Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi: Akademisyenler İçin İhlal Türleri ve Yargı Yolu

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, YÖK Genel Kurulu'nun 10.11.2016 tarihli toplantısında (Oturum No 23, Karar No 2016.23.497) kabul edilen ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 24, 42 ve 65. maddelerine dayanan ikincil bir düzenlemedir. Yayın etiği yönergesi; intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, dilimleme ve haksız yazarlık başta olmak üzere ihlal sayılan eylemleri tanımlar, ihlal sayılmayan hallerin sınırını çizer ve yükseköğretim kurumlarında oluşturulan bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarının oluşum, görev ve çalışma usulünü belirler. Yönergenin son değişikliği, YÖK Genel Kurulu'nun 28/8/2025 tarihli kararıyla yapılmıştır ve konsolide metinde on ayrı hükümde karşılık bulmaktadır. Kurul kararları, koşulları varsa idari yargı denetimine konu edilebilir; idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür.

Yönerge Hangi Kurumları, Kişileri ve Çalışmaları Kapsıyor?

Yönergenin 1. maddesi amacı, 2. maddesi kapsamı, 3. maddesi ise dayanağı düzenler. Kapsam maddesi, 28/8/2025 tarihli kararla değiştirilmiş hâliyle beş bent hâlinde sayılmıştır:

Kurum mensupları ve diğer kişilerce yürütülen çalışmalar: Yükseköğretim kurumları mensuplarınca veya yükseköğretim kurumlarıyla ilişkisine bakılmaksızın kişilerce, akademik unvanların elde edilmesi aşamasında ve sonrasında yapılan her tür bilimsel araştırma ve çalışma ile bilimsel etkinlikler, desteklenen ve/veya yürütülen araştırma-geliştirme projeleri.
Lisansüstü eğitim: Lisansüstü eğitim sırasında yapılan tez ve bilimsel yayınlar ile yürütülen projeler.
Yayın etiği sorunları: Kurum mensuplarınca yurt içinde ve yurt dışında her çeşit basın, görsel ve işitsel yayın organlarında yayımlanan ya da yayımlanmak üzere gönderilmiş her tür yayın.
Biyomedikal ve ekolojik çalışmalar: Biyomedikal araştırmalarda kullanılacak deneklerde ve ekolojiyle ilgili çalışmalarda yapılan etik ihlaller.
Etik onay süreçleri: Kurumlarda yürütülen ve/veya kurum mensuplarınca yapılan, insan ve hayvan üzerinde deney niteliği taşımayan her türlü bilimsel araştırma, çalışma, proje ve sanatsal etkinliğin etik ilke ve kurallar doğrultusunda incelenmesi, görüş bildirilmesi ve onaylanması.

Kapsam bakımından iki nokta öne çıkar.

Birincisi, düzenleme yalnızca kurum mensuplarını değil, kurumla ilişkisi bulunmayan kişileri de akademik unvan süreçleri bakımından kapsamına alır.
İkincisi, son fıkra, insan ve hayvan üzerinde deney niteliği taşımayan çalışmalar için yürütülen etik onay sürecini açıkça Yönergenin konusu hâline getirir; bu süreç, ihlal iddialarının incelenmesinden ayrı bir işlevdir ve aynı kurullar tarafından yürütülür.

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler

İhlaller Yönergenin 4. maddesinde iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Birinci fıkrada beş temel ihlal, ikinci fıkrada ise on dört diğer ihlal türü sayılmıştır. 2012 tarihli önceki sürümde "diğer etik ihlali türleri" başlıklı düzenleme, 8. maddenin birinci fıkrası içinde bir bent olarak yer alıyordu; yürürlükteki metinde ise bu türler 4. maddenin ikinci fıkrasında ayrıca sayılmıştır.

Birinci fıkradaki beş temel ihlal:

İntihal: Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek.
Sahtecilik: Bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmak.
Çarpıtma: Araştırma kayıtlarını veya elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri kullanılmış gibi göstermek, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek.
Tekrar yayım: Mükerrer yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak.
Haksız yazarlık: Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek veya katkısı olanları dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkartmak, aktif katkısı olmadığı hâlde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek.

İkinci fıkrada sayılan diğer ihlal türleri konularına göre şu başlıklar altında toplanabilir:

Kaynak, katkı ve izin yükümlülükleri: Destek alınarak yürütülen araştırmaların yayınlarında destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile katkılarını belirtmemek; henüz sunulmamış veya savunularak kabul edilmemiş tez ya da çalışmaları sahibinin izni olmadan kaynak olarak kullanmak; başka kişi ve kurumlardan temin edilen veri ve bilgileri izin verildiği ölçüde kullanmamak, bu bilgilerin gizliliğine riayet etmemek ve korunmasını sağlamamak.
İnsan ve hayvan üzerindeki araştırmalar: İnsan ve hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda etik kurallara uymamak, yayınlarında hasta haklarına saygı göstermemek; insanlarla ilgili biyomedikal ve diğer klinik araştırmalarda ilgili mevzuat hükümlerine aykırı davranmak; araştırma ve deneylerde hayvan sağlığına ve ekolojik dengeye zarar vermek; çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinleri yetkili birimlerden yazılı olarak almamak; mevzuatın veya Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin ilgili hükümlerine aykırı çalışmalarda bulunmak.
İnceleme ve inceleme aşamasındaki yükümlülükler: İncelemek üzere görevlendirildiği bir eserde yer alan bilgileri, eser sahibinin açık izni olmaksızın yayımlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak; bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkânları ve cihazları amaç dışı kullanmak.
Bildirim, rıza ve beyan: Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı olarak etik ihlal isnadında bulunmak; anket ve tutum araştırmalarında katılımcıların açık rızasını almadan ya da araştırma bir kurumda yapılacaksa ayrıca kurumun iznini almadan elde edilen verileri yayımlamak; araştırmacılar ve yetkililerce, muhtemel zararlı uygulamalar konusunda ilgilileri bilgilendirme ve uyarma yükümlülüğüne uymamak; akademik atama ve yükseltmelerde bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak.

İkinci fıkradaki bent harfleri, "h" bendinden sonra "ı" ile "i" harfleri ayrı bentler olarak yer alacak biçimde a, b, c, ç, d, e, f, g, h, ı, i, j, k, l sırasını izler; fıkrada toplam on dört bent bulunmaktadır.

Etik İhlal Sayılmayan Haller

Yönergenin 5. maddesi, ihlal tanımının sınırını belirler. Buna göre bir başkasının özgün üslup ve ifadesinin aynen kullanılmaması şartıyla; anonim bilgilerin, bilim alanlarının temel bilgilerinin, matematik teoremleri ve ispatları gibi önermelerin çalışmalarda kullanılması etik ihlal olarak değerlendirilemez.

Maddenin kurulumu iki unsurludur. İlk unsur, kullanılan içeriğin anonim bilgi, alanın temel bilgisi veya matematik teoremi ile ispatı gibi genel nitelikte olmasıdır. İkinci unsur ise bir başkasının özgün üslup ve ifadesinin aynen kullanılmamasıdır. Bu iki unsur birlikte gerçekleşmediğinde, 4. maddedeki ihlal tanımları gündeme gelir; özellikle intihal bakımından belirleyici olan, ifadenin özgün biçiminin korunup korunmadığıdır.

Etik Kurulları Nasıl Oluşur ve Hangi Görevleri Yürütür?

Kurulların oluşumu 6. maddede, görevleri 7. maddede düzenlenmiştir. Her iki madde de 28/8/2025 tarihli kararla değiştirilmiştir. Yönergenin kurduğu yapı, yükseköğretim kurumları bünyesindeki kurullardır; TÜBİTAK bünyesindeki etik kurulu ise ayrı bir mevzuata dayanır. İki yapı arasındaki farklar TÜBİTAK AYEK ile YÖK etik kurulu karşılaştırması başlığında ele alınmıştır.

Kurulların oluşumu bakımından öne çıkan düzenlemeler şunlardır:

Kurullar; sosyal ve beşeri bilimler, sağlık bilimleri ile fen ve mühendislik bilimleri alanlarında oluşturulur.
Kurul üyeleri, ilgili bilim alanlarında görev yapan profesör unvanına sahip öğretim üyeleri arasından iki yıllık süreyle rektör veya meslek yüksekokulu müdürü tarafından seçilen yedişer üyeden oluşur.
Yeterli sayıda profesör bulunmaması hâlinde, yedi üyeden oluşan bir adet kurul oluşturulabilir.
Rektörlük görevini yürütenlerle ilgili etik ihlal iddialarını incelemek üzere Yükseköğretim Genel Kurulu tarafından, üç bilim alanından iki yıllık süreyle, biri Yürütme Kurulu üyesi olmak üzere üç Genel Kurul üyesi seçilir.
Kurul üyeleri hakkında etik ihlalde bulunduklarına dair kesinleşmiş bir adli veya idari karar bulunmamalıdır.
İzinsiz ve özürsüz olarak üst üste üç toplantıya katılmayan veya en az altı ay süreyle izinli olan üyenin üyeliği kendiliğinden sona erer.
Kurul başkanı rektör veya meslek yüksekokulu müdürü tarafından seçilir; başkan, kurul üyeleri arasından bir kişiyi başkan yardımcısı olarak belirler.
Kurulların sekretaryası yükseköğretim kurumlarının hukuk müşavirliği; rektörlük görevini yürütenlerle ilgili kurulun sekretaryası ise Yükseköğretim Kurulu Hukuk Müşavirliği tarafından yürütülür.

Görevler bakımından kurul; etik ihlal iddialarını incelemek, inceleme kapsamında rektörlük veya meslek yüksekokulu müdürlüğü aracılığıyla gerektiğinde bilirkişi veya uzman görüşü almak, ilgili kişi ve kurumlarla yazışma yapmak ve bilgi istemek, inceleme sonucunda aldığı kararları rektöre sunmak, etik dışı eylemleri ortadan kaldırmaya yönelik eğitici faaliyetler konusunda önerilerde bulunmak ve insan ve hayvan üzerinde deney niteliği taşımayan çalışmalar bakımından inceleme, görüş bildirme ve onay görevini yürütmekle görevlidir.

İnceleme Usulü: Bilirkişi Sınırları, Savunma ve Karar

İncelemenin nasıl yürütüleceği 8. ve 9. maddelerde düzenlenmiştir. Usul, hem kurulun çalışma biçimini hem de ilgilinin savunma imkânını belirler.

Kurulun çalışması ve bilirkişilik bakımından:

Kurullar, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve karar alır; başkanın katılmadığı toplantılara başkan yardımcısı başkanlık eder.
Kurullar çalışmalarını bizzat yürütür; gerektiğinde alanında uzman bilirkişilerden görüş alabilir.
Şu kişiler bilirkişi veya uzman olarak görevlendirilemez: ilgilinin lisansüstü tez danışmanları ve doçentlik jürilerinde görev almış öğretim üyeleri, ilgilinin kendi üniversitesinde görev yapan öğretim üyeleri, ilgilinin eşi ile üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dâhil) kan veya sıhrî hısımları ve ilgiliyle aralarında husumet bulunan kişiler.
İlgilinin çalıştığı bilim alanında öğretim üyesi bulunmaması hâlinde en yakın bilim alanından bilirkişi görevlendirilebilir; etik ihlal iddiasının hukuki anlam ve kapsamına ilişkin olarak bir hukukçu bilirkişi de görevlendirilebilir. Birden fazla bilirkişi atanması hâlinde her bilirkişi ayrı rapor düzenler.
Bilirkişiler, dosya kendilerine ulaştığı andan itibaren en geç bir ay içinde raporunu hazırlayıp gönderir; bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en çok bir ay uzatılabilir.
Kurul üyeleri; kendileriyle, daha önce birlikte çalışma yaptıkları kişilerle ve etik ihlalde bulunduğunu iddia ettikleri kişilerle ilgili iddiaların görüşüldüğü toplantılara katılamaz.
Kurul üyeleri, uzman ve bilirkişiler, yaptıkları incelemeyle ilgili edindikleri bilgi ve belgeleri açıklayamaz.

Başvuru ve karar süreci bakımından 9. madde şu esasları içerir:

Yükseköğretim kurumuna ulaşan etik ihlal iddiaları, kurumun bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarında incelenir; iddiaya ilişkin tüm bilgi ve belgeler kurula iletilir ve her başvuru dosyası için ayrı dosya açılır.
Şikâyet ve ihbar dilekçelerinde, kişinin doçentlik başvurusu sürecinin devam ettiği belirtilmişse, hakkında iddia bulunan kişinin devam eden bir doçentlik başvurusu bulunup bulunmadığı kurum tarafından derhal Üniversitelerarası Kurul Başkanlığından sorulur. Devam eden başvurunun bulunduğunun bildirilmesi hâlinde iddiaya ilişkin tüm bilgi ve belgeler Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına gönderilir.
Hakkında inceleme başlatılan kişilerden, iddialara ilişkin bilgi ve belgelerle birlikte yazılı savunma istenir. Savunma talep yazısının tebliğinden itibaren on beş gün içinde savunma verilmemesi hâlinde, bu durumun istem yazısında belirtilmesi koşuluyla kurul diğer bilgi ve kanıtlara dayalı olarak karar verebilir.
Hakkında inceleme başlatılan kişi, iddiaları içeren evrakların bir örneğinin kendisine verilmesini talep ederek, savunma istenmesi yönünde ayrıca karar alınmaksızın doğrudan yazılı savunmasını sunabilir. Bu hâlde yeniden savunma istenmeden incelemeye devam edilebilmesi için, evrak teslim tutanağında on beş gün içinde savunma verilmemesi hâlinde diğer bilgi ve kanıtlara dayalı karar verileceğinin açıkça belirtilmesi şarttır.
Gerekli görülen hâllerde savunma sözlü olarak da alınabilir.
Kararlar kurulda tartışmaya açıldıktan sonra oylanır ve üyelerce imzalanır; karara muhalif kalan üye karşı oy gerekçesini yazmak zorundadır.
Kurulun nihai kararları inceleme raporu niteliğinde olup onaylanmak ya da başka bir karar alınmak üzere rektöre veya meslek yüksekokulu müdürüne sunulur.
İnceleme sürecinde diğer kurum ve kuruluşlarla yapılacak her türlü yazışma, rektörlük veya meslek yüksekokulu müdürlüğü aracılığıyla yürütülür.

Karar Sonrası: Disiplin İşlemleri, Unvan ve Bildirimler

Yönergenin 10. maddesi, inceleme sonucunda yapılacak işlemleri düzenler:

Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemlerde bulunduğu tespit edilen kişiler hakkında ilgili mevzuat uyarınca gerekli disiplin işlemleri ile diğer idari, hukuki ve cezai işlemler yükseköğretim kurumu tarafından yapılır.
Etiğe aykırı eyleme konu eserle daha önce akademik unvan elde edilmişse, etik ihlal kararı sebebiyle bu unvanın geri alınıp alınmayacağı ilgili yükseköğretim kurumu tarafından değerlendirilir.
Etiğe aykırı eylemlerin gerçekleşmesi hâlinde asıl müellifin, zarar gören veya hakları olumsuz etkilenen kişi ve kuruluşların rıza göstermesi, ilgililerin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Etiğe aykırı bir eylemin tespit edilmesi hâlinde, ilgili yayının ortak yazarlarının görev yaptıkları kamu kurumuna da bilgi verilir.
Etik ihlal kararları en geç bir ay içinde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir.

Bu madde, etik inceleme ile disiplin soruşturmasının ayrı süreçler olduğunu gösterir. Kurul, ihlalin tespitine ilişkin değerlendirmesini yapar; eyleme bağlanacak disiplin yaptırımı ise ilgili disiplin mevzuatı çerçevesinde ayrıca tesis edilir.

Gizlilik, Yeniden İnceleme ve Kayıt Rejimi

Yönergenin 11. maddesi gizliliği düzenler: kurul kararları, genel düzenlemeler dışında gizlidir ve kurulların tespitleri hakkında Yönergede belirtilen kişi ve kuruluşlar ile başvuru sahibinden başkasına bilgi verilmez.

Kurullarda daha önce incelenen ve esası hakkında karar verilen eserlere ilişkin aynı iddialarla yapılan başvurularda yeniden inceleme yapılamaz. Bunun için eserlerin ve iddiaların tamamen aynı olduğunun kurulca tespit edilmesi şarttır.

İnceleme sonucunda alınan kararlar, kurum tarafından gizlilik ilkesine riayet edilmek suretiyle dosyalanıp saklanır. Doçentlik sınavına başvuruda bulunan adaylar dışında kalan kişiler hakkındaki şikâyet ve ihbar başvuruları, iddiada bulunulan kişinin eylemi gerçekleştirdiği sırada bağlı bulunduğu yükseköğretim kurumunca değerlendirilerek karara bağlanır.

Kurul Kararlarının Yargısal Denetimi

Etik kurul kararlarının idari davaya konu edilip edilemeyeceği, yargı kararlarıyla şekillenmiştir. Bu içtihat, kararın niteliğine ilişkin değerlendirmenin zaman içinde değiştiğini gösterir.

Danıştay Sekizinci Dairesinin E.2011/7786, K.2013/7707 sayılı kararında; etik ihlali yapıldığının tespiti hâlinde yalnızca yaptırım önerme yetkisi bulunan üniversite etik kurulu kararının, idari davaya konu olabilecek kesin ve icrai nitelikte bir işlem olmadığı belirtilmiş ve davanın incelenmeksizin reddi gerektiği yönündeki gerekçe yerinde görülmüştür.

Danıştay Sekizinci Dairesinin E.2015/1757, K.2016/1425 sayılı kararında ise farklı bir değerlendirme yapılmıştır. Kararda, davaya konu işlemin bir idari süreç içinde yer alması ve hukuki sonuç yaratmış olması nedeniyle ilgilinin hukuksal durumunda değişiklik meydana getirdiği, bu hâliyle kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olduğu ve idari davaya konu edilebileceği sonucuna varılmış; idare mahkemesince işin esasına yönelik inceleme yapılması gerektiği ifade edilmiştir.

Bu içtihat tablosu, etik kurul kararına karşı yargı yoluna başvurulması hâlinde iki ayrı savunma hattının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösterir: kararın icrai nitelik taşıyıp taşımadığı ve işlemin esası bakımından hukuka uygunluk. Uygulamada bu değerlendirme, kararın tebliği anından itibaren sürenin kaçırılmaması kaydıyla yapılabilir. Başvuru yollarının sırası bakımından etik ihlal kararına itiraz başlığı ayrıca incelenmiştir.

Dava Yolu: İptal Davası, Yürütmenin Durdurulması ve Yetkili Mahkeme

Etik ihlal kararına karşı dava yolu 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre belirlenir.

Dava türü: İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından iptal davası açılabilir (İYUK m.2/1-a).
Süre: Dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür (İYUK m.7/1).
İlk inceleme: Dilekçeler incelenirken işlemin, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı ile süre aşımı yönünden de değerlendirme yapılır (İYUK m.14/3). Bu yönlerden kanuna aykırılık görülürse davanın reddine karar verilir (İYUK m.15/1-b).
Yürütmenin durdurulması: Dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir; karar, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek verilebilir (İYUK m.27).
Yetkili mahkeme: Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla, kanunda veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesi gösterilmemişse, yetkili mahkeme dava konusu idari işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m.32/1).

Etik ihlal kararı birden fazla işlemin parçası olarak ortaya çıkabilir: kurulun tespit kararı, rektörlük işlemi ve varsa disiplin işlemi. Dava yolu ve süre değerlendirmesi yapılırken hangi işlemin tebliğ edildiği ve hukuki sonucun hangi işlemle doğduğu ayrıca tespit edilmelidir.

28/8/2025 Tarihli Değişiklik Ne Getirdi?

Yönergenin konsolide metninde, YÖK Genel Kurulu'nun 28/8/2025 tarihli kararına atıf yapan on değişiklik kaydı bulunmaktadır. Değişiklikler 2. maddenin birinci fıkrasında bir, 6. maddede üç, 7. maddede dört ve 9. maddenin dokuzuncu fıkrasında iki kez yer almaktadır.

Değişikliklerin getirdiği başlıca sonuçlar şunlardır:

Kapsamın genişletilmesi: 2. maddede, kurumla ilişkisi bulunmayan kişilerin akademik unvan süreçlerindeki çalışmaları ile insan ve hayvan üzerinde deney niteliği taşımayan çalışmalara ilişkin etik onay süreçleri kapsam maddesinde açıkça sayılmıştır.
Kurul oluşumunda yetki: 6. maddede üye seçimi, görev sona ermesi ve başkan seçiminde rektörün yanına meslek yüksekokulu müdürü de eklenmiştir.
Görevler: 7. maddede kurulların görevleri arasına, insan ve hayvan üzerinde deney niteliği taşımayan çalışmaları inceleme, görüş bildirme ve onaylama görevi eklenmiştir.
Yazışma usulü: 9. maddede inceleme sürecinde diğer kurum ve kuruluşlarla yapılacak yazışmalar bakımından rektörlük veya meslek yüksekokulu müdürlüğü aracılığı öngörülmüştür.

Metinle ilgili iki kayıt notu, uygulamada dikkate alınmalıdır. Birincisi, Yönergenin Resmî Gazete'de yayımlandığına dair bir kayda ulaşılamamıştır; kabul kararı ve YÖK'ün yayımladığı metin Resmî Gazete'ye atıf yapmamaktadır. İkincisi, YÖK'ün mevzuat dizini belgeyi "Yönetmeliği" etiketiyle listelerken, belgenin kendi başlığı ve metni "Yönergesi" ifadesini kullanmaktadır. Ayrıca 28/8/2025 tarihli değişiklik kararının numarası metinde yer almamaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi nedir?

Yönergenin 1. maddesine göre bu düzenleme; bilimsel araştırma, çalışma, yayın ve etkinliklerde uyulması gereken etik kuralları ile yükseköğretim kurumlarının oluşturacağı bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarının görev, yetki ve sorumluluklarını ve çalışma usul ve esaslarını belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Yönerge, 2547 sayılı Kanun'un 24, 42 ve 65. maddelerine dayanır ve 10.11.2016 tarihli YÖK Genel Kurulu kararıyla kabul edilmiştir.

Yayın etiği yönergesi hangi çalışmaları kapsıyor?

Kapsam, 2. maddede beş bent hâlinde sayılmıştır: kurum mensuplarınca veya kurumla ilişkisine bakılmaksızın kişilerce yürütülen bilimsel araştırma ve çalışmalar, lisansüstü eğitimde yapılan tez ve yayınlar, yurt içinde ve yurt dışında yayımlanan veya yayımlanmak üzere gönderilen yayınlar, biyomedikal ve ekolojik çalışmalardaki ihlaller ile insan ve hayvan üzerinde deney niteliği taşımayan çalışmaların etik onay süreçleri.

Yönergede kaç ihlal türü düzenlenmiştir?

Yönergenin 4. maddesinin birinci fıkrasında beş temel ihlal türü (intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, haksız yazarlık), ikinci fıkrasında ise on dört diğer ihlal türü sayılmıştır.

Etik ihlal sayılmayan haller hangileridir?

Bir başkasının özgün üslup ve ifadesinin aynen kullanılmaması şartıyla anonim bilgilerin, bilim alanlarının temel bilgilerinin, matematik teoremleri ve ispatları gibi önermelerin çalışmalarda kullanılması etik ihlal olarak değerlendirilemez.

Etik kurulu kararı idari davaya konu edilebilir mi?

Yaptırım önerme yetkisi bulunan kurul kararının kesin ve icrai nitelikte bir işlem olmadığı yönünde değerlendirme yapılarak, etik kurul kararına dayalı idari işlemin iptalinin istenmesi doğrudur.

Etik incelemede savunma süresi kaç gündür?

Savunma talep yazısının tebliğinden itibaren savunma süresi on beş gündür. Bu süre içinde savunma verilmemesi hâlinde, durumun istem yazısında belirtilmesi koşuluyla kurul diğer bilgi ve kanıtlara dayalı olarak karar verebilir. Gerekli görülen hâllerde savunma sözlü olarak da alınabilir.

Etik kurul kararına karşı dava açma süresi kaç gündür?

İdare mahkemelerinde dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde altmış gündür (İYUK m.7/1). Sürenin başlangıcı, kararın ilgilisine tebliği ile belirlenir.

Etik ihlal kararı akademik unvanı etkiler mi?

Etiğe aykırı eyleme konu eserle daha önce akademik unvan elde edilmişse, etik ihlal kararı sebebiyle bu unvanın geri alınıp alınmayacağı ilgili yükseköğretim kurumu tarafından değerlendirilir. Bu değerlendirme, ihlal kararının kendisinden ayrı bir işlemdir.

Etik incelemede bilirkişi olarak kimler görevlendirilemez?

İlgilinin lisansüstü tez danışmanları ve doçentlik jürilerinde görev almış öğretim üyeleri, ilgilinin kendi üniversitesinde görev yapan öğretim üyeleri, ilgilinin eşi ile üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dâhil) kan veya sıhrî hısımları ve ilgiliyle aralarında husumet bulunan kişiler bilirkişi veya uzman olarak görevlendirilemez.

28/8/2025 tarihli değişiklik ne getirdi?

Değişiklikler, kapsam maddesinde etik onay süreçlerinin ve kurumla ilişkisi bulunmayan kişilerin açıkça sayılması, kurul oluşumunda meslek yüksekokulu müdürünün yetkili hâle gelmesi, kurulların görevlerine deney niteliği taşımayan çalışmaların onay sürecinin eklenmesi ve inceleme sürecindeki yazışmaların rektörlük veya meslek yüksekokulu müdürlüğü aracılığıyla yürütülmesi başlıklarında toplanmaktadır.

Etik ihlal iddiasına ilişkin kararın niteliğini, süresini ve dosyanıza etkisini birlikte değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sonuç ve Hukuki Destek

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, ihlal türlerini tanımlayan, ihlal sayılmayan hallerin sınırını çizen ve etik kurulların oluşum ve çalışma usulünü belirleyen ikincil bir düzenlemedir. İnceleme sürecinde savunma süresinin on beş gün olması, karar sonrasında disiplin işlemleri ile unvan değerlendirmesinin ayrı süreçler olarak yürütülmesi ve kurul kararlarına karşı idari yargı yolunun açık olması, dosya bakımından birlikte planlanması gereken başlıklardır.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.