Memurun Sağlık Mazeretiyle Tayin Talebi Reddedilirse Ne Yapılabilir?

Sağlık mazereti tayin talebi reddedilen memur, ret gerekçesini, sağlık kurulu raporunun içeriğini ve kurumun özel yer değiştirme mevzuatını birlikte incelemelidir. Yazılı veya zımni ret, koşulları varsa idare mahkemesinde iptal davasına ve yürütmenin durdurulması talebine konu edilebilir. Ancak uygulanacak kural, personelin statüsüne ve kurumuna göre değişir.

Raporun yalnız hastalığı belgelemesi yetmez, sağlık sorunu ile görev yeri arasındaki bağlantının; mevcut yerde tedavinin mümkün olmaması veya görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşürmesi yönlerinden açıklanması gerekir. Kurum da sağlık durumunu, tedavi imkânlarını ve yer değişikliği seçeneklerini somut biçimde değerlendirmelidir.

Yazılı ret kararında tebliğ tarihi; cevap verilmeyen başvuruda ise başvurunun kuruma ulaştığı tarih önem taşır. Özel kanunda farklı süre yoksa iptal davası kural olarak yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılır. Yer değişikliği başvurusuna 30 gün içinde cevap verilmemesi hâlinde zımni ret durumu ortaya çıkar. Bu durumda 30 günlük sürenin son gününde 60 günlük dava açma süresi işlemeye başlar.

Buradaki inceleme, esas olarak 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi memurun kurum içindeki sağlık mazeretine dayalı yer değişikliği talebinin reddiyle sınırlıdır. Genel kurumlararası naklen atama, eş durumu tayini, muvafakat verilmemesi ve sağlık raporu gerekçesiyle ilk atamanın yapılmaması farklı idarî işlem türleridir.

Sağlık Mazereti Tayin Talebi Hangi Hukuki Rejime Göre İncelenir?

Önce personelin statüsü belirlenmelidir. 657 sayılı Kanun’a tabi kadrolu memurlar bakımından 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 72. maddesi ve Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik genel çerçeveyi oluşturur. Kurumun kendi yer değiştirme yönetmeliği de bu genel düzenlemelerle birlikte uygulanır.

Bununla birlikte bütün kamu personeli aynı rejime tabi değildir. Özellikle şu statülerde özel hükümler ayrıca kontrol edilmelidir:

• 657 sayılı Kanun’un 4/B maddesine tabi sözleşmeli personel,
• 663 sayılı KHK’nin 45/A maddesi kapsamındaki sözleşmeli sağlık personeli,
• Öğretmenler ve sağlık hizmetleri personeli,
• Akademik personel,
• Kolluk ve askerî personel,
• Hâkim ve savcılar,
• Kurum veya hizmet sınıfı için özel atama ve yer değiştirme düzenlemesi bulunan personel.

Sözleşmeli personelin yer değişikliği, fesih ve kadroya geçiş ayrımları 4/B Sözleşmeli Personel Hakları başlıklı yazımızda ayrıca ele alınmaktadır. Özel statüye tabi personelin talebi, genel memur yönetmeliği tek başına uygulanarak sonuçlandırılamaz.

Sağlık mazeretiyle kurum içinde yer değiştirme, kurumlararası naklen atamayla da aynı işlem değildir. Kurumlararası nakilde 657 sayılı Kanun’un 74. maddesindeki kurumların muvafakati ve kadro şartları gündeme gelir. Naklen Atama Nedir? başlıklı yazımız bu farklı hukuki yapıyı açıklamaktadır.

Atama sürecinde kişinin sağlık raporu nedeniyle göreve uygun bulunmaması ise tayin talebinin reddinden farklı bir okuyucu aşamasıdır. Bu durum, Sağlık Raporu Nedeniyle Atama Yapılmaması yazımızda incelenmektedir.

Sağlık Mazeretiyle Yer Değiştirme Şartları Nelerdir?

Genel Yönetmelik’in 12. maddesi, sağlık mazeretinin belgelendirilmesi hâlinde zorunlu çalışma süresi tamamlanmadan memurun isteği üzerine yer değişikliği yapılabilmesine imkân tanımaktadır. Sağlık mazeretine dayalı atamalar atanma dönemine tabi değildir. Mazeret nedeniyle zorunlu çalışma süresi tamamlanmamışsa mazeretin devamı ve sona ermesi ayrıca belgeye bağlanmıştır.

Yönetmelik’in 13. maddesine göre sağlık mazereti şu kişilerden birinin hastalığına dayanabilir:

• Memurun kendisi,
• Eşi,
• Annesi veya babası,
• Bakmakla yükümlü olduğu çocukları,
• Yargı kararıyla vasi tayin edildiği kardeşi.

Sağlık kurulu raporunun yanı sıra, hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin ilgili kişinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceği ortaya konulmalıdır. Bu nedenle yalnız teşhis içeren, görev yeri ile sağlık riski arasındaki bağı açıklamayan veya tedavinin neden başka yerde sürdürülmesi gerektiğini göstermeyen bir rapor uyuşmazlıkta zayıf kalabilir.

Maddenin eski metnindeki “eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesi” ibaresi Danıştay tarafından iptal edilmiştir. Bununla birlikte m.13 hâlen sağlık kurulu raporu aramaktadır; tek hekim raporu veya reçete, sağlık kurulunun yerini kendiliğinden tutmaz.

Mazeret kabul edildiğinde memurun mutlaka seçtiği il veya ilçeye atanacağı sonucu çıkmaz. Yönetmelik, önce aynı hizmet bölgesi içinde mazeretin karşılanabileceği başka bir hizmet alanını; bunun mümkün olmaması hâlinde başka bir hizmet bölgesinde kurumun ihtiyaç duyduğu ve mazeretin karşılanabileceği hizmet alanını öngörmektedir. Kurumun kadro ve hizmet ihtiyacı önemlidir; ancak bu gerekçe soyut bir cümleyle kullanılmamalıdır.

Sağlık Kurulu Raporunda Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?

Rapor, sağlık mazereti dosyasının merkezî delilidir; fakat tek başına hastalık adının yazılması çoğu zaman yeterli bir dosya kurmaz. Raporda ve destekleyici tıbbî belgelerde mümkün olduğunca şu bağlantılar görünür olmalıdır:

1. Hastalığın tanısı, güncel seyri ve tedavi planı,
2. Tedavinin süreklilik gösterip göstermediği,
3. Mevcut görev yerinde gerekli uzmanlık, cihaz, merkez veya tedavi imkânının bulunup bulunmadığı,
4. Kontrol, ilaç, rehabilitasyon veya müdahale sıklığı,
5. Mazeretin geçici mi, süreli mi veya devamlı mı olduğu,
6. Mazeret yakına dayanıyorsa akrabalık, bakmakla yükümlülük veya vasilik bağının kapsamı.

Sağlık kurulu raporuna ek olarak epikrizler, tetkik sonuçları, uzman hekim raporları, sevk kayıtları, randevu ve tedavi geçmişi ile mevcut yerdeki tedavi imkânlarının yetersizliğini gösteren resmî belgeler dosyaya eklenebilir.

Kurum Sağlık Mazereti Tayin Talebini Hangi Gerekçelerle Reddedebilir?

İdare, sağlık mazereti bulunduğu ileri sürülen her başvuruyu kabul etmek zorunda değildir. Ancak idare talebi reddedecekse de bu ret işlemi kanuni dayanağa, yeterli araştırmaya ve somut gerekçeye dayanmalıdır. Ret nedenleri çoğunlukla şu başlıklarda toplanır:

• Sağlık kurulu raporunun bulunmaması veya mevzuattaki içeriği karşılamaması,
• Raporun hastalık ile görev yeri arasında somut bağlantı kurmaması,
• Mevcut görev yerinde gerekli tedavinin mümkün olduğunun değerlendirilmesi,
• Talebin maddede sayılmayan bir yakının sağlık durumuna dayanması,
• Bakmakla yükümlülük veya vasilik bağının belgelenmemesi,
• İstenen yerde mazereti karşılayacak tedavi imkânının gösterilmemesi,
• Kurumun özel yönetmeliğindeki başvuru usulü veya belge şartlarının yerine getirilmemesi,
• Kurumun teşkilat yapısı ve kadro ihtiyacı içinde uygun hizmet alanı bulunmadığının ileri sürülmesi.

Örneğin “hizmetine ihtiyaç vardır”, “kadro imkânı yoktur” veya “rapor uygun görülmemiştir” biçimindeki açıklamalar yargısal denetim bakımından yetersizdir. Kurum, yalnız memurun ilk tercih ettiği yeri değil, aynı hizmet bölgesinde veya gerektiğinde başka hizmet bölgesinde mazereti karşılayabilecek seçenekleri de incelemelidir. Dosyanın niteliğine göre kurumun personel ihtiyacı ile memurun sağlık hakkı arasında ölçülü ve somut bir denge kurulması gerekir.

Anayasa Mahkemesi, Serbülent Gökhan Beyaz kararında kamu görevlisinin romatoloji kliniği bulunan bir şehirde görevlendirilmesini öneren sağlık raporuna rağmen atama talebinin reddedilmesini incelemiştir. 25 Ocak 2018 tarihli, B. No: 2014/15729 sayılı kararın çoğunluk gerekçesinde, sağlık durumuna ilişkin kamusal makamlarca bilinen tespitlerin ve yargı kararlarının etkili biçimde değerlendirilmemesi nedeniyle kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

Bu karar, sağlık raporu sunan her memurun seçtiği yere atanacağı anlamına gelmez. Kararın önemi, ciddi sağlık riskleri hakkında gerçek bir inceleme yapılması, idarenin somut gerekçe kurması ve yargısal denetimin dosyanın esaslı iddialarını karşılaması gerektiğini göstermesidir.

Engellilik Nedeniyle Yer Değişikliği Sağlık Mazeretinden Farklı mıdır?

Evet. Engellilikten kaynaklanan yer değişikliği talebi, Yönetmelik’in 13. maddesindeki genel sağlık mazeretinin yanında Ek Madde 3 kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir.

Ek Madde 3; sağlık kurulu raporunda en az yüzde 40 oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile maddede belirtilen engelli yakını bulunan memurlara, engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelerle yer değişikliği talep etme imkânı tanımaktadır. Kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapısı yine dikkate alınır; ancak talepler Yönetmelik’teki kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın değerlendirilir. Engellilik durumunun tedavisi nedeniyle yer değişikliği talep ediliyorsa atanılacak yerin memurun veya maddede sayılan yakının engellilik durumuna uygun olması esastır. Engellilik devam ettiği sürece memurun isteği dışında yerinin değiştirilmemesine ilişkin koruma da aynı düzenlemede yer almaktadır. Raporun oranı, bağımlılık durumu, birlikte yaşama, bakmakla yükümlülük ve akrabalık belgeleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Yazılı Ret Yoksa Zımni Ret Ne Zaman Oluşur?

Sağlık mazeretiyle yer değişikliği için yapılan ilk başvuru, idarenin bu yönde işlem tesis etmesi talebidir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 10. maddesine göre idare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Bu durum zımni ret olarak adlandırılır.

Otuz günlük sürenin başlangıcı, dilekçenin yetkili idari makama ulaştığı tarihe göre belirlenir. Elden teslim alındısı, evrak kayıt numarası, iadeli taahhütlü gönderi kaydı veya güvenli elektronik başvuru kaydı bu nedenle saklanmalıdır.

Sağlık Mazereti Tayin Reddi Davası Kaç Gün İçinde Açılır?

Özel kanunda farklı süre bulunmayan hâllerde, İYUK m.7 uyarınca idare mahkemesinde iptal davası açma süresi 60 gündür. Yazılı ret varsa süre, usulüne uygun yazılı bildirimi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. İlk başvuruya 30 gün içinde cevap verilmemişse 30. günün bitiminden sonra zımni ret üzerine 60 günlük dava süresi gündeme gelir.

Sağlık Mazereti Tayin Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Sağlık mazeretine dayalı yer değişikliği talebinin reddi, kamu personeli hakkında tesis edilen idarî bir işlemdir. Görevli yargı yeri kural olarak idari yargı; görevli mahkeme ise idare mahkemesidir.

İYUK m.33/3 uyarınca kamu görevlilerinin atanması ve nakilleriyle ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisinin görev yeri idare mahkemesidir.

Yürütmenin Durdurulması Talep Edilebilir mi?

Evet. Ancak yürütmenin durdurulması, iptal davası açılmasıyla kendiliğinden verilen bir karar değildir. İYUK m.27 uyarınca idarî işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Sağlık mazereti dosyasında telafisi güç zarar iddiası şu olgularla somutlaştırılabilir:

• Mevcut görev yerinde gerekli tedavinin bulunmaması,
• Tedavinin kesintiye uğrama tehlikesi,
• Hastalığın ilerleme veya ağırlaşma riski,
• Acil müdahale veya sürekli uzman takibi ihtiyacı,
• Engelli kişinin bakım ve erişilebilirlik koşullarının bozulması,
• Memurun görev yerinde kalmasıyla sağlık durumu arasındaki tıbbî bağlantı,
• Davanın sonucunu beklemenin sağlık yönünden doğuracağı somut sonuçlar.

Yürütmenin durdurulması talebi, yalnız “sağlık sorunu vardır” denilerek değil; güncel rapor, uzman görüşü, tedavi geçmişi, resmî sağlık hizmeti verileri ve gecikmenin doğuracağı riskle desteklenmelidir. Yürütmenin Durdurulması Kararı Nedir? Şartları başlıklı yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Ret Kararı İptal Edilirse Memur Doğrudan İstediği Yere Atanır mı?

Kural olarak iptal kararı, ret işlemini hukuka aykırı bulur ve idarenin mahkeme gerekçesine uygun yeni bir işlem tesis etmesini gerektirir. İdare mahkemesi çoğu durumda idarenin yerine geçerek doğrudan belirli bir yere atama işlemi kurmaz.

Yeni değerlendirmede mahkemenin bağlayıcı tespitleri, sağlık mazeretinin kapsamı, tedavi imkânı, hizmet alanları ve kurumun gerçek kadro durumu dikkate alınmalıdır. İdare, iptal edilen ret kararındaki soyut gerekçeyi tekrarlayamaz; eksik incelemeyi tamamlamalı ve mahkeme kararının gereklerine uygun işlem kurmalıdır.

Sağlık Mazereti Başvurusunda Dosya Nasıl Güçlendirilir?

Başvuru, yalnız hastalık raporunun eklenmesiyle sınırlı tutulmamalıdır. Sağlık sorununun görev yeriyle bağlantısı ve talebin uygulanabilirliği açık bir kronoloji içinde gösterilmelidir. Başvuruda “sağlık nedeniyle tayin istiyorum” biçimindeki genel anlatım yerine, Yönetmelik m.13 veya şartları varsa Ek Madde 3 kapsamında hangi unsurun gerçekleştiği belgeye bağlanmalıdır. Böylece kurumun ret gerekçesi ve olası dava konusu daha belirgin hâle gelir.

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu: özellikle m.72 ve özel statü ayrımları.
• Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik: m.12, m.13 ve Ek Madde 3; iptal kararlarına ilişkin güncel birleşik metin notları.
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu: m.7, m.10, m.27 ve m.33.
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası: m.17 ve m.125.
• Anayasa Mahkemesi, Serbülent Gökhan Beyaz, B. No: 2014/15729, 25.1.2018: sağlık raporuna dayalı atama talebinin reddi ve kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı.

Sonuç ve Hukuki Destek

Sağlık mazereti tayin talebinin reddi, yalnız kurumun kadro ihtiyacına veya rapordaki teşhise bakılarak değerlendirilemez. Personelin statüsü, kurumun özel yer değiştirme mevzuatı, sağlık kurulu raporunun içeriği, mevcut yerdeki tedavi imkânı, alternatif hizmet alanları ve ret gerekçesi birlikte incelenmelidir.

657 sayılı Kanun’a tabi memurlar bakımından genel Yönetmelik m.13, hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmamasını veya mevcut görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşürmesini aramaktadır. Engellilikten kaynaklanan talepler ise Ek Madde 3 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Güncel birleşik metindeki Danıştay iptal notları göz ardı edilerek eski hastane türü veya tek kullanım şartlarının uygulanması hukuka aykırılık oluşturabilir.

Yazılı veya zımni ret üzerine dava süresi, başvuru ve tebliğ kayıtlarından hesaplanmalıdır. İptal davasında sağlık delilleri kadar kurumun yaptığı araştırma, alternatif yerleri inceleyip incelemediği ve ret gerekçesinin somutluğu da önem taşır. Sağlık riskinin dava sonuna kadar devam etmesinin telafisi güç zarar doğuracağı gösterilebiliyorsa yürütmenin durdurulması talebi ayrıca değerlendirilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Sağlık Mazereti Bulunan Memurun Tayin Talebi Mutlaka Kabul Edilir mi?

Hayır. Sağlık mazereti, memura seçtiği yere otomatik atanma hakkı vermez. Raporun mevzuattaki koşulları taşıması, sağlık sorunu ile görev yeri arasındaki bağın kurulması ve mazeretin atanılacak yerde karşılanabilmesi gerekir.

Kurumun hizmet ve kadro ihtiyacı da değerlendirilir. Ancak ret kararı soyut “personel ihtiyacı” ifadesine değil, sağlık durumunu ve uygulanabilir hizmet alanlarını inceleyen somut gerekçeye dayanmalıdır.

Tek Hekim veya Özel Hastane Raporu Tayin İçin Yeterli midir?

Yönetmelik m.13 sağlık kurulu raporu aradığından tek hekim raporu tek başına kural olarak yeterli değildir; ancak destekleyici tıbbî delil olabilir. Raporun içeriği, kurul niteliği ve özel kurum mevzuatı birlikte incelenmelidir.

Maddenin eski metnindeki “eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesi” ibaresi iptal edilmiştir. Talep yalnız bu eski hastane türü şartına dayanılarak reddedilemez.

Kurum Sağlık Mazereti Tayin Başvurusuna Cevap Vermezse Ne Olur?

İYUK m.10 uyarınca idare ilk işlem talebine 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Zımni ret süresi, dilekçenin yetkili makama ulaştığı tarih üzerinden hesaplanır.

Yanlış birime başvuru, ek belge talebi veya kesin olmayan ara cevap süre değerlendirmesini etkileyebilir. Başvuru kayıtları görülmeden son gün hesabı yapılmamalıdır.

Sağlık Mazereti Tayin Reddi Davası Kaç Gün İçinde Açılır?

Özel kanunda farklı süre yoksa yazılı ret işlemine karşı dava süresi, tebliği izleyen günden itibaren 60 gündür. İlk başvuruya 30 gün içinde cevap verilmemişse 30. günün bitiminden sonra zımni ret üzerine 60 günlük süre gündeme gelir.

Personelin özel statüsü, tebliğ yöntemi ve cevabın kesin işlem niteliği görülmeden dava süresinin son günü kesinleştirilmemelidir.

Sağlık Mazereti Tayin Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir. İYUK m.33/3 uyarınca kamu görevlilerinin atanması ve nakilleriyle ilgili uyuşmazlıklarda yetkili mahkeme yeni veya eski görev yerinin bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Talebin kurumlararası nakil, sözleşmeli personel yer değişikliği veya başka bir özel işlem niteliğinde olması hâlinde görev ve yetki ayrıca kontrol edilmelidir.

Sağlık Mazereti Tayin Reddi İçin Yürütmenin Durdurulması İstenebilir mi?

Evet. Bunun için ret işleminin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarının birlikte gösterilmesi gerekir.

Tedavinin kesilmesi, hastalığın ağırlaşma riski veya gerekli sağlık hizmetine erişilememesi güncel tıbbî belgelerle somutlaştırılmalıdır. Talep, dava açılmasıyla kendiliğinden kabul edilmiş sayılmaz.

Memur Sağlık Mazeretiyle İstediği Şehre Atanabilir mi?

Belirli bir şehir tercihi talepte gösterilebilir; ancak Yönetmelik memura her durumda seçtiği yere atanma hakkı tanımaz. Önce aynı hizmet bölgesinde mazereti karşılayabilecek hizmet alanı değerlendirilir; bu mümkün değilse başka hizmet bölgesindeki uygun alanlar incelenebilir.

Kurum, yalnız ilk tercihi reddetmekle yetinmemeli; mazeretin karşılanabileceği gerçek seçenekleri ve kadro imkânlarını somut biçimde değerlendirmelidir.

Engellilik Nedeniyle Yer Değişikliği Talebi Ayrı Kurallara mı Tabidir?

Evet. Engellilikten kaynaklanan yer değişikliği, Yönetmelik’in Ek Madde 3 hükmü kapsamında genel sağlık mazeretinden ayrı olarak incelenir. Engellilik oranı, yakının durumu, bakım ilişkisi ve atanılacak yerin uygunluğu önem taşır.

Ek Madde 3’teki “bir defadan fazla yararlanılamaz” ibaresi iptal edilmiştir. Güncel birleşik metin ve kurumun özel mevzuatı birlikte uygulanmalıdır.

Sağlık mazeretine dayalı yer değişikliği talebinin reddinde statü, rapor, tedavi imkânı, tebliğ tarihi ve kurum işlem dosyası üzerinden dosyaya özgü hukuki değerlendirme için Büken Hukuk iletişim formundan görüşme talep edilebilir.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.