Doçentlik Jürisinin Tarafsızlığı: Husumet ve İtiraz

Doçentlik jürisinin tarafsızlığı, adayın akademik çalışmalarının kişisel ilişkilerden ve çatışmalardan bağımsız biçimde değerlendirilmesini gerektirir. Jüri üyesiyle geçmişte yaşanan bir uyuşmazlık, aday hakkında önceden açıklanmış kişisel bir tutum veya değerlendirmeyi etkileyebilecek bir ilişki, ÜAK’a yapılacak itirazda ve başarısızlık işlemine karşı açılacak davada incelenebilir. Ancak yalnızca olumsuz rapor verilmesi, jüri üyesinin taraflı olduğunun kanıtı değildir.

Tarafsızlık iddiasında önemli olan, hangi jüri üyesinin hangi somut olay nedeniyle objektif değerlendirme yapamayacağının belgelerle açıklanmasıdır. Bu nedenle jüri bilgileri, raporlar, önceki uyuşmazlığın durumu birlikte ele alınmalıdır.

Bu yazı, Üniversitelerarası Kurul nezdinde doçentlik unvanı alınması sürecine ilişkindir. Üniversitelerin ilan ettiği doçent kadrolarına atanma süreci, aynı unvanı taşısa da farklı bir idari işlemdir.

İçindekiler

1. Doçentlik Jürisinin Tarafsızlığı Neden Önemlidir?
2. Jüri Üyesiyle Husumet Nasıl Değerlendirilir?
3. Ortak Yayın ve Akademik İlişkiler Tarafsızlığı Etkiler mi?
4. Jüri Bilgileri Ne Zaman Öğrenilir?
5. Tarafsızlık İddiası Hangi Belgelerle Desteklenebilir?
6. ÜAK’a Tarafsızlık İtirazı Nasıl Yapılır?
7. İptal Davasında Tarafsızlık Sorunu Nasıl İncelenir?
8. Sık Sorulan Sorular
9. Sonuç

Doçentlik Jürisinin Tarafsızlığı Neden Önemlidir?

Doçentlik değerlendirmesinde bilimsel kanaat ile kişisel tutum birbirinden ayrılmalıdır. Adayın çalışmalarına yönelik gerekçeli bir bilimsel eleştiri, tek başına jürinin taraflı olduğu anlamına gelmez.

Doçentlik Yönetmeliğinin 5. maddesinin ikinci fıkrası, asıl ve yedek jüri üyelerinin ilgili bilim alanlarındaki öğretim üyeleri arasından objektif ölçütlere göre belirlenmesini öngörür. Yönetmeliğin 8. maddesinin ikinci fıkrasında da jüri belirleme yönteminin objektif ve denetlenebilir olması aranır.

Değerlendirmenin içeriği bakımından ise Yönetmeliğin 6. maddesi esas alınır. Başvurular; bilimsel araştırma ve yayın etiği, asgari başvuru şartları, eserlerin niteliği ve özgünlüğü, bilim alanına katkısı ve adayın alanındaki yetkinliği yönlerinden incelenir. Başarılı veya başarısız değerlendirmesini içeren raporun ayrıntılı ve gerekçeli olması gerekir.

Dolayısıyla üç ayrı soru sorulmalıdır:

• Tarafsızlık: Değerlendirmeyi yapan kişi bakımından objektifliği etkileyebilecek somut bir durum var mı?
• Gerekçe: Raporda ulaşılan sonuç, eserler ve bilimsel tespitlerle açıklanmış mı?
• Bilimsel değerlendirme: Eserlerin niteliğine ilişkin eleştiriler dosyayla ve uygulanacak ölçütlerle uyumlu mu?

Tarafsızlık, gerekçe eksikliği ve bilimsel değerlendirmenin yetersiz olması halleri aynı raporda bir arada bulunabilir; ancak bu haller birbirlerinin yerine kullanılmamalıdır. Örneğin bir yayının yanlış sınıflandırılması maddi hata iddiasını destekleyebilirken, bu hatanın tek başına kişisel husumeti kanıtladığı söylenemez.

Jüri Üyesiyle Husumet Hali Nasıl Değerlendirilir?

Husumet iddiası, aday ile jüri üyesi arasındaki kişisel çatışmanın değerlendirmeyi etkileyebileceği düşüncesine dayanır. İtirazın yalnızca “aramız iyi değil” açıklamasından ibaret kalmaması; çatışmanın kaynağını, tarihini, taraflarını ve jüri göreviyle bağlantısını göstermesi gerekir.

Somut dosyada incelenebilecek durumlar arasında şunlar bulunabilir:

• Aday ile jüri üyesinin doğrudan karşı karşıya geldiği önceki bir dava veya şikâyet süreci.
• Adayın başvurusu üzerine jüri üyesi hakkında yürütülmüş bir disiplin soruşturması ve bu sürece ilişkin kararlar.
• Jüri üyesinin aday hakkında değerlendirme öncesinde açıkladığı, bilimsel eleştiriyi aşan kişisel ifadeler.
• Önceki bir uyuşmazlığa ilişkin yazışmalar ile sonraki jüri raporu arasında açıklanması gereken bağlantılar.

Bunlar birer inceleme başlığıdır. Olayın ağırlığı, güncelliği, belge desteği ve değerlendirmeyle ilişkisi açıklanmalıdır. Örneğin adayın açmış olduğu davada taraf olan üniversite ile o üniversitede görev yapan jüri üyesi birbirine karıştırılmamalıdır. Adayın üniversiteye karşı dava açmış olmasıyla, jüri üyesiyle doğrudan kişisel uyuşmazlık yaşamış olması aynı olgu değildir. Jüri üyesinin önceki olayda hangi sıfatla yer aldığı gösterilmelidir.

Varsayımsal örnek: Adayın yıllar önce üniversitesine karşı açtığı özlük hakkı davasında hiçbir görevi bulunmayan bir profesörün sonradan jüride yer alması ile adayın şikâyeti üzerine hakkında disiplin işlemi yürütülen kişinin jüride bulunması aynı biçimde değerlendirilemez. İkinci durumda da soruşturmanın konusu, sonucu ve ilgili kişinin adayla ilişkisi belgelenmelidir.

Danıştayın husumet ve tarafsızlığa ilişkin kararı

Danıştay 8. Dairesinin 21 Aralık 2000 tarihli, E.1999/526, K.2000/8502 sayılı kararı, eski doçentlik sistemindeki sözlü sınavda başarısız sayılma işlemine ilişkindir. Ancak kararın eski tarihli olması nedeniyle güncel eser incelemesi hakkında verilmiş bir karar olarak ele alınamasa da Danıştay'ın yaklaşımını belirlemek adına önemlidir. Olayda aday eser incelemesinde başarılı olmuş, sözlü sınavlarda ise başarısız sayılmıştır. Daire; adayla sözlü sınavdan önce de çekişmesi bulunan anabilim dalı başkanının jüride yer aldığını, bu kişinin adaya karşı davranışları nedeniyle soruşturma geçirdiğini ve tanık beyanlarından tarafsızlığı konusunda kuşku doğduğunu değerlendirmiştir. Kararın gerekçesinde şu ifade yer almaktadır; alıntıdaki çoklu boşluklar sadeleştirilmiştir:

“Bu gelişim ve bilimsel gereklilikler karşısında, davacıyla çekişmesi olan bir öğretim üyesinin de katılımıyla jüri oluşturularak yapılan sözlü sınavda hukuka ve kamu görevi gereklerine uyarlık bulunmamaktadır.”

Daire, dava konusu işlemi iptal etmiştir. Kararda önem taşıyan nokta, soyut bir husumet iddiasıyla yetinilmemesi; çekişmenin, soruşturmanın ve tanık beyanlarının birlikte değerlendirilmesidir. Bu yaklaşım tarafsızlık iddiasının somutlaştırılması bakımından yol göstericidir. Güncel eser incelemesine uygulanacak hukuki sonuç ise yürürlükteki düzenlemeler ve somut dosya üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir.

Ortak Yayın ve Akademik İlişkiler Tarafsızlığı Etkiler Mi?

Ortak yayın, tez danışmanlığı, proje ortaklığı veya aynı birimde çalışma gibi ilişkiler tarafsızlık yönünden araştırılabilir. Ancak doçentlik unvanı değerlendirmesi ile akademik kadroya atama arasındaki farka dikkat edilmelidir.

2547 sayılı Kanun, ÜAK tarafından yürütülen unvan süreci ile üniversitedeki doçent kadrosuna atamayı ayrı düzenler. Unvan incelemesinde adayın doçentlik yeterliliği değerlendirilir. Bir kadroya birden fazla kişinin başvurduğu atama sürecinde ise adaylar arasında tercih yapılması gündeme gelir. Bu nedenle kadro atamasında adaylardan biriyle ortak yayını bulunan jüri üyesine ilişkin kararlar, ÜAK sürecine aynen uygulanmamalıdır. Kadro ataması bağlamındaki konu, jüri üyesinin adayla ortak çalışmasının bulunması başlıklı yazımızda ayrıca ele alınmaktadır.

Unvan sürecinde bir akademik ilişki ileri sürülüyorsa şu sorular somutlaştırılmalıdır:

• İlişki doğrudan adayla mı, yoksa başka bir kişiyle mi kurulmuştur?
• Ortak çalışma, değerlendirmeye sunulan eserlerden biri midir?
• İlişki ne zaman kurulmuş ve ne kadar sürmüştür?
• Jüri üyesinin değerlendirdiği eserde kendi akademik katkısı veya menfaati var mıdır?
• İddia hangi yayın, proje kaydı veya resmî belgeyle desteklenmektedir?

Bir başka kişiyle ortak yayın yapılmış olmasından hareketle, o kişinin adayla yaşadığı husumetin jüri üyesine de geçtiği varsayılmamalıdır. İddia, kişiler arasında varsayılan yakınlık yerine gösterilebilir olgular üzerinden kurulmalıdır.

Jüri Bilgileri Ne Zaman Öğrenilir?

Güncel Doçentlik Yönetmeliğinin 5. maddesinin dördüncü fıkrasına göre jüri bilgileri, sonuç açıklanma tarihinde başvuru sonucu ile birlikte elektronik ortamda adayın erişimine açılır. Jüri üyesine görev başlangıcında yapılan bildirim ile adaya yapılan açıklama farklıdır.

Bu düzenleme, 14 Ekim 2025 tarihli değişiklik yönetmeliğinde yer almaktadır. 2026 Ekim Dönemi Doçentlik Kılavuzunun 3.1. bölümünde de adayın jüri bilgilerine sonuçla birlikte erişmesi açıklanır.

Yönetmeliğin 6. maddesinin yedinci fıkrası, değerlendirmeye esas alınan raporlar ile başvuru sonucunun elektronik ortamda erişime açılacağını ve erişime açıldığı tarihi izleyen beşinci gün tebliğ edilmiş sayılacağını düzenler. Aynı hüküm uyarınca erişime açılan raporların kapsamı sonucun türüne göre değişir; değerlendirmeye esas alınan raporlar dışındaki raporlar adaya açılmaz.

Bu nedenle tarafsızlık iddiasının hazırlanmasında ilk adım, DBS’de açılan jüri bilgileri ve raporlarla birlikte erişim tarihini gösteren kayıtların saklanmasıdır. Jüri bilgilerine erişim konusu hakkında ÜAK’ın doçentlik jüri bilgilerini açıklamaması başlıklı yazımız incelenebilir.

Tarafsızlık İddiası Hangi Belgelerle Desteklenebilir?

Doçentlik jürisinin tarafsızlığı hususunda dayanılan belgenin ileri sürülen olayla somut bağlantı kurması gerekir. Örneğin disiplin soruşturması emri veya mahkeme kararı somut olguyu ortaya koyan türden belgelerdir.

Dosya hazırlanırken şu belgeler birlikte değerlendirilebilir:

1. Başvuru ve sonuç kayıtları: Başvuru dönemi, bilim alanı, sonuç belgesi ve elektronik erişim tarihleri.
2. Jüri bilgileri ve raporlar: İddianın yöneltildiği üyenin kimliği, görevi ve değerlendirmeye esas alınan rapor.
3. Önceki uyuşmazlık belgeleri: Dava dilekçesi, karar, şikâyet, soruşturma veya disiplin işlemi belgeleri; bunların tarihleri ve ilgililerin süreçteki sıfatları.
4. Yazışmalar: İddiayla doğrudan ilişkili, kaynağı ve bağlamı belirlenebilir yazılı açıklamalar.
5. Akademik ilişki kayıtları: Ortak yayının tam künyesi, proje görevleri, danışmanlık kayıtları ve değerlendirilen eserle bağlantı.
6. Kısa olay kronolojisi: Önceki olayın, jüri görevinin, raporun ve sonuç bildiriminin tarih sırası.

Belgeler mümkün olduğunca tam bağlamıyla sunulmalı; yalnızca seçilmiş bir cümleye veya kaynağı belirlenemeyen ekran görüntüsüne dayanılmamalıdır. Üçüncü kişilere ait, uyuşmazlıkla ilgisiz kişisel bilgiler gereksiz yere dosyaya eklenmemelidir.

Adayın elinde bulunmayan ancak uyuşmazlık için gerekli olan belgelerin idareden istenmesi, dava aşamasında ise mahkeme aracılığıyla dosyaya getirtilmesi talep edilebilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20. maddesi, mahkemeye gerekli bilgi ve belgeleri isteme yetkisi verir. Bununla birlikte, belge talebinin sonucunu beklemek dava süresini kendiliğinden koruyan bir yol olarak görülmemelidir.

ÜAK’a Tarafsızlık İtirazı Nasıl Yapılır?

Doçentlik Yönetmeliğinin 8. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca adayların ve jüri üyelerinin doçentlik sürecine ilişkin itirazları Doçentlik Komisyonu tarafından incelenerek karara bağlanır. Adayın başvurusu ÜAK’a yöneltilmeli; tarafsızlık iddiası, ilgili başvuru ve işlemle ilişkilendirilmelidir.

Dilekçede şu noktalar açıkça gösterilebilir:

• Hangi dönem ve bilim alanındaki başvuruya ilişkin itiraz edildiği.
• Hangi jüri üyesi bakımından tarafsızlık sorunu ileri sürüldüğü.
• İddianın dayandığı olaylar ve bunları destekleyen ekler.
• Bu olayların değerlendirme göreviyle bağlantısı.
• Başarısızlık veya başvurunun iptali sonucuna itiraz ediliyorsa ilgili işlemin tarihi ve numarası.
• İddianın incelenmesi ve ilgili işlemin kaldırılması ya da hukuka uygun yeniden değerlendirme yapılması gibi somut talep.

Yalnızca jüri üyesi hakkında şikâyette bulunmak ile adayın başarısızlık işleminin kaldırılmasını istemek aynı başvuru değildir. Özellikle dava süresine etki bakımından dilekçenin başlığına değil, içeriğine ve yöneltildiği makama bakılmalıdır. Genel başvuru çerçevesi için doçentlik jüri ret kararına itiraz yazımız incelenebilir.

Jüri Üyesinin Çekilmesi ile Adayın İtiraz Etmesi Arasındaki Fark Nedir?

Yönetmeliğin 6. maddesinin dördüncü fıkrası, rapor hazırlamasına engel bir durum ortaya çıkan jüri üyesinin görevden çekilme talebini düzenler. Üye, talebini görev yaptığı yükseköğretim kurumuna yazılı olarak bildirir. Mazeret üniversite yönetim kurulunca kabul edilirse kararın bir örneğini süresi içinde DBS üzerinden ÜAK’a bildirir. Bildirim üzerine jüri üyeliği sonlandırılır ve yedek raporlar sırasıyla değerlendirmeye alınır. elidir.

İptal Davasında Tarafsızlık Sorunu nasıl incelenir?

Doçentlik başvurusunun başarısız sayılması veya iptal edilmesi üzerine açılacak davada, tarafsızlık iddiası sonucu doğuran idari işlemin hukuka aykırılığına ilişkin bir gerekçe olarak ileri sürülebilir. İYUK m.2 uyarınca mahkemece yapılacak inceleme hukuka uygunluk denetimidir. Tarafsızlık sorununun işlemin hukuka uygunluğunu nasıl etkilediği; jürinin oluşturulması, raporun hazırlanması ve nihai karar arasındaki bağ üzerinden açıklanmalıdır.

Tarafsızlığa ilişkin belgeler ile bilimsel değerlendirmeye yönelik itirazlar ayrı başlıklarla sunulabilir. Bilimsel uzmanlık gerektiren konularda bilirkişi incelemesi talep edilebilir; ancak bilirkişinin olumlu görüşü, tarafsızlık iddiasının kanıtı yerine geçmez. Bilirkişi incelemesi yapılması da her dosyada otomatik bir aşama değildir. Eser incelemesinin diğer yönleri doçentlik eser inceleme başarısızlık işlemine karşı iptal davası yazımızda ele alınmaktadır.

Dava Açma Süresi ve Yürütmenin Durdurulması Talebi

İYUK m.7 uyarınca, özel bir süre öngörülmeyen hâllerde idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür. Doçentlik sonucunun elektronik ortamda erişime açılması ve tebliğ edilmiş sayılmasına ilişkin özel kurallar dikkate alınarak süre hesaplanmalıdır. Koşullarını taşıyan idari başvurunun süreye etkisi ayrıca değerlendirilir.

Dava açılması, işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. İYUK m.27 uyarınca yürütmenin durdurulması için açık hukuka aykırılık ile telafisi güç veya imkânsız zarar koşullarının birlikte bulunması gerekir. Tarafsızlık iddiasının ileri sürülmüş olması, tek başına yürütmenin durdurulması kararı verileceği anlamına gelmez.

İşlem İptal Edilirse Aday Doğrudan Doçent Olur Mu?

Jürinin tarafsızlığına ilişkin bir hukuka aykırılık nedeniyle başarısızlık işleminin iptal edilmesi, tek başına adayın bilimsel yönden başarılı bulunduğu anlamına gelmez. Kararın nasıl uygulanacağı, hükmün ve gerekçenin kapsamına göre belirlenir. İdare, İYUK m.28 uyarınca yargı kararının gereklerine uygun işlem yapmakla yükümlüdür; yeniden değerlendirme gerekiyorsa bunun da karara uygun yürütülmesi gerekir.

Sık sorulan sorular

Olumsuz jüri raporu taraflılık kanıtı mıdır?

Tek başına değildir. Olumsuz bilimsel değerlendirmeyle, değerlendirmeyi yapan kişinin tarafsızlığı farklı sorunlardır. Husumet veya ilişki iddiası somut olay ve belgelerle açıklanmalıdır.

Daha önce üniversiteme dava açtım. O üniversiteden bir profesör jürimde yer alabilir mi?

Üniversiteye karşı açılan dava ile jüri üyesiyle doğrudan kişisel uyuşmazlık yaşanması aynı durum değildir. Üyenin önceki olayda rolü olup olmadığı, adayla ilişkisi ve ileri sürülen tarafsızlık sorununun dayanakları araştırılmalıdır. Yalnız kurum bağlantısından hareketle sonuç çıkarılmamalıdır.

Ortak yayın bulunması doçentlik başvurusunu kendiliğinden geçersiz kılar mı?

Unvan sürecindeki jüri incelemesi ile kadro ataması birbirinden ayrılmalıdır. Ortak çalışmanın kimlerle yapıldığı, değerlendirilen eserler arasında bulunup bulunmadığı ve jüri göreviyle ilişkisi incelenmeden otomatik bir sonuç ileri sürülmemelidir.

Etik ihlal iddiası doğru bulunmayan jüri üyesi görevine devam eder mi?

Doçentlik Yönetmeliğinin 7. maddesinin altıncı fıkrası, ilgili bilimsel araştırma ve yayın etiği komisyonunun iddiayı doğru bulmaması hâlinde değerlendirme sürecinin kaldığı yerden devam edeceğini ve iddiada bulunan jüri üyesinin görevinin sonlandırılacağını düzenler. Bu özel hüküm, bütün tarafsızlık itirazlarının aynı şekilde sonuçlanacağı anlamına gelmez.

Jüri bilgilerini sonuçtan sonra öğrendim. Tarafsızlık iddiasını ileri sürebilir miyim?

İddia, öğrenilen jüri bilgileri ve somut belgelerle ÜAK’a yapılacak itirazda veya sonucu doğuran işleme karşı açılacak davada ileri sürülebilir. Ancak jüri üyesini sonradan tanımak ile dava açma süresinin yeniden başlaması aynı şey değildir; tebliğ ve süre hesabı ayrıca kontrol edilmelidir.

ÜAK’a itiraz edersem dava için cevabı süresiz bekleyebilir miyim?

Hayır. Başvuru İYUK m.11 kapsamındaysa otuz gün içinde cevap verilmemesi zımni ret sonucunu doğurur ve kalan dava süresi işlemeye devam eder. Her itirazın dava süresini durdurduğu veya ret üzerine yeni bir altmış gün başladığı varsayılmamalıdır.

Sonuç

Doçentlik jürisinin tarafsızlığına ilişkin itiraz, olumsuz rapora duyulan itirazdan daha somut bir temele dayanmalıdır. Jüri üyesiyle yaşanan olayın veya akademik ilişkinin niteliği, bunu gösteren belgeler ve değerlendirme göreviyle bağlantısı açıkça ortaya konulmalıdır.

İlk yapılacak iş; sonuç ve jüri bilgilerini saklamak, iddiayı destekleyen belgelerle kısa bir kronoloji hazırlamak ve idari başvuru ile dava süresini birlikte değerlendirmektir. ÜAK unvan sürecinin kadro atamasından, tarafsızlık sorununun bilimsel yeterlilik tartışmasından ayrılması, hukuki iddianın doğru kurulmasını sağlar.

Büken Hukuk; jüri bilgilerine erişim taleplerinin hazırlanması, jüri raporlarının gerekçe yönünden incelenmesi, Doçentlik Komisyonuna itirazın kurulması, iptal davası dilekçesinin hazırlanması ve yürütmenin durdurulması aşamalarında hukuki destek sunmaktadır. Doçentlik dosyanızın incelenmesi için başvuru dönemi kılavuzu, DBS kayıtları, eser listesi, jüri raporları ve varsa ÜAK yazışmalarıyla birlikte Büken Hukuk iletişim formu üzerinden başvuru yapabilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.