TÜBİTAK AYEK Etik İhlal Türleri ve Cezaları 2026

TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu (AYEK), Kuruma önerilen, desteklenen veya sonuçlanan projeler ile Kurum yayınları kapsamındaki etik kural ihlali iddialarını inceler. TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği m. 9 etiğe aykırı davranışları, m. 10 yaptırımları, m. 11 inceleme zamanaşımını düzenler.

Bu yazı, AYEK’in incelediği ihlal türlerini ve yaptırım sürelerini konu edinir. Üniversite disiplin cezaları (2547 m. 53) ayrı bir rejimdir; etik ihlal cezaları yazımızda ele alınmıştır.

AYEK’in görev alanı

Kurul; TÜBİTAK’a önerilen, desteklenen veya sonuçlanan akademik projeler, teşvik-ödül faaliyetleri ve Kurum yayınları kapsamındaki etik kural ihlali iddialarını inceler (m. 2/1). Hakem, danışman, uzman, editör, panelist, moderatör, izleyici, raportör, komite veya kurul üyesi sıfatıyla yürütülen görevler de kapsamdadır (m. 2/1-b).

İnsanlar ve hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda insan etiği ve hayvan etiği konuları Kurulun görev alanı dışındadır. Bu alanlarda etik kural ihlali şüphesi ortaya çıktığında belgeler ilgili kurum veya kuruluşlara gönderilir (m. 6/2).

İnceleme nasıl başlar?

Etik kural ihlali iddiasını içeren başvurular, Başkan tarafından inceleme yapılması için Kurula sevk edilir (m. 7/1). Gündemdeki konular önce görev alanına girip girmediği yönünden ele alınır. Kapsam dışı olduğuna karar verilen konu işlemden kaldırılır (m. 7/3).

Görev alanına giren konuda Kurul üyeleri arasından raportör belirlenir. Raportör ön incelemeyi sunar; Kurul incelemenin devamına veya etik kural ihlali olmadığına karar verir (m. 7/3). İncelemenin herhangi bir aşamasında danışmandan görüş alınabilir; danışman en geç bir ay içinde rapor sunar (m. 8/1).

Etik kural ihlali kararı verilebilmesi için kişinin savunmasının alınması gereklidir. Yazılı talebin ulaştığı tarihten itibaren geçerli mazereti olmaksızın bir ay içinde cevap verilmezse ilgili, savunma hakkından feragat etmiş sayılır (m. 7/4). Savunma istem yazısı TÜBİTAK AYEK savunma istem yazısı yazısında incelenmektedir.

Tüm inceleme ve değerlendirmelerin Kurul tarafından gündeme alınmasından itibaren altı ayda tamamlanması esastır (m. 7/11).

AYEK etik ihlal türleri (Yönetmelik m. 9)

Yönetmeliğin 9. maddesi etiğe aykırı davranışları şöyle sayar:

Uydurma

Hayali veriler sunmak, rapor etmek veya yayımlamak. Ayrıntı: uydurma etik ihlali.

Çarpıtma

Değişik sonuç verebilecek şekilde araştırma araç-gereçleri, işlemleri veya kayıtlarında değişiklik yapmak veya sonuçları değiştirmek. Ayrıntı: çarpıtma etik ihlali.

Aşırma

Başkalarının fikir, yöntem, veri, uygulama, yazı, şekil ve benzeri eserlerini, bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek. Ayrıntı: intihal nedir.

Tekrar yayım

Aynı araştırma sonuçlarını, daha önce yayımlanma durumunu belirtmeden birden fazla kez yayımlamak. Ayrıntı: tekrar yayım cezası.

Dilimleme

Bir araştırmanın sonuçlarını, bütünlüğü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırarak birden fazla sayıda yayımlamak. Ayrıntı: dilimleme etik ihlali.

Destekleyen kuruluşu belirtmeme

Desteklenerek yürütülen araştırmaların sonuçlarını içeren sunum ve yayınlarda destek veren kurum veya kuruluşun desteğini belirtmemek.

Haksız yazarlık

Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek, aktif katkısı olan kişileri yazarlar arasına dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, yazarlar arasına katkısı olanların isimlerini daha sonraki baskılarda çıkarmak. Ayrıntı: haksız yazarlık cezası.

Kendi çalışmasından kaynak göstermeden alıntı

Yayımlanmış veya yayına sunulmuş kendi çalışmasından usulüne uygun olarak kaynak göstermeden alıntı yapmak. Ayrıntı: kendi eserine atıf.

Kurum kaynaklarını amaç veya usul dışı kullanma

Kurumca sağlanan kaynakları amacına veya usulüne aykırı biçimde kullanmak.

Kabul ve taahhüt beyanlarına uymama

Kuruma sunulan araştırma, yayın ve diğer faaliyetlerde öngörülen kabul ve taahhüt beyanlarına uymamak; doğru olmayan, yanıltıcı veya eksik beyanda bulunmak.

Görevi ihmal veya kötüye kullanma

Hakem, danışman, uzman, editör, panelist, moderatör, izleyici, raportör, komite veya kurul üyeliği ve benzeri görevleri yerine getirirken usulüne uygun davranmamak, görevi ihmal etmek veya kötüye kullanmak.

Asılsız veya dayanaksız etik ihlal iddiası

Asılsız veya dayanaksız olarak etik kural ihlali iddiasında bulunmak.

AYEK yaptırımları (Yönetmelik m. 10)

Etik kural ihlali tespiti yapılır ve Kurul, ihlalin kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleşmediğine karar verirse ilgili kişi, bundan sonraki bilimsel çalışmalarında daha dikkatli olması konusunda Kurul Başkanı tarafından yazılı olarak uyarılır (m. 10/1).

Kasıt ya da ağır ihmal, inandırıcı ve yeterli belgelerle ispatlanırsa Başkanlık onay tarihinden başlamak üzere m. 10/3’teki yaptırımlar uygulanır:

• Destekleyen kuruluşu belirtmeme veya kendi çalışmasından kaynak göstermeme: altı aydan bir yıla kadar
• Kabul ve taahhüt beyanlarına uymama: bir yıldan üç yıla kadar
• Tekrar yayım veya dilimleme: bir yıldan iki yıla kadar
• Uydurma, çarpıtma, aşırma, haksız yazarlık, kaynakları amaç dışı kullanma, görevi ihmal veya kötüye kullanma: bir yıldan beş yıla kadar
• Asılsız ihbar: ihbarın asılsız çıktığının bildirilmesi; bir yıl süreyle proje süreçlerinin sürdürülmemesi ve yürürlükteki projede teşvik ikramiyesinin ödenmemesi yönünde yaptırım önerilmesi

Hakkında yaptırım kararı alınan kişinin, Kuruma önerilen veya yürütülmekte olan proje, burs ve etkinlikteki görevinin devam edip etmemesi, yeni başvurularının kabul edilip edilmemesi, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapıp yapmaması hakkında Kurulun önerisi ile Başkan karar verir (m. 10/4). Yaptırım süresince hakem, danışman, uzman, editör, panelist, raportör ve benzeri görevlerde bulunulamaz (m. 10/5).

Kurum yayınlarında etik kurallara aykırı hususlar içerdiği tespit edilen yayımlanmış yazılar geri çekilmiş sayılır ve gerekçesiyle duyurulur (m. 10/6). Yaptırım kararı, kişinin bağlı bulunduğu kurumun üst yöneticisine «gizli belge» formatında bildirilir (m. 10/7). Kurum personeli hakkında ayrıca ilgili mevzuata göre işlem yapılır (m. 10/8).

Başkan, önerilen yaptırım süresini somut olayın niteliğini nazara alarak ve gerekçesi belirtilmek suretiyle üçte bir oranında artırma veya azaltma kararı verebilir (m. 7/6). Yaptırım kararının Başkan tarafından onay tarihinden itibaren beş yıl içinde yeni bir etik kural ihlali tespiti yapılırsa yaptırım süresi yarısı kadar artırılır (m. 10/9).

Zamanaşımı (Yönetmelik m. 11)

Kurulun incelemeye başlama yetkisi, etik kural ihlali iddiasında bulunulan eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıldır. Üzerinden beş yıl geçmiş olan etik kural ihlali davranışlar zaman aşımına uğramış sayılır (m. 11/1).

Etik kural ihlali incelemesi yapılan konunun aynı zamanda suç teşkil etmesi ve ayrıca ceza davası açılması durumunda, Kurulun inceleme yetkisi bakımından da zaman aşımı durmuş sayılır (m. 11/2).

Bu beş yıllık süre, üniversite disiplin soruşturmasındaki 2547 sayılı Kanun m. 53/C sürelerinin yerine geçmez. Üniversite disiplin saati intihal etik ihlalinde zamanaşımı yazısında ele alınmaktadır.

Karara itiraz ve iptal davası

Etik kural ihlali tespiti yapılmış olması veya açıklama ya da savunma alınmış olması durumlarında alınan karar yazılı olarak bildirilir. Karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz başvuruları incelenmek üzere Başkan tarafından Kurula sevk edilir (m. 7/7).

İdari itiraz, dava açma süresini kendiliğinden durdurmaz. İtiraz ve iptal davası yolu TÜBİTAK AYEK kararına itiraz yazısında incelenmektedir.

Üniversite disiplin soruşturması ile ilişki

AYEK yaptırımı ile üniversite disiplin cezası birbirinden bağımsızdır. AYEK kararının kesinleşmesiyle yaptırım kararının ilgilinin kadrosunda bulunduğu üniversite Rektörlüğü'ne gönderilir. Bu durum, üniversite disiplin dosyasında delil değeri taşıyabilir ancak kişinin mutlaka disiplin cezası alacağı anlamına da gelmez.

İptal davasında süre

AYEK yaptırımı bireysel idari işlemdir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi, özel kanununda ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde dava açma süresini altmış gün olarak belirler. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. İdari itiraz, dava açma süresini kendiliğinden durdurmaz.

Yetkili mahkeme, işlemi yapan merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m. 32/1). TÜBİTAK’ın merkezi Ankara’dadır.

Sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (İYUK m. 8/2).

Başkan onayı ve yaptırımın ağırlaştırılması

Kurul kararları Kurul Başkanı tarafından Başkana sunulur. Yaptırım önerilmesi hâlinde yaptırımın Başkan tarafından onaylanması gerekir. Başkan, önerilen yaptırım süresini somut olayın niteliğini nazara alarak ve gerekçesi belirtilmek suretiyle üçte bir oranında artırma veya azaltma kararı verebilir. Kurul kararı, yeniden incelenmek üzere gerekçesiyle birlikte Başkan tarafından iade edilebilir (m. 7/6).

Yaptırım kararının Başkan tarafından onay tarihinden itibaren beş yıl içinde yeni bir etik kural ihlali tespiti yapılırsa yaptırım süresi yarısı kadar artırılır (m. 10/9). Tekrar, aynı fiilin yeniden işlenmesi değil; onaydan sonraki beş yıl içindeki yeni tespittir.

Sonuç

TÜBİTAK AYEK etik ihlal türleri Yönetmelik m. 9’da, yaptırımlar m. 10’da, inceleme zamanaşımı m. 11’de düzenlenir. Savunma bir ay, itiraz 15 gündür.

TÜBİTAK AYEK yaptırımı, fiilin türüne ve kasıt veya ağır ihmal tespitine göre yazılı uyarıdan beş yıla kadar değişir; üniversite disiplin cezası ayrı bir rejimdir. Büken Hukuk & Danışmanlık, idare hukuku avukatı olarak yükseköğretim hukuku ve TÜBİTAK etik ihlal süreçlerinde hukuki danışmanlık ile dava takibi yürütmektedir. Somut isnadın ve yaptırımın ön değerlendirmesi için etik ihlal avukatı sayfamız incelenebilir; görüşme iletişim üzerinden talep edilebilir.

Sık Sorulan Sorular

TÜBİTAK AYEK hangi etik ihlalleri inceler?

Yönetmelik m. 9; uydurma, çarpıtma, aşırma, tekrar yayım, dilimleme, destekleyen kuruluşu belirtmeme, haksız yazarlık, kendi çalışmasından kaynak göstermeme, kaynakları amaç dışı kullanma, kabul ve taahhüt beyanlarına uymama, görevi ihmal veya kötüye kullanma ve asılsız ihbarı sayar.

AYEK yaptırım süreleri nedir?

Kasıt veya ağır ihmal ispatlanırsa fiile göre altı aydan beş yıla kadar yaptırım uygulanır. Uyarı, kasıt veya ağır ihmal bulunmadığına karar verilmesi hâlinde yazılı olarak yapılır (m. 10).

AYEK zamanaşımı kaç yıldır?

Eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi hâlinde Kurulun incelemeye başlama yetkisi düşer (m. 11/1). Konu suç teşkil ediyor ve ceza davası açılmışsa zamanaşımı durur.

AYEK kararına nasıl itiraz edilir?

Kararın tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz edilir. İtiraz, Başkan tarafından Kurula sevk edilir (m. 7/7).

AYEK cezası üniversite disiplin cezasının yerine geçer mi?

Geçmez. İki rejim bağımsızdır. AYEK kararı üniversiteye «gizli belge» olarak bildirilebilir; bu, ayrı bir disiplin soruşturması başlatılmasına yol açabilir.

İnsan veya hayvan etiği AYEK’in konusu mudur?

İnsan etiği ve hayvan etiği konuları Kurulun görev alanı dışındadır (m. 6/2).

AYEK incelemesi kaç ayda biter?

Tüm inceleme ve değerlendirmelerin Kurul tarafından gündeme alınmasından itibaren altı ayda tamamlanması esastır (m. 7/11). Uzama hâlinde gerekçe Başkanlığa iletilir.

Kasıt yoksa yaptırım uygulanır mı?

Kurul, ihlalin kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleşmediğine karar verirse ilgili kişi yazılı olarak uyarılır (m. 10/1). Kasıt veya ağır ihmal, inandırıcı ve yeterli belgelerle ispatlanırsa m. 10/3’teki yaptırımlar uygulanır.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

• TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği (Bilim Kurulu 07/11/2015-247; değişiklik 12/05/2018-277), tam metin: 277_islenmis_hali_1.pdf (erişim 20.09.2026)