TÜBİTAK AYEK Kararına İtiraz ve İptal Davası

TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu (AYEK), araştırmacılar, proje yürütücüleri ve burs veya destek alan bilim insanları hakkında etik ihlal incelemesi yürüten ve gerektiğinde Başkan onayıyla yaptırım uygulanmasını öneren bir uzmanlık kuruludur. AYEK tarafından alınan bir karar; bilimsel itibar, TÜBİTAK destek ve bursları, üniversitede ayrıca disiplin soruşturması ve kuruma yapılacak yeni başvurular bakımından sonuç doğurabilir.

Bu nedenle AYEK kararının tebliği, sessiz kalınacak bir an değildir. TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği ilgilisine tebliğden itibaren 15 günlük idari itiraz hakkı tanır. İdari süreçten sonra idari yargıda iptal davası açılması gündeme gelebilir.

TÜBİTAK AYEK nedir? Kararlarının hukuki niteliği

AYEK, TÜBİTAK Bilim Kurulu tarafından dört yıl için seçilen, en az biri hukukçu olmak üzere sosyal ve beşeri bilimler, temel bilimler, sağlık bilimleri ve mühendislik alanlarından dokuz üyeden oluşan bir kuruldur (Yönetmelik m. 5/1).

Kurul, TÜBİTAK’a önerilen, desteklenen veya sonuçlanan akademik projeler, teşvik-ödül faaliyetleri ile Kurum yayınları kapsamındaki etik kural ihlali iddialarını inceler (m. 2/1). Hakem, danışman, uzman, editör, panelist, moderatör, izleyici, raportör, komite veya kurul üyesi sıfatıyla yürütülen görevler de kapsamdadır (m. 2/1-b).

AYEK’in tespit ettiği etik ihlal sonrasında uygulanan yaptırımlar, hukuki nitelikleri itibarıyla bireysel idari işlem sayılır. Kararlar idari itiraz yoluna ve idari yargı denetimine tabidir.

İnceleme usulü: sevk, raportör ve danışman

Etik kural ihlali iddiasını içeren başvurular, Başkan tarafından inceleme yapılması için Kurula sevk edilir (m. 7/1). Gündemdeki konular önce görev alanına girip girmediği yönünden ele alınır. Kapsam dışı olduğuna karar verilen konu işlemden kaldırılır (m. 7/3).

Kurulun görev alanına girdiğine karar verilen konuda Kurul üyeleri arasından bir raportör belirlenir. Raportör ön inceleme sonucunu veya Ön İnceleme Raporunu Kurula sunar. Kurul, incelemenin devamına veya etik kural ihlali olmadığına karar verir (m. 7/3).

İncelemenin herhangi bir aşamasında bir veya daha fazla danışmandan ve Kurum birimlerinden görüş alınmasına karar verilebilir (m. 7/4, m. 8/1). Görevlendirilen danışman, gizlilik ilkesine uygun inceleme sonuçlarını en geç bir ay içinde rapor halinde Kurula sunar; Kurulun uygun görmesi hâlinde ek süre verilebilir (m. 8/1).

Raportör, mevcut bilgi, belge ve delilleri değerlendirerek Nihai İnceleme Raporunu hazırlar ve Kurula sunar. Kurul son değerlendirmesini yaparak karar verir (m. 7/5).

Kurul kararları Kurul Başkanı tarafından Başkana sunulur. Yaptırım önerilmesi hâlinde yaptırımın Başkan tarafından onaylanması gerekir. Başkan, önerilen yaptırım süresini somut olayın niteliğini nazara alarak ve gerekçesi belirtilmek suretiyle, 10 uncu maddedeki azami yaptırım süreleri göz önüne alınmaksızın üçte bir oranında artırma veya azaltma kararı verebilir. Kurul kararı, yeniden incelenmek üzere gerekçesiyle birlikte Başkan tarafından iade edilebilir (m. 7/6).

Tüm inceleme ve değerlendirmelerin Kurul tarafından gündeme alınmasından itibaren altı ayda tamamlanması esastır. Sürecin uzaması hâlinde Kurul uzama gerekçesini Başkanlığa iletir (m. 7/11).

Raportör ve danışman, itiraz makamı değildir. İtiraz, hakkında inceleme yapılan kişi tarafından tebliğden itibaren 15 gün içinde yapılır; itiraz başvuruları incelenmek üzere Başkan tarafından Kurula sevk edilir (m. 7/7). Raportör raporu ve danışman görüşü, itiraz dilekçesinde dosya usulü bakımından ele alınabilir; bu, ayrı bir «raportör itirazı» yolu değildir.

AYEK kararına karşı idari itiraz: 15 günlük süre (Yönetmelik m. 7/7)

Yönetmeliğin 7. maddesinin 7. fıkrası itiraz hakkını açıkça düzenler: Etik kural ihlali incelemesi yapılan kişi, etik kural ihlali tespiti yapılmış olması veya kendisinden açıklama veya savunma alınmış olması durumlarında alınan kararla ilgili olarak Başkanlık tarafından yazılı olarak bilgilendirilir. Alınan karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde itiraz edilebilir. İtiraz başvuruları incelenmek üzere Başkan tarafından Kurula sevk edilir.

• Süre: Tebliğden itibaren 15 gün.
• Muhatap: TÜBİTAK Başkanlığı.
• İnceleme: Başkan, itirazı yeniden değerlendirilmek üzere AYEK’e sevk eder.
• Şekil: Yazılı başvuru.

İtirazda öne çıkan hukuki başlıklar şunlardır:

• Savunma hakkının kullanılıp kullanılmadığı: Yönetmelik m. 7/4 uyarınca etik kural ihlali kararı verilebilmesi için kişinin savunmasının alınması gereklidir. İlgilinin, Kurulun yazılı talebinin kendisine ulaştığı tarihten itibaren geçerli mazereti olmaksızın bir ay içinde cevap vermemesi durumunda savunma hakkından feragat etmiş sayılır; mevcut bilgi, belge ve delillere göre incelemeye devam edilir.
• Zamanaşımı: Eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmişse Kurulun incelemeye başlama yetkisi düşer (m. 11/1).
• Kapsam: Eylemin Yönetmeliğin görev alanına girip girmediği (m. 7/3).
• Kasıt veya ağır ihmal ve belgelendirme (m. 10/2): Bu argüman Özellikle ÜYZ kullanımında yapay zeka halüsinasyonu nedeniyle uydurma etik ihlalinde önem kazanmaktadır.
• Raportör ön incelemesi ve danışman raporunun dosyada nasıl kullanıldığı.

İdari itiraz, dava açma süresini kendiliğinden durdurmaz. Süre, tebliğ edilen işleme ve ilgili usul hükmüne göre ayrıca izlenir.

AYEK kararına karşı iptal davası

İdari itiraz reddedildiğinde veya ilgilisi yargı yoluna başvurduğunda iptal davası gündeme gelir.

TÜBİTAK’ın merkezi Ankara’da bulunduğundan, AYEK kararının iptali için açılacak dava Ankara İdare Mahkemelerinde görülür.

Dava dilekçesinde esas hakkında işlemin iptali talep edilebilir. Yürütmenin durdurulması, açıkça hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde talep edilebilir. Hukuka aykırı işlemden doğan zararların tazmini, koşulları varsa tam yargı davası olarak ayrıca ele alınır.

AYEK’in inceleyebileceği etik ihlal türleri (Yönetmelik m. 9)

Yönetmeliğin 9. maddesi etiğe aykırı başlıca davranışları sayar:

• Uydurma: Hayali veriler sunmak, rapor etmek veya yayımlamak.
• Çarpıtma: Araştırma araç-gereçleri, işlemleri veya sonuçlarında değişiklik yapmak.
• Aşırma: Başkalarının fikir, yöntem, veri, yazı ve şekillerini usulüne uygun atıf yapmadan kullanmak.
• Tekrar yayım: Aynı sonuçları daha önce yayımlanma durumunu belirtmeden birden fazla kez yayımlamak.
• Dilimleme: Bir araştırmanın sonuçlarını bütünlüğü bozacak şekilde parçalara ayırarak birden fazla yayın yapmak.
• Destekleyen kuruluşu belirtmeme.
• Haksız yazarlık: Yazarlık katkısı olmayanı eklemek, katkısı olanı çıkarmak veya sıralamayı uygunsuz biçimde düzenlemek.
• Kendi yayınından usulüne uygun kaynak göstermeden alıntı yapmak.
• Kurum kaynaklarını amaç veya usul dışı kullanma.
• Kabul ve taahhüt beyanlarına uymama.
• Görevi ihmal veya kötüye kullanma: hakem, raportör, panelist ve benzeri görevlerde usulsüzlük.
• Asılsız etik ihlal iddiasında bulunma.

Ayrıntı için TÜBİTAK AYEK etik ihlal türleri ve cezaları yazısı incelenebilir.

AYEK yaptırımları ve süreleri (Yönetmelik m. 10)

Kasıt veya ağır ihmal, inandırıcı ve yeterli belgelerle ispatlanırsa m. 10/3’te belirtilen yaptırımlar uygulanır:

• Destekleyen kuruluşu belirtmeme veya kendi çalışmasından kaynak göstermeme: altı aydan bir yıla kadar
• Kabul ve taahhüt beyanlarına uymama: bir yıldan üç yıla kadar
• Tekrar yayım veya dilimleme: bir yıldan iki yıla kadar
• Uydurma, çarpıtma, aşırma, haksız yazarlık, kaynakları amaç dışı kullanma, görevi ihmal veya kötüye kullanma: bir yıldan beş yıla kadar
• Asılsız ihbar: bir yıl süreyle proje süreçlerinin sürdürülmemesi ve yürürlükteki projede teşvik ikramiyesinin ödenmemesi yönünde yaptırım önerilmesi

Başkan, önerilen yaptırım süresini somut olayın niteliğini nazara alarak ve gerekçesi belirtilmek suretiyle üçte bir oranında artırma veya azaltma kararı verebilir (m. 7/6). Yaptırım kararının Başkan tarafından onay tarihinden itibaren beş yıl içinde yeni bir etik kural ihlali tespiti yapılırsa yaptırım süresi yarısı kadar artırılır (m. 10/9).

Yaptırım kararı, yaptırım uygulanan kişinin bağlı bulunduğu kurum veya kuruluşun üst yöneticisine «gizli belge» formatında bildirilir (m. 10/7). Bu bildirim, üniversitede ayrı bir disiplin soruşturması başlatılmasına yol açabilir; iki süreç hukuken bağımsızdır.

Zamanaşımı (Yönetmelik m. 11)

Kurulun incelemeye başlama yetkisi, etik kural ihlali iddiasında bulunulan eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıldır. Üzerinden beş yıl geçmiş olan etik kural ihlali davranışlar zaman aşımına uğramış sayılır.

Etik kural ihlali incelemesi yapılan konunun aynı zamanda suç teşkil etmesi ve ayrıca ceza davası açılması durumunda, Kurulun inceleme yetkisi bakımından da zaman aşımı durmuş sayılır. Üniversite disiplin zamanaşımı (2547 m. 53/C) bu beş yıllık AYEK süresinin yerine geçmez; intihal etik ihlalinde zamanaşımı yazısı üniversite disiplin rejimini konu edinmektedir.

Gizlilik ilkesi (Yönetmelik m. 12)

Kurul kararları ve işlem dosyalarının içeriğindeki belgeler gizlidir. Raportör, danışman, birim isimleri ve raporları gizlidir. Bu bilgi ve belgeler, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde yalnızca hakkında inceleme yapılan kişiye; raportör, danışman, uzman, birim ve iddia sahibinin isimleri belirtilmemek suretiyle verilebilir.

AYEK kararı ile üniversite disiplin soruşturması

AYEK kararı ile üniversite disiplin soruşturması birbirinden bağımsız iki idari süreçtir. AYEK kararı Ankara İdare Mahkemesinde; üniversite disiplin cezası, üniversitenin bulunduğu yer idare mahkemesinde iptal davasına konu olabilir. Her iki dava bağımsız yürür. AYEK kararı, üniversite disiplin sürecinde delil değeri taşıyabilir. Etik ihlal disiplin soruşturması usulü yazısı bu ayrımı ele almaktadır.

Karar öncesi savunma istem yazısı geldiyse süreç TÜBİTAK AYEK savunma istem yazısı yazısında incelenmektedir.

İptal davasında süre ve yetkili mahkeme

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesinin 1. fıkrası, özel kanununda ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde dava açma süresini altmış gün olarak belirler. Süre, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (m. 7/2-a). Süreler, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar; tatil günleri sürelere dahildir. Sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (m. 8/1-2).

TÜBİTAK’ın merkezi Ankara’da bulunduğundan, genel yetki kuralı uyarınca yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m. 32/1). AYEK yaptırımına karşı iptal davası bu çerçevede Ankara İdare Mahkemelerinde açılır.

İdari itiraz, dava açma süresini kendiliğinden durdurmaz. Süre, tebliğ edilen işleme ve 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre ayrıca izlenir.

Yürütmenin durdurulması

İptal davasında esas hakkında işlemin iptali talep edilir. Yürütmenin durdurulması, açıkça hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde talep edilebilir. Bu iki şartın somut dosyada gerçekleşip gerçekleşmediği, tebliğ edilen işlem ve dayanak belgeler görülmeden ilan edilmez.

Hukuka aykırı işlemden doğan zararların tazmini, koşulları varsa tam yargı davası olarak ayrıca ele alınır (İYUK m. 2/1-b, m. 12). Tam yargı, iptal davasının otomatik eki değildir.

Kanun yolları

İdare mahkemesi kararlarına karşı, 2577 sayılı Kanun’daki istinaf ve temyiz hükümleri çerçevesinde kanun yoluna gidilebilir. Süre ve merci, tebliğ edilen mahkeme kararının türüne göre okunur. Bu yazıda, tebliğ edilmemiş bir mahkeme kararı için istinaf veya temyiz günü ilan edilmez.

Sonuç

TÜBİTAK AYEK kararına itiraz; 15 günlük idari itiraz, raportör ve danışman usulü, Başkan onayı, beş yıllık inceleme zamanaşımı ve iptal davası yolunun birlikte okunmasını gerektirir.

Büken Hukuk & Danışmanlık, idare hukuku avukatı olarak yükseköğretim hukuku kapsamındaki etik ihlal, disiplin ve kadro davalarının yanı sıra TÜBİTAK AYEK kararlarına itiraz ve iptal davalarında hukuki danışmanlık ile dava takibi yürütmektedir. Tebliğ edilen karar ve dosya evrakı görüldükten sonra somut sürecin ön değerlendirmesi için akademik dava avukatı ve etik ihlal avukatı sayfalarımızı inceleyebilir, ön görüşme için iletişim formu üzerinden veya telefon numaramızdan iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

TÜBİTAK AYEK kararına itiraz süresi kaç gündür?

AYEK kararına karşı, kararın tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz edilebilir (Yönetmelik m. 7/7). İtiraz başvuruları incelenmek üzere Başkan tarafından Kurula sevk edilir.

TÜBİTAK AYEK kararına itiraz edilmezse ne olur?

İtiraz süresi içinde başvuruda bulunulmazsa idari itiraz yolu kapanır. Tebliğ edilen işleme karşı idari yargıda iptal davası açılıp açılamayacağı, işlemin niteliğine ve ilgili usul hükmüne göre ayrıca izlenir.

AYEK kararına karşı hangi mahkemede dava açılır?

TÜBİTAK’ın merkezi Ankara’da bulunduğundan, Ankara İdare Mahkemelerinde iptal davası açılır.

Raportör veya danışman karara itiraz edebilir mi?

Yönetmelik, raportör ve danışmana ayrı bir itiraz yolu tanımaz. Raportör ön inceleme ve nihai inceleme raporunu Kurula sunar; danışman görüşünü en geç bir ay içinde raporlar. İtiraz, hakkında inceleme yapılan kişi tarafından 15 gün içinde yapılır.

AYEK soruşturmasında zamanaşımı süresi ne kadardır?

Yönetmelik m. 11 uyarınca, eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi hâlinde Kurulun incelemeye başlama yetkisi düşer. Konu aynı zamanda suç teşkil ediyor ve ceza davası açılmışsa zamanaşımı durur.

AYEK kararı üniversite disiplin soruşturmasını otomatik başlatır mı?

Yaptırım kararı, kişinin bağlı bulunduğu kurumun üst yöneticisine «gizli belge» formatında bildirilir (m. 10/7). Bu bildirim, üniversite bünyesinde ayrı bir disiplin soruşturması başlatılmasına yol açabilir; iki süreç hukuken birbirinden bağımsızdır.

AYEK yaptırımı tekrar edilen ihlallerde ağırlaşır mı?

Yaptırım kararının Başkan tarafından onay tarihinden itibaren beş yıl içinde yeni bir etik ihlal tespit edilirse, yaptırım süresi yarısı kadar artırılır (m. 10/9).

AYEK kararı için yürütmeyi durdurma talep edilebilir mi?

Koşulları varsa yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Açıkça hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar birlikte aranır.

AYEK dosyasındaki ihbarcının ismi öğrenilebilir mi?

Yönetmelik m. 12/2 uyarınca raportör, danışman, uzman, birim ve iddia sahibinin isimleri belirtilmemek suretiyle bilgi verilebilir. İhbarcının kimliği bu hüküm çerçevesinde gizli tutulur.

AYEK iptal davasında süre kaç gündür?

2577 sayılı Kanun’un 7. maddesi, özel kanununda ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde dava açma süresini altmış gün olarak belirler. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. İdari itiraz, dava açma süresini kendiliğinden durdurmaz.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

• TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği (Bilim Kurulu 07/11/2015-247; değişiklik 12/05/2018-277), tam metin: 277_islenmis_hali_1.pdf (erişim 20.09.2026)