Akademik Personelin Mecburi Hizmet Yükümlülüğü Yerine Getirilmezse Ne Olur?

Akademik personel mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmezse bağlı olunan üniversitede hizmetin tamamlanması istenebilir, görevlendirme giderleri geri talep edilebilir ve bazı durumlarda yükseköğretim kurumlarında yeniden görev verilmeyebilir. Üniversitenin mecburi hizmet süresi, hizmet yeri veya yükseköğretim kurumunda görev verilmeme yönündeki kesin idarî işlemine karşı tebliğ üzerine görevli idare mahkemesinde iptal davası açılması ve koşulları varsa yürütmenin durdurulması talep edilmesi mümkündür. Senet alacağı veya icra takibi varsa bu durum adlî yargının alanına girer.

Mecburi Hizmet Yükümlülüğü Hangi Akademik Personel İçin Doğar?

Akademik personel bakımından tek bir mecburi hizmet rejimi yoktur. Bu nedenle uyuşmazlığın çözümü için ilk olarak aşağıdaki şekilde ayrım yapılmalıdır:

2547 Sayılı Kanun’un 35. Maddesi Kapsamındaki Görevlendirme

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 35. maddesi, öğretim elemanı yetiştirilmesi amacıyla araştırma görevlisi kadrosunun araştırma veya doktora çalışması için başka bir üniversiteye geçici tahsisini düzenler. Bu şekilde doktora, tıpta uzmanlık veya sanatta yeterlik unvanı alan kişi eğitim sonunda kadrosuyla birlikte kendi üniversitesine döner.

Maddeye göre yurt içinde veya yurt dışında yetiştirilen öğretim elemanları, mecburi hizmetlerini bağlı oldukları yükseköğretim kurumunda yerine getirmek zorundadır. Yükümlülük kural olarak başka bir üniversitede veya kamu kurumunda tamamlanamaz. Kanun, eş durumu ve sağlık mazeretlerini bu sınırlamanın dışında tutmuştur.

50/d Araştırma Görevlileri İçin Mecburi Hizmet Yüklenebilir mi?

Her 35. madde görevlendirmesi mecburi hizmet doğurmaz. 2547 sayılı Kanun’un Ek 38. maddesi, bu madde kapsamında 50/d statüsünde atanan araştırma görevlilerine 35. madde uyarınca yurt içinde başka bir yükseköğretim kurumunda geçen doktora veya sanatta yeterlik eğitim süreleri için mecburi hizmet yüklenemeyeceğini açıkça belirtir.

Eski ÖYP Araştırma Görevlilerinin Durumu

2547 sayılı Kanun’un Ek 30. maddesi, Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı kapsamında 33/a kadrosundayken statüsü 50/d’ye dönüştürülen araştırma görevlilerinden 33/a’ya yeniden atanmayanların mecburi hizmet yükümlülüklerinin kaldırılacağını düzenlemiştir. Bu hüküm özel bir düzenlemedir.

Üç Ay veya Daha Uzun Yurt Dışı Görevlendirmesi

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun Ek 34. maddesi, öğrenim, yetiştirilme, eğitim, bilgi artırma veya staj amacıyla üç ay veya daha uzun süre yurt dışına gönderilen kamu personeline yurt dışında kaldığı sürenin iki katı kadar mecburi hizmet yükler. Bu görevlendirmelerde yüklenme senedi ve müteselsil kefalet senedi alınması öngörülmüştür.

TÜBİTAK veya Başka Bir Burs Programı

TÜBİTAK, YLSY veya başka bir kurum bursundan doğan hizmet yükümlülüğü, üniversitenin 35. madde görevlendirmesiyle aynı rejim değildir. Program mevzuatı, bursiyer sözleşmesi, taahhütname, kefalet ve geri ödeme şartları ayrıca incelenir. TÜBİTAK programları bakımından ayrıntılı çerçeve TÜBİTAK mecburi hizmet yükümlülüğü ve muafiyet yazısında ele alınmıştır.

Bir kişi aynı dönemde hem üniversite görevlendirmesine hem burs sözleşmesine tabi olabilir. Bu halde iki belgeden kaynaklanan yükümlülüklerin birbirine karıştırılmaması gerekir.

Mecburi Hizmet Yerine Getirilmezse Hangi Sonuçlar Doğar?

Sonuç, yükümlülüğün kaynağına göre değişmekle birlikte üç ana başlıkta toplanabilir:

Bağlı olunan üniversiteye dönme ve hizmeti tamamlama yükümlülüğü,
Yükseköğretim kurumlarında yeniden görev alma bakımından sınırlama,
Görevlendirme veya eğitim giderlerinin geri istenmesi.

Bunlara ek olarak göreve dönmeme, somut olayın koşullarına göre çekilmiş sayılma veya disiplin işlemlerine de yol açabilir. Müstafi sayılma, işlemin iptali ve göreve dönüş konusu mecburi hizmet borcundan farklı olmakla birlikte aynı olay içinde birlikte gündeme gelebilir.

Yükseköğretim Kurumlarında Görev Verilmeme Sonucu

2547 sayılı Kanun’un 35. maddesi, bu madde kapsamındaki mecburi hizmetini yerine getirmeyen kişiye yükseköğretim kurumlarında görev verilmeyeceğini düzenler. Bununla birlikte görev verilmeme sonucu her araştırma görevlisine uygulanamaz. Özellikle 50/d için Ek 38. maddede yer alan yasak, kaldırılmış ÖYP yükümlülükleri ve yükümlülüğün tamamlanmış olup olmadığı incelenmelidir.

Görevlendirme Giderlerinin Geri İstenmesi

657 sayılı Kanun’un Ek 34. maddesi kapsamındaki yurt dışı görevlendirmede personel, mecburi hizmetini tamamlamadan ayrılır, çekilmiş sayılır veya bir ceza ile görevine son verilirse kurumun kendisi için fiilen döviz olarak yaptığı masraflar üzerinden borçlandırılabilir. Tamamlanan hizmete karşılık gelen bölümün toplam döviz borcundan indirilmesi gerekir. Kanun, hesaplanan borcun kişinin durumu ve miktarı dikkate alınarak en fazla beş yıla kadar taksitlendirilebilmesine imkân tanır.

Aynı Kanun’un 79. maddesinde ise 78. madde kapsamında yurt dışına gönderilip süresi sonunda görevine başlamayanlar için kurumca yapılan masrafların iki katı; göreve başlayıp mecburi hizmetini tamamlamadan ayrılanlar için eksik süreyle orantılı miktarın iki katı yönünde ayrı bir düzenleme vardır.

Başarısızlık veya Geri Çağrılma Halinde Ne Olur?

657 sayılı Kanun’un Ek 34. maddesi, ilgili yönetmelikte belirlenen başarısızlık ve geri çağrılma hallerinde fiilen döviz olarak yapılan masrafların tamamının aynı esaslarla istenebilmesini öngörür. Bu nedenle eğitimin tamamlanamaması ile eğitim tamamlandıktan sonra mecburi hizmetin eksik bırakılması birbirinden farklıdır.

Başarısızlık veya geri çağrılma işleminin hukuka uygunluğu da ayrıca denetlenmelidir. Eğitim süresinin yanlış belirlenmesi, yetkisiz makamın işlem tesis etmesi, belgeli sağlık durumu veya üniversitenin kendi işlemleriyle eğitimin tamamlanmasını engellemesi borç uyuşmazlığında önem taşıyabilir.

Borç Tutarı Nasıl Hesaplanır?

Mecburi hizmet borcunda yalnız taahhütname üzerinde yazan rakam esas alınmamalıdır. Sağlıklı bir incelemede en az şu unsurlar karşılaştırılır:

Yükümlülüğün dayandığı kanun, görevlendirme ve atama kararı,
Yurt içi veya yurt dışı görevlendirmenin başlangıç ve bitiş tarihleri,
Aylıklı, aylıksız veya burslu dönemler,
Kurumun personel adına fiilen yaptığı ve belgelendirdiği ödemeler,
Ödemelerin Türk Lirası veya döviz niteliği,
Tamamlanması gereken toplam hizmet süresi,
Fiilen tamamlanan hizmet süresi,
Önceki kamu hizmetinin yükümlülükten sayılıp sayılmadığı,
Statü değişikliği veya özel geçici madde,
İstenen faiz, kur ve katsayının hukuki dayanağı.

Özellikle eksik hizmet halinde orantı hesabı yapılmalıdır. Dört yıllık bir hizmet yükümlülüğünün üç yılı tamamlanmışsa, hiç hizmet yapılmamış gibi toplam giderin istenmesi kural olarak eksik hizmet oranı incelenmeden kabul edilemez. Ancak başarısızlık veya geri çağrılma gibi tam masraf sonucu bağlanan özel bir hal varsa değerlendirme değişebilir.

İmzalanan Senet Borcun Kesin Olduğu Anlamına Gelir mi?

Hayır. Yüklenme senedi ve müteselsil kefalet senedi önemli belgelerdir; ancak borcun varlığı ve miktarı yalnız senedin üzerindeki rakama göre belirlenmez. Senedin kanuni dayanağı, düzenlendiği tarih, görevlendirmenin niteliği, fiilen yapılan giderler, tamamlanan hizmet, geçici maddeler birlikte değerlendirilir.

Mecburi Hizmet Başka Bir Üniversitede veya Kamu Kurumunda Yapılabilir mi?

2547 sayılı Kanun’un 35. maddesinde kural, hizmetin bağlı olunan yükseköğretim kurumunda tamamlanmasıdır. Kanun, eş durumu ve sağlık mazereti bakımından hizmetin başka yükseköğretim kurumunda veya kamu kurumunda yerine getirilememesi yönündeki sınırlamaya istisna tanımıştır.

Bu istisna özelinde mazeretin belgelenmesi, hizmetin hangi kurumda ve hangi tarihten itibaren sayılacağı konusunda yetkili makamın işlem tesis etmesi gerekir.

Özel kanunlarla getirilen mecburi hizmet çalışmaları da 35. maddedeki bu kuralın dışındadır. Bu nedenle sağlık, TÜBİTAK veya 1416 sayılı Kanun kapsamındaki özel yükümlülükler ayrıca incelenir.

İstifa Etmek Mecburi Hizmet Borcunu Ortadan Kaldırır mı?

Kural olarak hayır. İstifa, çekilmiş sayılma veya ceza nedeniyle görevin sona ermesi; ilgili mevzuatta borcu doğuran haller arasında sayılabilir. Hizmeti tamamlamadan ayrılmak, eksik hizmet oranına göre mali talebe ve 2547 sayılı Kanun’un 35. maddesi kapsamındaysa yükseköğretim kurumlarında görev alamamaya yol açar. Bu nedenle dosya kapsamlı biçimde incelenmeden istifa edilmesi geri döndürülmesi güç sonuçlar doğurabilir.

Hangi Mahkemede Dava Açılır?

Uyuşmazlığın konusu davanın açılacağı mahkemeyi değiştirir. Üniversitenin mecburi hizmet süresine, görevlendirmeye, hizmetin başka kurumda sayılmamasına veya yükseköğretim kurumunda görev verilmemesine ilişkin idarî işlemleri kural olarak idarî yargıda incelenir. Ancak yüklenme veya kefalet senedine dayanılarak açılan alacak davası ya da başlatılan icra takibi ise adlî yargı ve icra hukuku kurallarına tabi olabilir. Aynı olayda hem iptali istenebilecek idarî işlem hem senede dayalı alacak talebi bulunabilir.

Sonuç

Akademik personelin mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmemesi her dosyada aynı borcu doğurmaz. Önce 33/a, 50/d, eski ÖYP, 35. madde görevlendirmesi, üç ayı aşan yurt dışı görevlendirme ve özel burs rejimleri birbirinden ayrılmalıdır.

Yükümlülük gerçekten doğmuşsa hizmetin eksik kalan bölümü, fiilî giderler ve uygulanacak özel hüküm üzerinden hesap yapılır. 50/d istisnası, kaldırılmış ÖYP yükümlülüğü, eş veya sağlık mazereti, başka kamu kurumunda geçen hizmet ve geçici maddeler sonucu değiştirebilir. İmzalanan senet, bu incelemelerin yerine geçmez.

Kaynaklar

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu: m.35, Ek m.30, Ek m.38 ve Geçici m.53.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu: m.79, m.224, m.225, Ek m.34 ve Ek m.35.
Yurt Dışına Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmelik.
Anayasa Mahkemesi, Aziz Turhan, B. No: 2012/1269, 8.5.2014.

Sık Sorulan Sorular

35. Maddeyle Görevlendirilen Her Araştırma Görevlisinin Mecburi Hizmeti Var mı?

Hayır. Personelin 33/a veya 50/d statüsü belirlenmelidir. 2547 sayılı Kanun’un Ek 38. maddesi kapsamındaki 50/d araştırma görevlilerine, yurt içinde başka bir yükseköğretim kurumunda geçen doktora veya sanatta yeterlik eğitim süresi için mecburi hizmet yüklenemez.

33/a Araştırma Görevlisi Mecburi Hizmetini Yapmazsa Ne Olur?

Görevlendirmenin dayanağına göre bağlı üniversiteye dönüş, eksik hizmetle orantılı gider talebi ve 2547 sayılı Kanun’un 35. maddesi kapsamındaysa yükseköğretim kurumlarında görev verilmeme sonucu gündeme gelebilir. Senet ve fiilî gider hesabı ayrıca incelenir.

Mecburi Hizmet Borcu Yurt İçi Maaşları da Kapsar mı?

Her dosyada aynı cevap verilemez. 2547 sayılı Kanun’un Geçici 53. maddesi kendi tarihsel kapsamındaki kişiler için yurt içi maaşların istenemeyeceğini düzenlemiştir. Güncel dosyada görevlendirme dayanağı, ödeme kalemi ve uygulanacak özel hüküm ayrı ayrı belirlenmelidir.

Mecburi Hizmet Başka Bir Üniversitede Tamamlanabilir mi?

2547 sayılı Kanun’un 35. maddesinde kural, hizmetin bağlı olunan üniversitede tamamlanmasıdır. Eş durumu ve sağlık mazereti sınırlamanın istisnasıdır; ancak hizmetin başka kurumda sayılması için mazeretin belgelenmesi ve yetkili makamın işlem tesis etmesi gerekir.

Mecburi Hizmetin Bir Kısmı Yapıldıysa Borç Azalır mı?

Uygulanacak hüküm eksik hizmet oranına göre indirim öngörüyorsa tamamlanan süre borçtan düşülmelidir. 657 sayılı Kanun’un Ek 34. maddesi, tamamlanan mecburi hizmete karşılık gelen miktarın döviz borcundan indirilmesini düzenler.

İmzalanan Yüklenme Senedine İtiraz Edilebilir mi?

Evet. Senedin kanuni dayanağı, personelin statüsü, görevlendirmenin tarihi, fiilî giderler, tamamlanan hizmet ve kefaletin kapsamı incelenebilir. Senette yazan rakam tek başına kesin ve tartışmasız borç anlamına gelmez.

İstifa Edilirse Mecburi Hizmet Borcu Sona Erer mi?

Kural olarak hayır. İstifa veya çekilmiş sayılma, ilgili mevzuata göre borcun istenmesine neden olabilir. Ayrılma kararı verilmeden önce statü, kalan hizmet ve mali hesap incelenmelidir.

Mecburi Hizmet Uyuşmazlığı İdare Mahkemesinde mi Görülür?

Üniversitenin görevlendirme, hizmet yeri veya görev verilmeme gibi idarî işlemleri kural olarak idarî yargıda; senet veya kefalete dayalı alacak ve icra uyuşmazlıkları ise adlî yargıda görülebilir. Somut belge incelenmeden görevli mahkeme kesinleştirilemez.

Mecburi hizmet süreniz, senet borcunuz veya üniversitenin görev verilmeme işlemi hakkında dosyanıza özgü değerlendirme için Büken Hukuk iletişim formundan görüşme talep edebilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.