Üniversite Öğrencilerinin Disiplin Cezaları: 2547 m.54 ve Dava Yolu

Üniversite öğrencilerinin disiplin cezaları, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 54. maddesinde sınırlı sayıda düzenlenmiştir: kınama, yükseköğretim kurumundan bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma, bir yarıyıl için uzaklaştırma, iki yarıyıl için uzaklaştırma ve yükseköğretim kurumundan çıkarma. 2023 yılında yapılan değişiklikle uyarma cezası kaldırılmış, cezalar kanun düzeyinde yeniden düzenlenmiştir. Öğrenci, hakkında açılan disiplin soruşturmasında savunma hakkına sahiptir; ceza tebliğinden itibaren on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edebilir ve itiraz şartına bağlı olmaksızın idari yargıda iptal davası açabilir (İYUK m.7).

Disiplin cezasıyla karşılaşan öğrencinin izleyebileceği somut yollar şunlardır: Öncelikle savunma hakkının usulüne uygun kullanılıp kullanılmadığı ve soruşturma sürelerine uyulup uyulmadığı denetlenir; ceza tebliğinden itibaren on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edilebilir; itiraz sonucu veya itiraz beklemeksizin, işlemin tebliğini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Uzaklaştırma ve çıkarma gibi ağır cezalarda, öğrenimin kesintiye uğraması telafisi güç zarar doğurabileceğinden yürütmenin durdurulması talebi de dava dilekçesiyle birlikte ileri sürülebilir (İYUK m.27).

Üniversite Öğrencilerinin Disiplin Cezaları Nelerdir?

2547 sayılı Kanun'un 54. maddesine göre üniversite öğrencilerine verilebilecek disiplin cezaları şunlardır:

• Kınama: Öğrenciye öğrencilikle ilgili kusurlu davranışlarından dolayı kınandığının yazılı olarak bildirilmesidir.
• Bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma: Öğrenciye, yükseköğretim kurumundan bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırıldığının ve bu süre içinde derslere ve sınavlara katılamayacağının yazı ile bildirilmesidir.
• Bir yarıyıl için uzaklaştırma: Öğrencinin bir yarıyıl boyunca öğrencilik haklarından yararlanamayacağının yazı ile bildirilmesidir.
• İki yarıyıl için uzaklaştırma: Öğrencinin iki yarıyıl boyunca öğrencilik haklarından yararlanamayacağının yazı ile bildirilmesidir.
• Yükseköğretim kurumundan çıkarma: Öğrenciye, bir daha çıkarıldığı yükseköğretim kurumuna alınmamak üzere öğrencilikten çıkarıldığının yazı ile bildirilmesidir.

2023 yılında 7437 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik öncesinde "uyarma" cezası da bulunmaktaydı; bu ceza yeni düzenlemeyle kaldırılmıştır. Ayrıca 18/8/2012 tarihli Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği, 11/3/2023 tarihli ve 32129 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelikle yürürlükten kaldırılmıştır. Güncel düzenleme, doğrudan 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesidir.

Kınama Cezasını Gerektiren Disiplin Suçları

2547 m.54/1-a'ya göre kınama cezasını gerektiren eylemler şunlardır:

• Yükseköğretim kurumu yetkililerince istenilen bilgileri yanıltmak amacıyla eksik veya yanlış bildirmek,
• Ders, seminer, sınav, uygulama, laboratuvar, atölye çalışması, bilimsel toplantı ve konferans gibi çalışmaların düzenini bozmak,
• Yükseköğretim kurumunca veya yükseköğretim kurumunun izniyle asılmış güncel duyuruları, program ve benzerlerini koparmak, yırtmak, değiştirmek, karalamak veya kirletmek,
• Sınavlarda kopyaya teşebbüs etmek,
• Üniversite kampüsünde üniversite senatosu tarafından belirlenen alanlar dışında sigara ve diğer tütün ürünleri ile elektronik sigara kullanmak.

Uzaklaştırma Cezalarını Gerektiren Disiplin Suçları

Bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezasını gerektiren eylemler arasında;

• Öğrenme ve öğretme hürriyetini engelleyici veya kurumun işleyiş ve huzurunu bozucu eylemlerde bulunmak,
• Disiplin soruşturmalarının usulüne uygun yürütülmesini engellemek,
• Kendine hak sağlayan bir belgeyi başkasına vererek kullandırmak,
• Kişilerin şeref ve haysiyetini zedeleyen sözlü veya yazılı eylemlerde bulunmak,
• Kurumda alkollü içki içmek,
• Kurum personeli veya öğrencilerini tehdit etmek sayılmıştır.

Bir yarıyıl için uzaklaştırma cezasını gerektiren eylemler arasında;

• Kurumda işgal ve benzeri fiillerle hizmetleri engellemek,
• Kurum personeli veya öğrencilerine fiili saldırıda bulunmak,
• Hırsızlık yapmak, demirbaş eşya ve benzeri malzemeyi tahrip etmek veya bilişim sistemine zarar vermek,
• Sınavlarda kopya çekmek veya çektirmek,
• Seminer, tez ve yayınlarında intihal yapmak yer alır.

İki yarıyıl için uzaklaştırma cezasını gerektiren eylemler arasında;

• Kurum görevlilerine karşı cebir ve şiddet kullanarak görevin yapılmasına engel olmak,
• Öğrencilere karşı cebir ve şiddet kullanarak hizmetlerden yararlanmalarını engellemek,
• Kurum içinde uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak, taşımak, bulundurmak,
• Sınavlarda tehditle kopya çekmek,
• Kurumlarda cinsel tacizde bulunmak,
• Kurumun bilişim sistemine girerek haksız çıkar sağlamak bulunur.

Kurumdan Çıkarma Cezasını Gerektiren Disiplin Suçları

Yükseköğretim kurumundan çıkarma cezasını gerektiren eylemler şunlardır:

• Mahkeme kararıyla kesinleşmiş olmak kaydıyla suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, böyle bir örgütü yönetmek veya bu amaçla kurulan örgüte üye olmak,
• Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri satmak, başkalarına vermek ya da ticaretini yapmak,
• 6136 sayılı Kanuna aykırı olarak ateşli silahlarla, mermilerini ve bıçaklarla saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel olarak yapılmış diğer aletleri, patlayıcı maddeleri kullanmak,
• Kişilerin vücudu üzerinde cinsel davranışlarda bulunmak suretiyle cinsel dokunulmazlıklarını ihlal etmek.

Disiplin Soruşturması Nasıl Başlar ve Yürütülür?

Disiplin soruşturması, disipline konu olay öğrenilince derhal başlatılır ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır. Gerekçeli ek süre talebi ile bu süre, her defasında otuz günü geçmemek üzere altmış güne kadar, toplu işlenen suçlarda doksan güne kadar uzatılabilir (2547 m.54/4-a).

Soruşturma açmaya yetkili amirler şunlardır:

• Bir fakülte, enstitü, konservatuvar, yüksekokul veya meslek yüksekokulu içinde işlenen suçlarda ilgili dekan veya müdür,
• Müşterek alan ya da mekânlarda işlenen suçlar, öğrencilerin toplu işledikleri suçlar ve birden çok birim öğrencilerinin birlikte işledikleri suçlarda rektör (2547 m.54/3).

Soruşturma, yetkili disiplin amirinin belirleyeceği soruşturmacı veya soruşturmacılar eliyle yürütülür. Soruşturmacı tanık dinleyebilir, keşif yapabilir ve bilirkişiye başvurabilir; soruşturma işlemleri tutanakla tespit edilir.

Öğrencinin Savunma Hakkı Nasıl Kullanılır?

Hakkında disiplin soruşturması açılan öğrenciye, isnat edilen suçun neden ibaret olduğu, savunmasını yapacağı tarihten en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilir; ayrıca öğrenci bilgi sistemi üzerinden veya elektronik posta ya da kısa mesaj ile de bildirilebilir (2547 m.54/5-a).

Öğrenci savunmasını sözlü veya yazılı olarak sunabilir. Davetiyede, çağrıya özürsüz uyulmaması hâlinde savunma hakkından vazgeçmiş sayılacağı ve mevcut delillere dayanılarak karar verileceği belirtilir. Geçerli bir özür bildiren veya mücbir sebeple davete uyamayan öğrenciye uygun bir süre verilir. Soruşturma, öğrencinin kendini gereği gibi savunmasına imkân verecek şekilde yürütülür (2547 m.54/5).

Savunma hakkı, disiplin hukukunun vazgeçilmez unsurudur; savunma alınmadan verilen disiplin cezaları hukuka aykırılık teşkil eder ve iptal davasına konu olabilir. Savunma süreciyle ilgili detaylı bilgi için Disiplin Soruşturmasında Savunma başlıklı yazımıza ve Disiplin Soruşturması Savunma Örneği başlıklı yazımıza bakılabilir.

Disiplin Cezası Verme Yetkisi Kimdedir?

Kınama ve bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezaları ilgili fakülte dekanı, enstitü, konservatuvar, yüksekokul veya meslek yüksekokulu müdürünce verilir. Müşterek mekânlarda işlenen suçlardan dolayı bu cezaları verme yetkisi rektöre aittir. Bir veya iki yarıyıl için uzaklaştırma ile çıkarma cezaları, yetkili disiplin kurulunca verilir (2547 m.54/7).

Disiplin kurulu görevini; fakülte, enstitü, yüksekokul veya meslek yüksekokulunca yürütülen soruşturmalarda bu birimlerin yönetim kurulları, rektörlükçe yürütülen soruşturmalarda ise üniversite yönetim kurulu yerine getirir.

Disiplin cezası vermeye yetkili amirler kınama ve bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezalarına, soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren en geç on gün içinde karar vermek zorundadır. Diğer cezalarda dosya derhal disiplin kuruluna havale edilir; disiplin kurulu dosyayı aldığı tarihten itibaren en geç on gün içinde karar verir (2547 m.54/9-ç).

Disiplin Cezası Zamanaşımı Süreleri Nelerdir?

2547 m.54/4-b'ye göre, disiplin suçu niteliğindeki eylemlerin yetkili amirlerce öğrenildiği tarihten itibaren:

• Kınama ve bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezalarında bir ay içinde,
• Bir veya iki yarıyıl için uzaklaştırma ile çıkarma cezalarında üç ay içinde,

disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.

Ayrıca disiplin cezasını gerektiren eylemlerin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde ceza verilmediği takdirde de ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Örgüt kurma ve yönetmeye ilişkin çıkarma cezası fiillerinde zamanaşımı, adli yargı hükmünün kesinleştiği günden itibaren başlar (2547 m.54/4-c).

Disiplin Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?

Disiplin amirleri ve kurullarınca verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğini izleyen günden itibaren on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edilebilir. Dosya kapsamında disiplin suçunu oluşturan fiil sebebiyle doğrudan mağdur olan kişi de aynı usulle karara itiraz edebilir (2547 m.54/10-ç).

İtiraz hâlinde üniversite yönetim kurulu, on beş gün içinde itirazı kabul veya reddeder. İtirazın kabulü hâlinde yetkili disiplin amiri veya kurulu, kabul gerekçesini dikkate alarak otuz gün içinde yeniden karar verir (2547 m.54/10-d).

Önemli bir nokta: Öğrencilere verilen disiplin cezalarına karşı, itiraz hakkı kullanılmadan da idari yargı yoluna başvurulabilir (2547 m.54/10-e). İtiraz, dava açmanın zorunlu ön şartı değildir; ancak itiraz sürecinin işlemesi, idarenin kendi işlemini gözden geçirmesi bakımından pratik yarar sağlayabilir. İtiraz dilekçesi örneği için Disiplin Cezasına İtiraz Dilekçesi Örneği başlıklı yazımıza bakılabilir.

Disiplin Cezasının İptali İçin Dava Açılabilir mi?

Evet. Öğrencilere verilen disiplin cezaları idari işlem niteliğindedir ve idari yargıda iptal davasına konu edilebilir. Dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmediği hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür (İYUK m.7/1). Süre, idari işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar.

İptal davasında öne çıkan denetim noktaları şunlardır:

• Savunma hakkının usulüne uygun tanınıp tanınmadığı,
• Soruşturma ve zamanaşımı sürelerine uyulup uyulmadığı,
• Disiplin suçunun ve cezanın kanundaki tipikliğe uygun olup olmadığı,
• Cezanın ölçülülük ilkesine uygun olup olmadığı,
• Kararın gerekçeli olup olmadığı ve yetkili merci tarafından verilip verilmediği.

Dava dilekçesiyle birlikte yürütmenin durdurulması talep edilebilir. İdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir (İYUK m.27/2). Uzaklaştırma ve çıkarma cezaları, öğrenimin kesintiye uğraması nedeniyle telafisi güç zarar doğurabileceğinden, yürütmenin durdurulması istemi bu davalarda önem taşır.

Dava yoluna ilişkin dilekçe örneği için İdare Mahkemesi Disiplin Cezasına İtiraz Dilekçesi başlıklı yazımıza; cezaların özlük dosyasından silinmesi ve zamanaşımı konusunda Disiplin Cezası Zamanaşımı başlıklı yazımıza bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Üniversite öğrencisine hangi disiplin cezaları verilebilir?

2547 sayılı Kanun'un 54. maddesine göre öğrencilere kınama, yükseköğretim kurumundan bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma, bir yarıyıl için uzaklaştırma, iki yarıyıl için uzaklaştırma ve yükseköğretim kurumundan çıkarma cezaları verilebilir. Uyarma cezası, 2023 yılında yürürlüğe giren değişiklikle kaldırılmıştır.

Üniversite öğrencisinin disiplin cezasına itiraz süresi ne kadardır?

Disiplin cezalarına karşı on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edilebilir. İtiraz, dava açmanın zorunlu ön şartı değildir; itiraz hakkı kullanılmadan da idari yargıda iptal davası açılabilir.

Üniversite öğrencisi disiplin cezasına karşı ne kadar süre içinde dava açabilir?

İdare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür; süre, disiplin cezasının yazılı bildirimini izleyen günden itibaren işler (İYUK m.7).

Disiplin soruşturmasında öğrencinin savunma hakkı nasıl korunur?

Öğrenciye isnat edilen suç, savunma tarihinden en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilir. Öğrenci savunmasını sözlü veya yazılı yapabilir; savunma hakkından vazgeçmiş sayılma hâlleri davetiyede açıkça belirtilir. Savunma alınmadan verilen disiplin cezaları hukuka aykırıdır.

Disiplin cezası verilmesi için zamanaşımı süresi ne kadardır?

Kınama ve bir aya kadar uzaklaştırma cezalarında olayın öğrenilmesinden itibaren bir ay, daha ağır cezalarda üç ay içinde soruşturmaya başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Ayrıca eylemin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde ceza verilmelidir.

Uzaklaştırma cezası alan öğrenci derslere girebilir mi?

Uzaklaştırma cezası, öğrencinin belirtilen süre boyunca derslere ve sınavlara katılamayacağını veya öğrencilik haklarından yararlanamayacağını ifade eder. Bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırmada derslere ve sınavlara katılamama, bir veya iki yarıyıl uzaklaştırmada öğrencilik haklarından yararlanamama söz konusudur.

Disiplin cezası öğrencinin dosyasına işlenir mi?

Evet. Disiplin cezaları öğrencinin dosyasına işlenir. Cezanın özlük dosyasından silinmesi ayrı bir süreçtir ve koşulların varlığına bağlıdır; bu konu Disiplin Cezası Silinme başlıklı yazımızda ayrıca ele alınmaktadır.

Üniversiteden çıkarma cezası hangi durumlarda verilir?

Mahkeme kararıyla kesinleşmiş olmak kaydıyla suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya üye olmak; uyuşturucu veya uyarıcı madde satmak, vermek ya da ticaretini yapmak; 6136 sayılı Kanuna aykırı olarak ateşli silah, bıçak ve patlayıcı kullanmak; kişilerin vücut dokunulmazlığını cinsel davranışla ihlal etmek hâllerinde çıkarma cezası verilebilir. Çıkarma cezasına karşı da on beş gün içinde itiraz ve altmış gün içinde iptal davası yoluna başvurulabilir.

Sonuç ve Hukuki Destek

Üniversite öğrencilerinin disiplin cezaları, 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesinde sınırlı sayıda düzenlenmiştir. Cezanın verilebilmesi için soruşturmanın süresinde başlatılması, öğrencinin savunma hakkının usulüne uygun tanınması ve eylemin kanundaki disiplin suçuna uygunluğunun belirlenmesi gerekir. Cezaya karşı on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edilebilir; itiraz şartına bağlı olmaksızın altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve ağır cezalarda yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

Disiplin soruşturması sürecinde savunmanın hazırlanması, itiraz dilekçesinin süresinde verilmesi ve iptal davasının doğru kurulması, öğrencinin öğrenim hakkının korunması bakımından kritik önem taşır. Üniversite öğrencilerinin disiplin cezalarına ilişkin süreçte Büken Hukuk iletişim formu üzerinden görüşme talep edilebilir.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

• 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.54 (7437 sayılı Kanun ile değişik; resmî Mevzuat Bilgi Sistemi ve Resmî Gazete 9/2/2023, 32099)
• 7437 sayılı Kanun (9/2/2023 tarihli, 32099 sayılı Resmî Gazete — tam metin)
• Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliğinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Yönetmelik (11/3/2023 tarihli, 32129 sayılı Resmî Gazete)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, m.27 (resmî Mevzuat Bilgi Sistemi; tam metin)
• Anayasa Mahkemesi, 22/2/2024, E.2023/78, K.2024/55 (2547 m.54'teki bazı alt bentlerin iptali — kanun metnindeki iptal şerhlerinden)