını içeren başvurular, Başkan tarafından inceleme yapılması için Kurula sevk edilir. Proje değerlendirme sürecinde ortaya çıkan etik şüphe de bu kapsamda AYEK'e sevk edilir. Sevk, ihlal kararı değildir; bir inceleme başlangıcıdır. Ancak sevk, başvuru hakkı bakımından önemli sonuçlar doğurabilir.

Başvuru Yasağı Sadece 1001'e mi Özgü?

Hayır. Başvuru yasağının dayanağı 1001 programına ilişkin bir kural değil, AYEK Yönetmeliği'nin genel hükümleridir. Yönetmeliğin 7. maddesinin üçüncü fıkrası şu hükmü içerir:

Kurulun görev alanına girdiğine karar verilen konu ile ilgili olarak, inceleme sürecindeki ilgili kişilerin, Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinliklerinin devam edip etmemesi, Kuruma yapacağı yeni başvurularının kabul edilip edilmemesi, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapıp yapmaması, Kurumun iş ve değerlendirme süreçlerinde görev alıp almaması ve varsa bu görevlerinin durumu hakkında Kurul tarafından karar verilir. (AYEK Yönetmeliği m.7/3)

Hükümde "her türlü proje" ve "Kuruma yapılacak yeni başvurular" ifadeleri yer almaktadır; 1001, 1002, 1003, 3001, 3005, 3501, 2232 ve BİDEB programları dâhil hiçbir program adı geçmemektedir. Bu nedenle AYEK incelemesi, program ayrımı yapılmaksızın araştırmacının TÜBİTAK'a yapacağı başvuruları etkiler. Zira yasağın kaynağı program değil, AYEK incelemesinin varlığıdır.

İnceleme Sürecinde ve Yaptırımda Başvuru Yasağı

Başvuru yasağının iki farklı aşaması vardır:

1. İnceleme sürecinde (m.7/3): AYEK incelemesi devam ederken Kurul, ilgili kişinin yeni başvurularının kabul edilip edilmeyeceğine karar verebilir. Bu karar, ihlal tespiti yapılmadan önce de alınabilir; sevk yazısında bildirilen "ikinci dönemde tekrar başvuru yapılamayacağı" ifadesi bu aşamaya ilişkindir. Karar, inceleme sürecindeki ilgili kişiye yazılı olarak bildirilir.

2. Yaptırım aşamasında (m.10/4): Etik kural ihlali sabit görülür ve yaptırım kararı alınırsa; kişinin Kuruma önerilen, Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje, burs ve etkinlikteki görevinin devam edip etmemesi ile Kuruma yapacağı yeni başvurularının kabul edilip edilmemesi hakkında, kusurun ve yaptırım sonuçlarının ağırlığı dikkate alınarak Kurulun önerisi ile Başkan tarafından karar verilir.

Yaptırım süreleri ihlal türüne göre değişir (m.10/3): "kabul ve taahhüt beyanlarına uymama" bir yıldan üç yıla; "uydurma, çarpıtma, aşırma, haksız yazarlık" bir yıldan beş yıla kadar yaptırım öngörür. Yaptırım kararının Başkan tarafından onay tarihinden itibaren beş yıl içinde yeni bir ihlal tespit edilirse yaptırım süresi yarısı kadar artırılır (m.10/9). Etik ihlal türleri ve cezaları hakkında ayrıntılı bilgi için TÜBİTAK AYEK Etik İhlal Türleri ve Cezaları başlıklı yazımıza bakılabilir.

Hangi Programlar Etkilenir?

AYEK Yönetmeliği program ayrımı yapmadığından, etik inceleme ve buna bağlı başvuru yasağı TÜBİTAK'ın destek mekanizmalarının tamamını kapsayabilir:

ARDEB programları: 1001, 1002, 1003, 1004, 3001, 3005, 3501
BİDEB programları: Burs ve destek programları (2232, 2218, 2224 vb.)
Teşvik ve ödül faaliyetleri: Kurumca verilen ödüller, teşvikler
Yayın süreçleri: Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum

Yaptırım süresince kişi, Kurumun iş ve değerlendirme süreçlerinde hakem, danışman, editör, panelist gibi görevlerde de bulunamaz (m.10/5). Yani etki alanı yalnızca başvuru değil; proje görevleri, yayın, sunum ve hakemlik faaliyetlerini de kapsar.

Yargısal Denetim: Danıştay Uygulaması

AYEK yaptırımları idari işlem niteliğindedir ve yargısal denetime tabidir. Danıştay Sekizinci Dairesinin 19.04.2022 tarihli ve E:2021/2737, K:2022/2811 sayılı kararında, TÜBİTAK tarafından bir proje yürütücüsü hakkında "aşırma" (etik ihlal) nedeniyle verilen iki yıl süreli yaptırım kararında şu unsurlar yer almıştır:

... "aşırma" olarak tanımlanan etik ihlalin oluştuğuna, ... davacı adına iki yıl süre ile yaptırım uygulanmasına, ... Kurumca destekleme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinlikteki görevin sonlandırılmasına, söz konusu yaptırım süresince Kuruma yapılacak yeni başvuruların kabul edilmemesine, Kurum yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapmamasına ilişkin ... işlemin iptali istemiyle açılan davada ...

Bu kararda dikkat çeken iki husus vardır. Birincisi, yaptırımın "her türlü proje ve etkinlikteki görev" ile "yeni başvuruların kabul edilmemesi" şeklinde program-agnostik kurgulandığıdır; karar 3001 projesi bağlamında verilmiştir ve yasağın 1001'e özgü olmadığını gösterir. İkincisi, somut davada süre aşımı nedeniyle temyiz isteminin incelenmeksizin reddedilmesi; dava açma sürelerinin (tebliğden itibaren kural olarak 60 gün) bu alanda kritik önem taşıdığını ortaya koyar. Kararın tam metni, Mevzuat Bilgi Sistemi içtihat arşivinde incelenebilir.

Savunma, İtiraz ve İptal Davası

AYEK incelemesinde savunma hakkı güvence altındadır. Zira etik kural ihlali kararı verilebilmesi için kişinin savunmasının alınması gerekir (m.7/4). Kurulun yazılı talebi kendisine ulaştığı tarihten itibaren geçerli mazereti olmaksızın bir ay içinde cevap verilmemesi hâlinde, savunma hakkından feragat edilmiş sayılır ve mevcut bilgi, belge ve delillere göre incelemeye devam edilir. Savunma istem yazısına nasıl cevap verileceği hakkında TÜBİTAK AYEK Savunma İstem Yazısı başlıklı yazımıza bakılabilir.

İtiraz: Alınan karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz edilebilir (m.7/7). İtiraz başvuruları incelenmek üzere Başkan tarafından Kurula sevk edilir. İtiraz süreci ve dilekçe örnekleri için TÜBİTAK AYEK Kararına İtiraz başlıklı yazımıza bakılabilir.

İptal davası: Yaptırım kararına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.2). Dava açma süresi, işlemin tebliğinden itibaren 60 gündür (İYUK m.7). Dava açma süresinin kaçırılması hâlinde, Danıştay kararında görüldüğü üzere dava esas incelemeye alınmaz. İdari işlemlere karşı dava süreleri ve yürütmenin durdurulması hakkında TÜBİTAK Proje Reddi İtiraz başlıklı yazımızda benzer süreçler anlatılmaktadır.

Zamanaşımı

AYEK'in incelemeye başlama yetkisi, etik kural ihlali iddiasında bulunulan eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıldır (m.11). Üzerinden beş yıl geçmiş etik ihlal davranışları zamanaşımına uğramış sayılır. Etik ihlalin aynı zamanda suç teşkil etmesi ve ceza davası açılması durumunda, Kurulun inceleme yetkisi bakımından da zamanaşımı durmuş sayılır.

Sevk Yazısı Alan Araştırmacı Ne Yapmalı?

Sevk gerekçesi tespit edilmelidir: Hangi fiil nedeniyle sevk yapıldığını başvuru dosyası içeriğinden belirlemek önemlidir. (uydurma, çarpıtma, aşırma, tekrar yayım, haksız yazarlık, kabul ve taahhüt beyanlarına uymama vb.). Etik ihlal türlerinin tanımları için TÜBİTAK AYEK Etik İhlal Türleri ve Cezaları yazımızı inceleyebilirsiniz.
Dosya aşamasını öğrenilmelidir: İnceleme başladı mı, savunma istendi mi, raportör atandı mı? İncelemelerin gündeme alınmasından itibaren altı ayda tamamlanması esastır (m.7/11).
Savunma dilekçesi süresinde verilmelidir: Bir aylık savunma süresini kaçırılmamalıdır. Savunma hakkından feragat edilmiş sayılmamak için yazılı savunmayı belgeleriyle birlikte sunulmalı, savunma dilekçesinin yazımında gereksiz uzun açıklamalar yapılmaması, iddiaya doğrudan cevap veren, belgeyle desteklenen ve çelişki yaratmayan bir savunmada bulunulması önemlidir. Ayrıntılı bilgi için TÜBİTAK AYEK Savunma İstem Yazısı Geldiğinde Ne Yapılmalı? makalemizi inceleyebilirsiniz.
İtiraz ve dava süreleri kaçırılmamalıdır: Karar tebliğ edilirse 15 gün içinde itiraz, 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açma süreleri kaçırılmamalıdır. Ayrıntılı bilgi için TÜBİTAK AYEK Kararına İptal Davası ve İtiraz yazımızı inceleyebilirsiniz.
Hukuki destek alın: Sevk yazısı, savunma, itiraz ve dava aşamalarında sürelerin ve usulün doğru işletilmesi için avukat desteği önem arz eder.

AYEK ile YÖK etik kurullarının görev alanları ve farkları hakkında karşılaştırmalı bilgi için TÜBİTAK AYEK vs YÖK Etik Kurulu Karşılaştırma 2026 başlıklı yazımıza bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

TÜBİTAK AYEK'e sevk edildim, tekrar başvuru yapabilir miyim?

Sevk yazısında aynı proje önerisiyle ikinci dönemde başvuru yapılamayacağı bildirilir. Ancak yasağın kapsamı (o öneriyle mi, tüm başvurularla mı) Kurulun dosyaya özgü kararına göre belirlenir; inceleme süresince Kurul yeni başvuruların kabul edilip edilmeyeceğine karar verebilir.

Başvuru yasağı sadece 1001 programı için mi?

Hayır. Yasağın dayanağı AYEK Yönetmeliği m.7/3 ve m.10/4'tür; hükümlerde "her türlü proje" ve "Kuruma yapılacak yeni başvurular" ifadeleri kullanılmıştır. 1001, 1002, 1003, 3001, 3005, 3501, 2232 ve BİDEB programları dâhil tüm programlar kapsama girebilir.

AYEK sevki ihlal kararı mıdır?

Hayır. Sevk, inceleme başlangıcıdır; ihlal tespiti değildir. Etik kural ihlali kararı verilebilmesi için kişinin savunmasının alınması gerekir (m.7/4).

AYEK incelemesi ne kadar sürer?

İnceleme ve değerlendirmelerin Kurul tarafından gündeme alınmasından itibaren altı ayda tamamlanması esastır; sürecin uzaması durumunda Kurul gerekçesini Başkanlığa iletir (m.7/11).

AYEK kararına itiraz süresi ne kadardır?

Kararın tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz edilebilir (m.7/7). İtiraz başvuruları Başkan tarafından Kurula sevk edilir.

AYEK yaptırımına karşı dava açılabilir mi?

Evet. Yaptırım kararı idari işlem niteliğindedir; idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi tebliğden itibaren 60 gündür (İYUK m.7); süre aşımı hâlinde dava esas incelemeye alınmaz.

AYEK incelemesi için zamanaşımı var mı?

Evet. Kurulun incelemeye başlama yetkisi, eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıldır; ceza davası açılması durumunda zamanaşımı durur (m.11).

Farklı bir proje önerisiyle başvurabilir miyim?

Sevk yazısı "bu proje önerisi ile" ifadesini kullandığından dar yorumda farklı öneriyle başvuru mümkün görülebilir; ancak m.7/3 kişi bazlı karar mekanizması kurduğundan, inceleme süresince tüm başvuruların kabul edilmeme riski mevcuttur. Kapsam, Kurulun dosyaya özgü kararına göre netleşir.

Sonuç ve Hukuki Destek

TÜBİTAK proje başvurusunun AYEK'e sevk edilmesi, otomatik olarak tüm başvuru haklarının kaybı anlamına gelmez; ancak yönetmelik, inceleme sürecinde ve yaptırım aşamasında yeni başvuruların kabul edilmemesine karar verilmesine imkân tanımaktadır. Yasağın kapsamı (program bazlı mı, öneri bazlı mı, kişi bazlı mı) her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir. Sürelerin kaçırılmaması, savunmanın belgeleriyle birlikte sunulması ve itiraz/dava yollarının doğru kullanılması kritik önem taşır. Somut durumunuzda hukuki destek almak isteyenler, Büken Hukuk iletişim formu üzerinden görüşme talebi oluşturabilir.

Bağlantılı konularda TÜBİTAK AYEK Etik İhlal Türleri ve Cezaları, TÜBİTAK AYEK Kararına İtiraz ve TÜBİTAK AYEK Savunma İstem Yazısı başlıklı yazılarımıza bakılabilir.

Yasal Uyarı: İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Bu içerik hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut olayınız için bir avukata danışmanız önerilir. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir.

Kaynaklar

TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği (m.7/3, m.7/4, m.7/7, m.7/11, m.10/3-5, m.11 — resmî tam metin)
278 sayılı Türkiye Bilimsel Araştırma Kurumu Kurulması Hakkında Kanun
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2, m.7
Danıştay Sekizinci Dairesi, E:2021/2737, K:2022/2811 (19.04.2022) — AYEK yaptırımında "yeni başvuruların kabul edilmemesi", tam metin
TÜBİTAK 1001 Programı resmî sayfası ve 2026 yılı başvuru duyuruları