Yükseköğretim Disiplin Soruşturmasında Savunma Hakkı

Yükseköğretim disiplin soruşturmasında savunma hakkı, kullandırılması zorunlu olan anayasal bir teminattır. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası madde 129 ikinci fıkrası uyarınca: "Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez." Aynı maddenin üçüncü fıkrasında ise "Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz." hükmü yer alır.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki akademik personele isnat edilen fiiller nedeniyle yürütülen disiplin soruşturmalarında, soruşturmacı (muhakkik) savunma almaz ifade alır. İfade alma süreci delil toplama sürecinin bir parçasıdır. Savunma ise, disiplin cezası vermeye yetkili makam tarafından alınabilir. Savunma, bağımsız bir yetkili makam tarafından önerilen teklif ve hukuki nitelendirme somutlaştıktan sonra istenebilir.

Soruşturmacının İfade Alması ile Yetkili Makamın Savunma İstemesi Arasındaki Fark Nedir?

Disiplin soruşturmasında soruşturmacı (muhakkik), soruşturmaya konu olayları aydınlatmak ve maddi vakıayı ortaya çıkarmakla görevlendirilir. Soruşturmacının soruşturulan personelden ifade alabilir. Ancak soruşturmacının alacağı ifade ceza vermeye yetkili makamın alacağı savunmanın yerine geçmez.

2547 sayılı Kanun m. 53/A ikinci fıkrasına göre: "Soruşturmacı tarafından soruşturulana gönderilecek ifadeye davet yazısında hakkındaki iddiaların neler olduğu açıkça belirtilerek yedi günden az olmamak üzere verilecek süre içerisinde ifadesinin alınacağı ve bu süre içerisinde sözlü veya yazılı ifade verilmediği takdirde dosyadaki mevcut deliller kapsamında işlem tesis edileceği bildirilir."

Soruşturmacı bu aşamada tarafları dinler, bilgi ve belgeleri toplar, tanık beyanlarına başvurur ve soruşturma raporu hazırlar. Raporun sonuç kısmında soruşturmacı bir disiplin cezası teklif eder. Soruşturmacının raporundaki bu teklif yalnızca yetkili makama iletilen idari bir öneridir.

Ceza vermeye yetkili disiplin amiri veya disiplin kurulu, soruşturma dosyasını ve teklifi teslim aldıktan sonra kanunun aradığı esas savunma sürecini başlatır.

2547 sayılı Kanun m. 53/A uyarınca: "Disiplin cezası vermeye yetkili makam tarafından soruşturulana gönderilen savunmaya davet yazısında teklife esas alınan eylemin neden ibaret olduğu ve bu eyleme karşılık gelen disiplin cezasının ne olduğu ile yedi günden az olmamak üzere verilecek sürede savunmasını yapması gerektiği bildirilir. Davet yazısında ayrıca soruşturulana, savunmasını verilen sürede yapmadığı takdirde savunma hakkından vazgeçmiş sayılacağı ve mevcut delillere göre hakkında karar verileceği bildirilir."

Soruşturmacıya verilen ifade ile yetkili makama verilen savunma arasındaki farklar şunlardır:

Soruşturmacı yalnızca iddiaları bildirir; soruşturma raporu henüz tanzim edilmediği için hangi cezanın önerileceği ifade aşamasında bilinmez.
Yetkili makam, soruşturmacının teklifini inceler. Savunma istem yazısında teklife esas alınan eylemin ne olduğu ve bu eyleme karşılık gelen disiplin cezasının ne olduğu yazılır.
İfade alınması soruşturmanın hazırlık safhasıdır; yetkili makamın savunma istemesi ise nihai karar sürecinin doğrudan ön şartıdır.
Soruşturmacının ifade alması, karar vericinin savunma alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Soruşturmacı ifade almış olsa dahi, ceza vermeye yetkili amir veya kurul ilgiliden yeniden ve kanuni unsurları içeren bir savunma istemek zorundadır.

Savunma İstem Yazısının Zorunlu İçeriği ve Evrak İnceleme Hakkı

2547 sayılı Kanun m. 53/A metninde öngörülen unsurları eksik barındıran bir savunma davet yazısı, savunma hakkının kanuni güvencesini karşılamaz. Yetkili makam tarafından düzenlenecek savunmaya davet yazısında şu hususların açıkça gösterilmesi emredici kuraldır:

Teklife esas alınan eylemin neden ibaret olduğu yazılır. Kişinin hangi eylem üzerinden ceza teklifiyle karşılaştığı yazıdan anlaşılmalıdır. Soyut bir başlık, eylemin kendisinin yerine geçmez.
Eyleme karşılık gelen disiplin cezasının ne olduğu: İlgili hakkında uygulanması teklif edilen ve yetkili makamca değerlendirilecek ceza türü (uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması, üniversite öğretim mesleğinden çıkarma veya kamu görevinden çıkarma) açıkça bildirilir.
Yedi günden az olmamak üzere savunma süresi verilmesi: Yedi gün kanunun belirlediği taban süredir. İdare yedi günden daha az bir süre belirleyemez. Yazıda daha uzun bir süre verilmişse savunma o süre içinde yapılır.
İhtar: Verilen sürede savunma yapılmadığı takdirde savunma hakkından vazgeçilmiş sayılacağı ve mevcut delillere göre dosya üzerinden karar verileceği ihtarı davet metnine yazılmalıdır.
Evrak inceleme hakkı: Kanun metninde açıkça düzenlendiği üzere, "Savunmaya davet yazısında soruşturulana savunma hakkını kullanmadan önce soruşturma evrakını inceleyebileceği bildirilir." Evrak inceleme hakkı, savunma hakkının etkin biçimde kullanılabilmesi için öngörülmüş bir zorunluluktur. İlgili personel hakkındaki delilleri, isnat edilen fiilin dayanaklarını, tanık ifadelerini ve soruşturma raporunu incelemeden somut savunma geliştiremez. Bu hakkın davet yazısında bildirilmemesi veya fiilen kullandırılmaması, savunma hakkının kısıtlanması sonucunu doğurur.

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurul İncelemesi Zorunluluğu

Disiplin soruşturmasına konu edilen eylemler bilimsel araştırma, yayın veya akademik faaliyetlere ilişkin bir etik ihlali barındırıyorsa, süreç genel usulden farklı bir ön şarta bağlanmıştır.

2547 sayılı Kanun m. 53/A uyarınca: "Bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin disiplin cezası verilmesini gerektiren fiiller açısından soruşturma başlatılmadan önce bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarınca inceleme yapılması zorunludur."

Akademik personelin bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin bir fiilinde, etik kurul incelemesi yapılmadan disiplin soruşturması başlatılamaz. Kanun, soruşturma açılmadan önce inceleme yapılmasını ister. İncelemenin ihlal tespitiyle sonuçlanmasını ayrıca şart koşmaz.

Ağır Disiplin Cezalarında Genişletilmiş Savunma Güvenceleri

Disiplin hukukunda personelin mesleki statüsünü veya memuriyetini bütünüyle sona erdiren yaptırımlar en ağır disiplin cezalarıdır. Bu yaptırımlar için kanun koyucu ek usulî teminatlar benimsemiştir.

Bu bakımdan 2547 sayılı Kanun m. 53/A'ya göre: "Hakkında üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezası istenenler soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi veya vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir."

Bu hüküm uyarınca, üniversite öğretim mesleğinden çıkarma veya kamu görevinden çıkarma teklifiyle Yüksek Disiplin Kuruluna sevk edilen personel şu hakları kullanır:

Dosyadaki tüm soruşturma evrakını inceleme ve suret alma imkânı,
Kurul huzurunda veya soruşturma sürecinde iddialara karşı kendi tanıklarını dinletme talebinde bulunma yetkisi,
Karar verecek olan disiplin kurulunun huzuruna bizzat çıkarak sözlü savunma yapma veya yazılı savunma sunma seçeneği,
Savunmasını bizzat yapabileceği gibi yetkilendireceği bir vekil (avukat) vasıtasıyla icra etme hakkı.

Söz konusu güvenceler, YÖK Yüksek Disiplin Kurulunda savunma süreci yürütülürken kurul gündemine alınan dosyalarda ilgilinin usulüne uygun olarak kurula çağrılmasını ve dinlenmesini zorunlu kılar. Bu toplantıya çağrılmayan veya vekiliyle temsil edilmesine imkân verilmeyen bir personelin savunma hakkı zedelenmiş sayılır. Bu hususta büromuzun savunmasını yürüttüğü dosyada alınana emsal karara buradan ulaşabilirsiniz.

Disiplin Soruşturmasında Süreler, Zamanaşımı ve Usulî İşlemler

Akademik personelin disiplin sürecinde soruşturmanın açılması, yürütülmesi ve cezanın karara bağlanması belli sürelere bağlanmıştır. Disiplin amirinin fiili ve faili öğrenmesinden itibaren belirli sürelerde soruşturma emri vermesi gerekir. Aksi halde amirin disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.

Soruşturmaya başlama zamanaşımı süreleri şunlardır:

Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında: Yetkili amirin fiili öğrendiği tarihten itibaren bir ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır.
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezalarında: Yetkili amirin fiili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır.

Bu sürelerin geçirilmesi halinde soruşturma açma yetkisi düşer ve soruşturma açılamaz.

Fiilin işlendiği tarihten itibaren işleyen mutlak ceza verme zamanaşımı süreleri ise şöyledir:

Genel kural olarak fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçmişse disiplin cezası verilemez.
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasını gerektiren fiillerde bu süre fiilin işlendiği tarihten itibaren altı yıldır.

Bu süreler aşıldıktan sonra soruşturma tamamlanmış veya savunma alınmış olsa dahi ceza tesis edilemez. Detaylı hesaplamalar ve durma halleri disiplin cezası zamanaşımı kurallarına göre belirlenir.

Soruşturmanın yürütülmesinde ise soruşturmacı, görevlendirme yazısının kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki ay içinde soruşturmayı tamamlamakla yükümlüdür. Bu süre içinde soruşturma bitirilemezse, soruşturmacı gerekçeli ek süre talebinde bulunur. Disiplin amiri bu talebi değerlendirirken ceza zamanaşımı sürelerini göz önünde bulundurarak ek süre verebilir. İki aylık soruşturma tamamlama süresinin aşılmış olması, disiplin amirinin incelemesinde veya yargı yerlerinde işlemi kendiliğinden iptal ettiren bir usul eksikliği oluşturmaz; idari bir düzenleyici süredir.

Disiplin Cezası Vermeye Yetkili Makamlar ve Karar Alma Süreci

2547 sayılı Kanun uyarınca disiplin cezası verme yetkisi devredilemez. Yetkili makamlar kanunla belirlenmiştir ve makamların yetki gaspı yoluyla işlem tesis etmesi işlemi sakatlar.

Kanunun öngördüğü yetki dağılımı şöyledir:

Uyarma ve kınama cezaları: Sıralı disiplin amirleri tarafından verilir. Rektörler ve bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürleri hakkında uyarma ve kınama cezaları Yükseköğretim Kurulu Başkanı tarafından verilir.
Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları: İlgilinin görevli olduğu birim disiplin kurulu kararıyla verilir. Rektör, bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürü ve dekanlar hakkında bu cezaları verme yetkisi Yüksek Disiplin Kuruluna aittir.
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezaları: Atamaya yetkili amirin teklifi üzerine YÖK disiplin kurulu sıfatıyla Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla verilir.

Kurulların teşekkülü kanunda belirlenmiştir. Yüksek Disiplin Kurulu, Yükseköğretim Genel Kuruludur. Üniversite disiplin kurulu, üniversite yönetim kuruludur. Fakülte, enstitü ve yüksekokullarda ise ilgili birim yönetim kurulları birim disiplin kurulu sıfatıyla toplanır.

Kurul üyeliğinde ve oylamalarda tarafsızlığı koruyan iki temel kural bulunur:

Soruşturmada görev alan soruşturmacı, soruşturduğu dosyanın görüşüldüğü disiplin kurulu toplantısına ve oylamasına katılamaz.
Disiplin cezasını veren disiplin amiri, bu cezaya karşı yapılan itirazın görüşüldüğü disiplin kurulu toplantısına katılamaz ve oy kullanamaz.

Yetkili disiplin amiri veya disiplin kurulu, önüne gelen soruşturma dosyasında şu dört karardan birini verir:

Dosyayı eksik bularak tamamlanması amacıyla soruşturmacıya iade edebilir,
Soruşturmacı tarafından önerilen cezayı aynen verebilir,
Teklif edilen cezayı hafifleterek bir alt derece cezayı uygulayabilir,
Ceza teklifini reddedebilir.

Disiplin amiri veya kurulunun ceza teklifini reddetmesi durumunda dosya doğrudan kapanmaz. Ret kararının verildiği tarihten itibaren yetkili makamlar, ret gerekçesine uygun yeni bir disiplin işlemini en geç üç ay içinde tesis edebilir.

Disiplin Cezalarına İtiraz, Yargı Yolu ve Kararın İptali Sonrası Usul

Disiplin amirleri veya kurulları tarafından verilen cezalara karşı idari itiraz yolu öngörülmüştür. İtiraz süresi, cezanın tebliğ tarihinden itibaren yedi gündür.

İtiraz mercileri şunlardır:

Sıralı disiplin amirlerinin verdiği uyarma ve kınama cezalarına karşı birim disiplin kuruluna itiraz edilir.
Rektörün bizzat verdiği uyarma ve kınama cezalarına karşı üniversite disiplin kuruluna itiraz edilir.
Rektörler ve bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürleri hakkında YÖK Başkanınca verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı Yüksek Disiplin Kuruluna itiraz edilir.
Birim disiplin kurullarının verdiği aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarına karşı üniversite disiplin kuruluna itiraz edilir.
Yükseköğretim üst kuruluşları personelinin aylıktan kesme ve kademe durdurma cezalarına karşı Yüksek Disiplin Kuruluna itiraz edilir.

İtiraz mercii, itiraz tarihinden itibaren altmış gün içinde karar verir. İtiraz kabul veya ret ile sonuçlanır. Kabul hâlinde disiplin cezası tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar. İlgili disiplin amiri veya kurul, kabul gerekçesine uygun olarak en geç üç ay içinde yeni bir işlem tesis edebilir.

İtiraz süresi ile dava açma süresi aynı süre değildir. Disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde açılacak iptal davasında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 uyarınca, özel kanunda ayrı süre yoksa dava açma süresi altmış gündür. Bu süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Disiplin cezasının idare mahkemesi veya Danıştay tarafından iptal edilmesi, halinde. 2547 sayılı Kanun m. 53/C uyarınca, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren idare kalan ceza zamanaşımı süresi içinde yeni bir işlem kurabilir. Şayet yargı kararının idareye ulaştığı tarihte kanuni zamanaşımı süresi dolmuş veya dolmasına üç aydan daha az bir süre kalmışsa, idare en geç üç ay içinde yargı kararının gerekçesini dikkate alarak yeniden disiplin cezası tesis etme yetkisine sahiptir.

Disiplin Soruşturması Sürecinde Özlük Hakları Nasıl Etkilenir?

Disiplin soruşturması sürecinde ve cezanın kesinleşmesi aşamasında akademik personelin görev durumu ile özlük hakları belirli kanuni kurallara bağlıdır. İlgili personelin üniversiteden istifa etmesi, emekliye ayrılması, sözleşmesinin sona ermesi veya başka bir kuruma naklen geçmesi devam eden disiplin soruşturmasını durdurmaz. Yetkili makam soruşturmayı tamamlar, savunma istemini usulüne uygun tebliğ eder ve nihai kararı verir. Tesis edilen disiplin cezası personelin özlük dosyasına işlenir. Ceza alan personelin kamu görevine tekrar dönmesi veya bir vakıf yükseköğretim kurumunda göreve başlaması halinde aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması gibi yaptırımlar ilgilinin yeni statüsünde uygulanır.

Disiplin cezalarının özlük dosyasından silinmesi ise kendiliğinden gerçekleşen bir işlem değildir. 2547 sayılı Kanun gereğince cezanın özlükten silinmesi için şu şartların gerçekleşmesi aranır:

Uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından itibaren beş yıl geçmiş olmalıdır.
Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarının uygulanmasından itibaren on yıl geçmiş olmalıdır.
Bu süreler tamamlandıktan sonra personelin atamaya yetkili amire yazılı talepte bulunması gerekir.
Yetkili amir, ilgilinin bu süre içindeki davranışlarını değerlendirerek talebi haklı bulursa cezanın sicilden silinmesine karar verir.

Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezaları için kanunda bu şekilde bir talep üzerine özlükten silinebilir.

Büken Hukuk & Danışmanlık Bürosu, akademik dava avukatı olarak, idare hukukunun tüm alanlarında ve ancak özellikli olarak Yükseköğretim Hukuku kapsamındaki doçentlik, atama, disiplin, etik, unvan ve kadro davaları dahil tüm alt dallarında faaliyet göstermektedir. Diğer makalelerimize buradan ulaşabilir veya büromuzdan randevu almak için 05070575335 nolu telefon numarasından ulaşabilirsiniz. Makalelerimiz her geçen gün güncellendiğinden sitemiz içinde arama yapmanız halinde doçentlik davaları ile ilgili en güncel bilgilere ulaşabilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Soruşturmacıya verilen ifade ceza vermeye yetkili makamın savunması yerine geçer mi?

Geçmez. 2547 sayılı Kanun m. 53/A uyarınca soruşturmacının aldığı ifade delil toplama aşamasıdır. Disiplin cezası vermeye yetkili makam, soruşturma raporundaki ceza teklifini esas alarak ilgiliden ayrıca yazılı veya sözlü savunma istemek zorundadır.

Savunma istem yazısında hangi hususların bulunması zorunludur?

Savunmaya davet yazısında teklife esas alınan eylemin neden ibaret olduğu, bu eyleme karşılık gelen disiplin cezasının türü, yedi günden az olmamak üzere verilen savunma süresi, süresinde savunma yapılmazsa vazgeçmiş sayılacağı ihtarı ve soruşturma evrakının incelenebileceği hususu yer almalıdır.

Disiplin soruşturmasında savunma süresi kaç gündür?

2547 sayılı Kanun m. 53/A gereğince savunma süresi yedi günden az olamaz. İdare yedi günden az olmamak kaydıyla tebliğden itibaren işlemeye başlayan bir süre tayin eder.

Etik ihlal iddialarında doğrudan disiplin soruşturması açılabilir mi?

Açılamaz. Bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin disiplin suçu oluşturduğu iddia edilen fiillerde soruşturma başlatılmadan önce bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarınca inceleme yapılması kanuni bir zorunluluktur.

Çıkarma cezası istenen akademik personelin hangi ek savunma hakları vardır?

Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezası teklif edilenler, soruşturma evrakını tam olarak inceleme, disiplin kuruluna kendi tanıklarını dinletme, kurulda sözlü veya yazılı olarak bizzat ya da vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir.

Disiplin soruşturmasının iki ayda tamamlanamaması işlemi iptal ettirir mi?

Soruşturmanın görevlendirmeden itibaren iki ay içinde tamamlanamaması durumunda soruşturmacı gerekçeli ek süre talep eder. İki aylık sürenin aşılmış olması tek başına işlemi idari yargıda iptal ettiren mutlak bir usul sakatlığı teşkil etmez; zamanaşımı süreleri içinde soruşturma tamamlanabilir.

Disiplin cezasına karşı idari itiraz süresi ne kadardır?

Disiplin cezasına karşı itiraz süresi, cezanın tebliğ tarihinden itibaren yedi gündür. İtiraz mercileri, itiraz tarihinden itibaren altmış gün içinde karar verir.

Disiplin cezasının yargı kararıyla iptal edilmesi halinde idare yeniden ceza verebilir mi?

Evet. 2547 sayılı Kanun m.53/C uyarınca disiplin cezası yargı kararıyla iptal edilirse, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan zamanaşımı içinde, süre dolmuş veya üç aydan az kalmışsa en geç üç ay içinde, karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden ceza tesis edilebilir.