TÜBİTAK AYEK ile YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Karşılaştırması (2026)

Türkiye'de akademik etik denetiminde iki temel kurul rejimi karşımıza çıkar:

• TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu (AYEK) – TÜBİTAK Bilim Kurulu kararıyla yürürlüğe girmiş TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği çerçevesinde çalışır.
• Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulları – YÖK Genel Kurulu tarafından çıkarılmış Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (2547 sayılı Kanun m. 24, 42, 65'e dayanan) çerçevesinde çalışır; en son 28/08/2025 tarihli YÖK Genel Kurulu Kararı ile değişiklik geçirmiştir.

Bir akademisyen aynı eylem için her iki rejim kapsamında ayrı ayrı incelemeye tabi tutulabilir. Hatta TÜBİTAK AYEK Yönetmeliği m. 10/7 uyarınca, AYEK tarafından alınan yaptırım kararı, kişinin bağlı bulunduğu kurumun üst yöneticisine "gizli belge" formatında bildirilir — bu da çoğunlukla üniversite etik kurulunda paralel bir soruşturma başlatılmasına yol açar.

Bu rehber, iki rejimi madde madde karşılaştırarak akademisyenlerin ve hukuk müşavirlerinin doğru savunma stratejisi geliştirebilmesi için bütüncül bir çerçeve sunar.

Yasal Dayanak ve Kapsam

| Kriter | TÜBİTAK AYEK | YÖK Etik Yönergesi |

| Düzenleme | TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği | YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi |

| Yasal Dayanak | 278 sayılı Kanun m. 1, 3, 4, 5 ve TÜBİTAK Bilim Kurulu Çalışma Esasları Yönetmeliği | 2547 sayılı YÖK Kanunu m. 24, 42, 65 |

| Kapsam | TÜBİTAK'a sunulan/desteklenen projeler, ödüller, Kurum yayınları ve değerlendirme sürecindeki görevlilerin etik ihlalleri (m. 2) | Yükseköğretim kurumları mensuplarınca yapılan tüm bilimsel araştırma, çalışma, yayın ve etkinlikler (m. 2) |

Etik İhlal Türleri Karşılaştırması

TÜBİTAK AYEK Yönetmeliği m. 9

a) Uydurma • b) Çarpıtma • c) Aşırma • ç) Tekrar yayım • d) Dilimleme • e) Destekleyen kuruluşu belirtmeme • f) Haksız yazarlık • g) Kendi çalışmasından usulüne uygun kaynak göstermeden alıntı • ğ) Kurum kaynaklarını amaç/usul dışı kullanma • h) Kabul ve taahhüt beyanlarına uymama • ı) Görevi ihmal veya kötüye kullanma (hakem, raportör vb.) • i) Asılsız etik ihlal iddiası.

Ayrıntılı bilgi için "TÜBİTAK AYEK Etik İhlal Türleri ve Cezaları" makalemizi inceleyebilirsiniz.

YÖK Etik Yönergesi m. 4

1. Fıkra (Ana 5 Tür):

a) İntihal • b) Sahtecilik • c) Çarpıtma • ç) Tekrar yayım • d) Dilimleme • e) Haksız yazarlık.

2. Fıkra (Diğer 12 İhlal Türü):

a) Destek veren kişi/kurumu belirtmemek • b) Henüz sunulmamış tezi izinsiz kaynak olarak kullanmak • c) İnsan ve hayvan etiğine uymamak • ç) Biyomedikal araştırmalarda mevzuata aykırılık • d) İncelemekle görevli olunan eserdeki bilgileri izinsiz paylaşmak • e) Araştırma kaynaklarını amaç dışı kullanmak • f) Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı etik ihlal isnadı • g) Açık rıza alınmadan anket verilerini yayımlamak • h) Hayvan sağlığına ve ekolojik dengeye zarar vermek • ı) Önceden yazılı izin alınmaması • i) Uluslararası sözleşmelere aykırılık • j) Zararlı uygulamalar konusunda uyarı yükümlülüğüne uymamak • k) Veri ve bilgi gizliliğine riayet etmemek • l) Akademik atama ve yükseltmelerde yanlış/yanıltıcı beyan.

Karşılaştırmalı Değerlendirme

| Tür | AYEK | YÖK | Not |

|---|---|---|---|

| İntihal / Aşırma | ✓ (m. 9/c "Aşırma") | ✓ (m. 4/1/a "İntihal") | Aynı kavram, farklı terim |

| Uydurma / Sahtecilik | ✓ (m. 9/a "Uydurma") | ✓ (m. 4/1/b "Sahtecilik") | – |

| Çarpıtma | ✓ (m. 9/b) | ✓ (m. 4/1/c) | – |

| Tekrar yayım | ✓ (m. 9/ç) | ✓ (m. 4/1/ç) | YÖK'te "akademik atama-yükselmelerde" şartı vardır |

| Dilimleme | ✓ (m. 9/d) | ✓ (m. 4/1/d) | – |

| Haksız yazarlık | ✓ (m. 9/f) | ✓ (m. 4/1/e) | – |

| Asılsız iddia | ✓ (m. 9/i) | ✓ (m. 4/2/f) | – |

| İnsan/hayvan etiği | ✗ Kapsam dışı (m. 6/2) | ✓ (m. 4/2/c, h) | YÖK kapsamı geniş |

| Akademik atama/yükselmede yanıltıcı beyan | ✗ | ✓ (m. 4/2/l) | YÖK'e özgü |

| Görevi ihmal/kötüye kullanma | ✓ (m. 9/ı) | ✗ doğrudan yok | AYEK'e özgü |

| Yapay zekâ ile uydurma kaynak | Mevcut türler içinde (Uydurma/Aşırma) | YÖK Üretken Yapay Zekâ Etik Rehberi (2024) çerçevesinde |

Detaylı bilgi için yapay zeka halüsinasyonu ve uydurma kaynak içeriği incelenebilir.

H2: Kurul Yapısı

TÜBİTAK AYEK (m. 5)

• Üye sayısı: 9 (en az biri hukukçu).
• Alanlar: Sosyal-beşeri, temel, sağlık, mühendislik.
• Görev süresi: 4 yıl (en fazla iki dönem).
• Atayan organ: Bilim Kurulu (Başkan'ın önerisi üzerine).
• Toplantı yeter sayısı: 6, karar yeter sayısı: 5 (m. 5/3).

YÖK Etik Kurulları (m. 6)

• Üye sayısı: Her bir bilim alanı için 7 (sosyal-beşeri, sağlık, fen-mühendislik).
• Üye niteliği: Profesör unvanına sahip öğretim üyesi (yetersiz olunması halinde tek bir 7 üyeli birleşik kurul).
• Görev süresi: 2 yıl (yeniden seçilebilir).
• Atayan organ: Rektör/meslek yüksekokul müdürü (Değişik: YÖK Genel Kurulu 28/8/2025 Kararı).
• Rektörler hakkında inceleme: YÖK Genel Kurulu'nca seçilen 3 Genel Kurul üyesi (m. 6/1).
• Sekretarya: Yükseköğretim kurumu hukuk müşavirliği (m. 6/7).
• Toplantı yeter sayısı: Üye tam sayısının salt çoğunluğu (m. 8/1).

Ayrıntılı bilgi için "Etik İhlal Cezaları Nelerdir?" başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

H2: Soruşturma Süreci

| Aşama | TÜBİTAK AYEK | YÖK Etik Kurulu |

|---|---|---|

| Başvuru kabul | Başkan tarafından Kurula sevk (m. 7/1) | Yükseköğretim kurumu tarafından kurul açılır, ayrı dosya (m. 9/1-3) |

| Savunma süresi | 1 ay (m. 7/4) — cevap verilmezse savunmadan feragat sayılır | 15 gün (m. 9/5) — cevap verilmezse mevcut delillere göre karar |

| Bilirkişi raporu süresi | Danışmanlar 1 ay + ek süre (m. 8/1) | 1 ay + 1 ay uzatma (m. 8/5) |

| Bilirkişi yasakları | Kurul üyeleri etik ihlal sicili olamaz (m. 5/5) | Tez danışmanları, aynı üniversitedekiler, 3. dereceye kadar hısımlar, husumetliler (m. 8/3) |

| Karar süresi | İncelemenin gündeme alınmasından itibaren 6 ay (m. 7/11) | Süre belirtilmemiştir (genelde 60-90 gün uygulanır) |

| Onay mercii | TÜBİTAK Başkanı (m. 7/6) | Rektör/meslek yüksekokul müdürü (m. 9/7) |

| Tebligat ve itiraz | Yaptırım onayı sonrası ilgiliye tebliğ; 15 gün içinde Başkanlığa yazılı itiraz (m. 7/7) | Doğrudan idari yargı yolu açık; Yönerge'de ayrı bir 15 günlük iç itiraz yolu yoktur |

Ayrıntılı bilgi için; Etik İhlal Disiplin Soruşturması Usulü veya YÖK Yüksek Disiplin Kurulu'nda Savunma Süreci makalelerimizi inceleyebilirsiniz.

Yaptırımlar ve Sonuçları

TÜBİTAK AYEK (m. 10)

Kasıt veya ağır ihmal varsa:

• 6 ay – 1 yıl: Destek belirtmeme / kendi çalışmasından kaynak göstermeme.
• 1 yıl – 3 yıl: Kabul ve taahhüt beyanlarına uymama.
• 1 yıl – 2 yıl: Tekrar yayım / Dilimleme.
• 1 yıl – 5 yıl: Uydurma, Çarpıtma, Aşırma, Haksız Yazarlık, Kaynakları amaç dışı kullanma, Görevi ihmal/kötüye kullanma.
• 1 yıl: Asılsız ihbar (proje süreçleri durur).
• Başkan, somut olayın niteliğine göre 1/3 oranında artırma/azaltma yapabilir (m. 7/6).
• 5 yıl içinde tekerrür halinde yaptırım süresi yarısı kadar artırılır (m. 10/9).
• Sonuç: TÜBİTAK desteklerinden mahrumiyet, yayın/ödüllerden çıkarma, hakem/raportör görevlerinin sonlandırılması, kurum üst yöneticisine "gizli belge" bildirim (m. 10/7).

YÖK Etik Yönergesi (m. 10)

Yönerge yaptırım kataloğunu doğrudan içermez; aksine m. 10/1 uyarınca:

"Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemlerde bulunduğu tespit edilen kişiler hakkında ilgili mevzuat uyarınca gerekli disiplin işlemleri ile diğer idari, hukuki ve cezai işlemler yükseköğretim kurumu tarafından yapılır."

Bu çerçevede uygulanacak yaptırımlar şunlar olabilir:

• 2547 sayılı Kanun m. 53/b ve Yükseköğretim Kurumları Yönetici, Öğretim Elemanı ve Memurları Disiplin Yönetmeliği kapsamında uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması, üniversite öğretim mesleğinden çıkarma, kamu görevinden çıkarma.
• Doçentlik unvanının geri alınması (m. 10/2).
• Akademik unvanların geri alınması değerlendirmesi.
• Ortak yazarların kurumlarına bilgi verilmesi (m. 10/4).
• YÖK Başkanlığına 1 ay içinde bildirim (m. 10/5).

Zamanaşımı ve Gizlilik

| Husus | TÜBİTAK AYEK | YÖK Etik Yönergesi |

| Zamanaşımı | Eylem tarihinden 5 yıl (m. 11). Suç teşkil ediyorsa zamanaşımı durur. | Yönerge'de özel zamanaşımı yoktur; ilgili disiplin mevzuatının süreleri uygulanır. |

| Gizlilik | Kararlar ve dosya gizlidir; raportör/danışman/ihbarcı isimleri verilmez (m. 12) | Kurul kararları gizlidir; tespitler bu Yönerge'de belirtilen kişi ve başvuru sahibi dışında paylaşılamaz (m. 11) |

| Yeniden inceleme yasağı | Yönetmelikte özel hüküm yok (genel hukuk ilkeleri) | Aynı iddialarla yeniden başvuru yapılamaz (m. 12) |

Paralel İşleyiş ve Eş Zamanlı Strateji

Bir akademisyen örneğin yayımladığı bir makaledeki aşırma iddiası nedeniyle:

1. TÜBİTAK projesinin çıktısı ise: AYEK incelemesine konu olur → 15 günlük iç itiraz → Ankara İdare Mahkemesi (60 gün) → İstinaf → Danıştay.
2. Üniversite mensubuysa: Bağlı olduğu üniversitenin Etik Kurulu incelemesine konu olur → Rektör onayı sonrası ilgili disiplin işlemine geçilir → Doğrudan üniversitenin bulunduğu yer İdare Mahkemesi'nde iptal davası (60 gün).
3. Doçentlik adayı ise: Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı'na devir (Yönerge m. 9/4) ve doçentlik sürecine ilişkin ayrı değerlendirme yapılır.

Yani aynı eylem üç paralel süreç doğurabilir. Savunma stratejisinin tüm bu rejimleri birlikte ele alması kritiktir. AYEK ile ilgili detaylı bilgi için TÜBİTAK AYEK kararına itiraz ve TÜBİTAK AYEK etik ihlal türleri ve cezaları içerikleri incelenebilir; üniversite disiplin tarafı için etik ihlal disiplin soruşturması usulü ve disiplin cezasına itiraz dilekçesi örneği faydalı olacaktır.

Üretken Yapay Zekâ (LLM) Boyutu

YÖK, 2024 yılında "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber" yayımlamıştır. Rehbere göre:

• Üretken yapay zekâ yazar olarak listelenemez.
• Çeviri veya dil kontrolünde kullanım halinde son metin denetimi araştırmacıya aittir.
• Şeffaflık, dürüstlük, hesap verebilirlik temel ilkelerdir.

TÜBİTAK AYEK ise konuya doğrudan ayrı bir bölüm ayırmamıştır; ancak yapay zekânın yol açtığı uydurma referans durumu Yönetmelik m. 9'daki "Uydurma" veya "Aşırma" kapsamında değerlendirilebilir.

Ayrıntılı bilgi için buradan TÜBİTAK projelerinde yapay zeka kullanımı konusunda bilgi alabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

AYEK ile YÖK Etik Kurulu aynı eylemi inceleyebilir mi?

Evet. Aynı eylem, TÜBİTAK projesi kapsamındaysa AYEK; üniversite mensubuysa üniversite etik kurulu tarafından paralel olarak incelenebilir. AYEK Yönetmeliği m. 10/7 uyarınca yaptırım kararı kurum üst yöneticisine bildirildiğinden, çoğunlukla iki süreç birlikte ilerler.

YÖK Etik Yönergesi'nde iç itiraz hakkı var mı?

Hayır, YÖK Yönergesi'nde TÜBİTAK AYEK'tekine benzer bir 15 günlük iç itiraz mekanizması bulunmamaktadır. Karar rektör onayıyla idari işlem niteliği kazanır ve doğrudan idari yargı yolu açıktır.

YÖK Etik Kurulunda savunma süresi kaç gündür?

Yönerge m. 9/5 uyarınca, savunma talep yazısının tebliğinden itibaren 15 gündür. Bu süre içinde savunma verilmezse, savunma istem yazısında bu husus belirtilmek kaydıyla kurul diğer delillere göre karar verebilir.

YÖK Etik Yönergesi 2025 değişikliği ne getirdi?

YÖK Genel Kurulu'nun 28/08/2025 tarihli Kararı ile Yönergede özellikle "rektör" ifadelerine "meslek yüksekokul müdürü" eklenmiş ve meslek yüksekokullarının yetki yapısı netleştirilmiştir.

AYEK ve YÖK incelemelerinin sonucu farklı çıkarsa hangisi geçerli olur?

Her iki rejim de bağımsızdır. AYEK kararı TÜBİTAK destekleri; YÖK kurulu kararı ise üniversite disiplin işlemleri açısından sonuç doğurur. Birinin reddi, diğerini bağlamaz; ancak her iki dosyada da bilirkişi raporları kanıt değeri taşıyabilir.

Hangi kurul bilirkişi atayamaz?

YÖK Yönergesi m. 8/3 uyarınca tez danışmanları, aynı üniversitedeki öğretim üyeleri, 3. dereceye kadar kan/sıhrî hısımlar ve husumetliler bilirkişi olamaz. AYEK Yönetmeliği'nde benzer açık yasaklar bulunmamakla birlikte, etik ihlal sicili olanlar üye ve danışman olamaz (m. 5/5).

Yapay zekâ ile yazılan bir tezde sorumluluk kimde?

Hem YÖK Üretken Yapay Zekâ Etik Rehberi hem de genel etik ilkeler uyarınca nihai sorumluluk yazarındadır. Üretken yapay zekâ "yazar" olarak listelenemez; ancak kullanımı şeffaf biçimde beyan edilmelidir. Konuya ilişkin yapay zeka kullanımı uydurma etik ihlali yazımız incelenebilir.

YÖK Etik Kurulu kararı doçentlik sürecini durdurur mu?

Yönerge m. 9/4 uyarınca, etik ihlal iddiası bulunan kişinin devam eden bir doçentlik başvurusu varsa dosyalar Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı'na gönderilir; doçentlik süreci bu kapsamda yeniden değerlendirilir.

AYEK ve YÖK kararlarına karşı dava süresi nedir?

Her iki rejimde de 2577 sayılı İYUK m. 7 uyarınca kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde idari iptal davası açılabilir. AYEK için Ankara İdare Mahkemesi, YÖK kurul kararları için ise ilgili üniversitenin bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir.

Sonuç ve Hukuki Destek

TÜBİTAK AYEK ile YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu birbirini tamamlayan ama ayrı işleyen iki rejimdir. Bir akademisyenin etik ihlal iddiasıyla karşılaşması halinde, her iki rejim de eş zamanlı işleyebilir ve farklı kararlar doğurabilir.

Başarılı bir savunma stratejisi:

• Her iki rejimin yetki ve süre yapılarını bilmek,
• AYEK'te 15 günlük iç itiraz fırsatını kaçırmamak,
• YÖK Etik Kurulunda 15 gün içinde yazılı savunma sunmak,
• Bilirkişi yasaklarını gözeterek itiraz hazırlamak,
• Doçentlik sürecinde paralel UAK denetimini takip etmek,
• İYUK m. 7 uyarınca 60 günlük dava süresini doğru başlangıç tarihiyle hesaplamak

gerektirir.

Büken Hukuk & Danışmanlık, hem TÜBİTAK AYEK hem de üniversite etik kurulu süreçlerinde akademisyenlere ve kurumlara hukuki danışmanlık ve dava takip hizmetleri sunmaktadır. Detaylı bilgi için etik ihlal avukatı ve akademik dava avukatı sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz.