50/d Sözleşme Feshi, İlişik Kesme ve İptal Davası

50/d araştırma görevlisinin kadroyla ilişiği; öğrenciliğin sona ermesi, azami sürenin dolması, yüksek lisans sonrasında süresinde doktoraya başlanmaması, doktora sonrasındaki kanunî sürenin bitmesi veya yıllık atamanın yenilenmemesi nedeniyle kesilebilir. Fakat bu sebeplerin her biri farklı değerlendirilmelidir. Devlet üniversitesinde ilişik kesme veya yeniden atamama yönünde yazılı işlem tesis edilmişse atama kararı, mezuniyet tarihi, azami süre hesabı birlikte incelenmelidir. Hukuka aykırı işlem için idare mahkemesinde iptal davası; koşulları varsa yürütmenin durdurulması ve yoksun kalınan parasal/özlük hakların ödenmesi talepleri gündeme gelebilir.

50/d Sözleşme Feshi Ne Demektir?

“50/d sözleşme feshi” ifadesi uygulamada ve arama sorgularında yaygın biçimde kullanılmaktadır. Devlet üniversitesinde çalışan araştırma görevlisi bakımından ise uyuşmazlık çoğu kez özel hukuk iş sözleşmesinin feshi değil, kamu personeli atamasının sona erdirilmesi, görev süresinin uzatılmaması veya kadroyla ilişiğin kesilmesine ilişkin idarî işlemdir. Sayfadaki açıklamalar öncelikle devlet üniversitelerindeki 50/d araştırma görevlilerine ilişkindir. Vakıf üniversitesindeki çalışma ilişkisinin sözleşmesi ve görevli yargı yeri ayrıca değerlendirilmelidir; bu alan vakıf üniversitesi akademik personelinin özlük hakları çerçevesinde ele alınır.

50/d Araştırma Görevlisi Statüsünün Hukukî Dayanağı Nedir?

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 50/d maddesine göre lisansüstü öğrenim yapan öğrenciler, her defasında bir yıl için araştırma görevlisi kadrosuna atanabilir. Statünün iki belirgin özelliği vardır:

Atama lisansüstü öğrencilikle bağlantılıdır.
Atama her defasında bir yıl için yapılır.

2547 sayılı Kanun’un Ek 38. maddesi, 1 Ocak 2018’den itibaren yükseköğretim kurumlarının araştırma görevlisi kadrolarına atamalarının 33. maddede belirtilen usulle, 50/d kapsamında yapılacağını düzenlemektedir. Bununla birlikte atama usulünün 33. maddeye dayanması, araştırma görevlisinin kendiliğinden 33/a statüsüne geçtiği anlamına gelmez.

1984 tarihli Lisansüstü Öğrenim Görenlerden Öğretim Yardımcısı Kadrolarına Atanacakların Hak ve Yükümlülükleri Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesi de atamanın her defasında en fazla bir yıl için yapılacağını belirtir. Yönetmeliğin 6. maddesine göre yeniden atama konusunda Rektörlükçe karar verilir.

50/d ile 33/a arasındaki öğrencilik bağı, görev süresi ve atama amacı farklıdır. Bu farkların ayrıntıları 33/a ve 50/d araştırma görevlisi farkları sayfasında açıklanmaktadır.

50/d Kadrosuyla İlişik Hangi Hâllerde Kesilebilir?

Kadroyla ilişik kesme tek bir nedene dayanmaz. Başlıca ihtimaller aşağıdadır.

Öğrenciliğin Sona Ermesi

50/d statüsü lisansüstü öğrencilik üzerine kuruludur. Öğrencilik;

azami sürede programın tamamlanamaması,
tez savunmasına süresinde girilmemesi,
tezin reddedilmesi,
düzeltme sonrasındaki ikinci savunmada başarısızlık,
doktora yeterlik veya tez izleme süreçlerinde Yönetmelikteki başarısızlık koşullarının oluşması,
öğrencinin kendi iradesiyle kaydını sildirmesi

nedeniyle sona erebilir. Tezde ret veya başarısızlığa dayanan öğrencilik işlemi ayrıca lisansüstü tezde başarısızlık ve ilişik kesme uyuşmazlığını oluşturabilir. Öğrencilik işlemine dair işlem hukuka aykırıysa, buna dayanılarak tesis edilen personel işleminin de dayanağı tartışmalı hâle gelir.

Azami Eğitim Süresinin Dolması

Tezli yüksek lisans programı kural olarak en fazla altı yarıyılda; doktora programı ise giriş derecesine göre en fazla on iki veya on dört yarıyılda tamamlanır. Bilimsel hazırlık, kanunda veya YÖK kararlarında belirtilen ek süreler, doğum, askerlik, bazı mazeret ve afet/salgın dönemleri süre hesabını etkileyebilir.

Azami süre hesabında, lisansüstü programa ilk kayıt dönemi, kadroya ilk atama tarihi, kayıt dondurma ve ek süre kararları, 2547 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle görevlendirme tarihleri, tez teslimi ve savunma tarihi birlikte değerlendirilmelidir.

Danıştay 8. Dairesinin E.2020/2635, K.2023/681 sayılı ve 17.02.2023 tarihli kararında, araştırma görevlisinin doktora için geçerli azami süresi 11 Eylül 2019’a kadar devam eden, doktorasını 18 Haziran 2019’da, yani geçerli süresi içinde tamamlamış araştırma görevlisinin ilişiğinin 11 Şubat 2019’da kesilmesine dair işlemin iptaline ilişkin kararı kesin olarak onamıştır.

Bir Yıllık Atama Süresinin Bitmesi ve Yeniden Atanmama

50/d ataması her defasında en fazla bir yıl için yapılır. Bir yıllık süre dolduğunda öğrencilik devam ediyor olsa bile yeniden atama yönünden personel işlemi gerekir.

Üniversite yıllık atamayı;

öğrencilik şartının kaybedildiği,
azami sürenin dolduğu,
program veya alan şartının artık karşılanmadığı,
görevlerin yerine getirilmediği,
performans ölçütlerinin sağlanmadığı

iddiasıyla yenilemeyebilir. Ancak kullanılan sebep gerçek, güncel ve dosyadaki kayıtlarla uyumlu olmalıdır. Öğrencilik devam ettiği hâlde performans veya hizmet gerekçesiyle yeniden atama yapılmıyorsa uyuşmazlık, genel olarak araştırma görevlisinin görev süresinin uzatılmaması çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Anabilim dalı veya bölüm görüşü süreçte etkili olabilir; nihai işlem yetkili üniversite makamınca tesis edilmelidir. Sözlü olarak “yenilenmeyecek” denilmesi, dava konusu yazılı işlem ve tebliğ tarihinin belirlenmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Yüksek Lisans Bitince 50/d Kadrosu Ne Kadar Devam Eder?

Güncel 2547 sayılı Kanun’un Ek 38. maddesine göre tezli yüksek lisans eğitimini tamamlayan 50/d araştırma görevlisinin kadro ilişkisi en fazla altı ay daha devam eder. Bu sürede devlet yükseköğretim kurumlarında alanıyla ilgili doktora veya sanatta yeterlik eğitimine başlamayan kişinin kadroyla ilişkisi kendiliğinden kesilir.

Bu hüküm nedeniyle “yüksek lisans diploması alındığı gün kadro derhal sona erer” şeklindeki eski genelleme güncel değildir. Dosyada şu noktalar kontrol edilmelidir:

yüksek lisansın resmî tamamlanma/mezuniyet tarihi,
altı aylık sürenin başlangıç ve bitişi,
doktora programının devlet yükseköğretim kurumunda olup olmadığı,
doktora programının yüksek lisans alanıyla ilgili olup olmadığı,
doktora kesin kayıt ve öğrencilik başlangıç tarihi,
mevcut bir yıllık atamanın bitiş tarihi,
öncelikli alan veya başka bir özel program kuralının bulunup bulunmadığı.

Kanun “devlet yükseköğretim kurumlarında” alanla ilgili doktora veya sanatta yeterlik eğitimine başlamayı aramaktadır. Altı aylık dönem, araştırma görevlisinin doktora kabulünü süresiz bekleyebileceği genel bir ek kadro hakkı olarak düşünülmemelidir.

Doktora Bitince 50/d Kadrosu Hemen Sona Erer mi?

Güncel Ek 38. maddeye göre 50/d kapsamında çalışırken doktora, sanatta yeterlik veya ilgili uzmanlık eğitimini tamamlayanların kadro ilişkisi bir yıl uzatılır. Bu ilk yılın sonunda, üniversitenin performansa dayalı kriterlerini sağlayan araştırma görevlisinin kadrosu bir yıl daha devam ettirilebilir.

Buna göre:

mezuniyet sonrası ilk bir yıllık uzatma kanunda düzenlenmiştir,
ikinci yıl kendiliğinden doğmaz; performans kriterleri ve üniversite kararı önemlidir,
bu sürelerin sonunda kadroyla ilişik kendiliğinden kesilir,
doktoranın tamamlanması kişiyi otomatik olarak 33/a veya öğretim üyesi kadrosuna geçirmez.

1984 tarihli Yönetmeliğin 10. maddesinde öğrenimi tamamlayanların kadroyla ilişiğinin kendiliğinden kesileceği yazılıdır. Ancak 2022’de değiştirilen Ek 38. madde yüksek lisans için altı aylık, doktora ve uzmanlık sonrası için bir yıllık ve koşullu ikinci yıllık güncel rejimi özel olarak düzenlemektedir. Bu nedenle eski Yönetmelik cümlesi güncel kanun hükmünden bağımsız uygulanamaz.

Tez Düzeltme Süresinde 50/d Kadrosu Kesilir mi?

Azami süre içinde tez savunmasına girilmiş ve jüri tarafından geçerli bir düzeltme kararı verilmişse, yüksek lisans öğrencisine en fazla üç ay; doktora öğrencisine en fazla altı ay içinde aynı jüri önünde yeniden savunma imkânı tanınır.

Yüksek lisans savunmasında verilen üç aylık düzeltme süresinin azami süreye ve öğrencilik statüsüne etkisi, tez savunmasında düzeltme kararı ve azami süre sayfasında ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

YÖK Yürütme Kurulunun 22 Mayıs 2019 tarihli kararı, bu şartlarla verilen tez düzeltme süresinin azami öğrenim süresine dahil edilmemesini kabul etmiştir. YÖK’ün 25 Ekim 2019 tarihli ve E.80813 sayılı yazısında, ikinci savunma yeni döneme sarkarsa kayıt hakkı verilmesi ve öğrencilik haklarının yalnız uzatma süresince kullanılması gerektiği açıklanmıştır.

YÖK Personel Dairesinin 31 Mayıs 2024 tarihli ve E-82444403-299-5894 sayılı görüşünde ise mevcut araştırma görevlisinin kadro ilişkisinin düzeltme süresince devam etmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Aynı yazı, düzeltme dönemindeki kişinin yeni bir araştırma görevlisi kadrosuna atanmasını ayrı tutmuştur.

35. Madde Görevlendirmesinde İlişik Kesme

50/d araştırma görevlisinin kadrosu, lisansüstü eğitim için 2547 sayılı Kanun’un 35. maddesi uyarınca geçici olarak başka üniversiteye tahsis edilmiş olabilir. Bu hâlde eğitim görülen üniversite ile kadronun asıl bulunduğu üniversitenin işlemleri ayrılır.

50/d İlişik Kesme İşlemi Hangi Yönlerden Hukuka Aykırı Olabilir?

İlişik kesmenin hukukî denetimi, yalnız çalışanın öğrenciliğinin sürüp sürmediğine indirgenmez. İşlem şu yönlerden sakatlanabilir:

Yanlış Süre Hesabı

İlk kayıt dönemi, bilimsel hazırlık, kayıt dondurma, askerlik, doğum, afet/salgın ek süreleri veya tez düzeltme süresi hesaba katılmamış olabilir. Danıştayın E.2020/2635, K.2023/681 sayılı kararı, erken ve yanlış hesaplanan bitiş tarihinin işlemi hukuka aykırı kılabileceğini göstermektedir.

Gerçekte Sona Ermemiş Öğrencilik

Jüri düzeltme süreci, kayıt hakkı veya enstitü kararı devam ederken öğrencilik bitmiş kabul edilmiş olabilir. Öğrenci sistemi ekranı ile resmî enstitü kararı arasındaki fark araştırılmalıdır.

Güncel Olmayan Mevzuatın Uygulanması

Yüksek lisans mezuniyetinde altı aylık geçiş veya doktora sonrasındaki bir yıllık uzatma dikkate alınmadan, 1984 Yönetmeliğindeki eski cümle tek başına uygulanmış olabilir.

Yetki ve Usul Sorunu

Bölüm veya anabilim dalının görüşü, yetkili Rektörlük işlemi yerine geçirilmiş olabilir. İlişik kesmenin hangi makamca ve hangi tarihli onayla yapıldığı belirlenmelidir.

Sebepsiz veya Çelişkili Yenilememe

İşlem öğrencilik sona erdiği için değil performans, hizmet veya uyumsuzluk iddiasıyla tesis edilmişse bu nedenlerin somut kayıtlarla desteklenmesi gerekir. Genel görev süresi uyuşmazlıklarında kullanılan kriterler, 50/d’nin öğrencilik bağıyla birlikte değerlendirilir.

Ölçütlerin Sonradan veya Eşitsiz Uygulanması

Performans ölçütleri mezuniyet sonrası koşullu ikinci yıl için önem taşıyabilir. Ölçütlerin hangi tarihte kabul edildiği, ilgilinin dönemine uygulanıp uygulanamayacağı ve benzer durumdakilere aynı biçimde uygulanıp uygulanmadığı incelenmelidir.

Disiplin Gerekçesiyle 50/d Görevine Son Verilebilir mi?

50/d statüsünün bir yıllık olması, disiplin iddiası varsa üniversiteye soruşturmasız biçimde görev sonlandırma serbestisi vermez. Fiil disiplin suçu olarak ileri sürülüyorsa 2547 sayılı Kanun’un 53. maddesindeki yetki, savunma, soruşturma ve ceza hükümleri uygulanır.

Devamsızlık, görevi yapmama, akademik etik veya kurumsal yükümlülüklere aykırılık iddiası:

hangi fiilin isnat edildiği,
fiilin tarihi,
deliller,
soruşturma yetkisi,
savunma imkânı,
uygulanan yaptırım,
ölçülülük

bakımından incelenmelidir. Disiplin cezası ile yıllık atamanın yenilenmemesi de aynı işlem değildir. Akademik personel disiplin rejimi akademik personel disiplin cezaları sayfasında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

50/d İlişik Kesme İşlemine Karşı Hangi Dava Açılır?

Devlet üniversitesinin 50/d araştırma görevlisi hakkında tesis ettiği yazılı ilişik kesme veya yeniden atamama işlemi, kural olarak idarî işlemdir. İşlemin iptali için idare mahkemesinde dava açılabilir.

Dava dosyasında somut işleme göre şu talepler değerlendirilebilir:

ilişik kesme veya yeniden atamama işleminin iptali,
yürütmenin durdurulması,
yoksun kalınan maaş ve diğer parasal hakların ödenmesi,
özlük haklarının yeniden tesisi,
parasal haklara kanunî faiz uygulanması.

İptal davasının genel çerçevesi idarî işlemin iptali davası sayfasında açıklanmaktadır.

Dava Açma Süresi Ne Kadardır?

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca özel bir süre bulunmayan idarî işlemlerde genel dava açma süresi, yazılı bildirimi izleyen günden itibaren kural olarak altmış gündür.

Yürütmenin Durdurulması İstenebilir mi?

İlişik kesme işlemi uygulanmaya devam ederken maaş ve özlük haklarının kaybı, akademik çalışmanın kesintiye uğraması, öğrencilik–kadro bağının kopması ve 35. madde görevlendirmesinin sona ermesi gibi sonuçlar doğabilir.

Yürütmenin durdurulması için:

işlemin açıkça hukuka aykırı olması,
uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması

koşullarının birlikte ortaya konulması gerekir. Yanlış azami süre hesabı, devam eden öğrenciliğin sona ermiş kabul edilmesi veya güncel Ek 38. maddenin uygulanmaması açık hukuka aykırılık iddiasını destekleyebilir. Yürütmenin durdurulması talebinin değerlendirilmeli dosyadaki belgeler ve somut zarar üzerinden yapılır.

Resmî Kaynaklar ve İncelenen Kararlar

Sık Sorulan Sorular

50/d sözleşmesi her yıl yenilenmek zorunda mıdır?

50/d ataması her defasında en fazla bir yıl için yapılır. Öğrenciliğin devamı yeniden atamanın temel şartlarından biridir; ancak öğrencilik belgesi ile yıllık personel ataması aynı işlem değildir. Yenilememe sebebi ve yetkili makamın yazılı kararı ayrıca incelenmelidir.

Yüksek lisans bitince 50/d kadrosu hemen sona erer mi?

Güncel Ek 38. maddeye göre kadro ilişkisi en fazla altı ay daha devam eder. Bu sürede devlet yükseköğretim kurumunda alanla ilgili doktora veya sanatta yeterlik eğitimine başlanmazsa ilişik kendiliğinden kesilir.

Doktora bitince araştırma görevliliği ne kadar devam eder?

Doktora veya ilgili uzmanlık tamamlandıktan sonra kadro ilişkisi bir yıl uzatılır. Üniversitenin performans kriterleri sağlanırsa bir yıl daha devam ettirilebilir. Bu sürelerin sonunda ilişik kendiliğinden kesilir.

Tez düzeltme süresinde 50/d kadrosu sona erer mi?

Azami süre içinde savunmaya girilip geçerli düzeltme kararı alınmışsa YÖK görüşleri mevcut kadro ilişkisinin düzeltme süresince devam etmesi yönündedir. Yıllık atama bitişi ve ikinci savunmanın sonucu ayrıca kontrol edilir.

Öğrencilik devam ederken 50/d görevi sona erdirilebilir mi?

Bir yıllık atama süresi sona erebilir veya üniversite başka bir gerekçeyle yeniden atama yapmayabilir. Ancak gerekçenin hukukî ve maddî dayanağı denetlenebilir. Öğrenciliğin devamı, işlemi kendiliğinden hukuka uygun veya hukuka aykırı kılmaz.

50/d’den 33/a’ya otomatik geçiş var mıdır?

Hayır. 50/d statüsünde çalışmak kişiye kendiliğinden 33/a kadrosuna geçiş hakkı vermez. Özel geçiş düzenlemeleri veya yeni kadro atama şartları varsa bunlar ayrıca uygulanır.

Azami süre yanlış hesaplanırsa ilişik kesme iptal edilir mi?

Yanlış süre hesabı işlemin iptaline neden olabilir. Danıştay 8. Dairesinin E.2020/2635, K.2023/681 sayılı kararında araştırma görevlisinin geçerli süresi dolmadan ilişiğinin kesilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.

50/d ilişik kesme davası hangi mahkemede açılır?

Devlet üniversitesinin araştırma görevlisi hakkında tesis ettiği ilişik kesme veya yeniden atamama işlemine karşı kural olarak idare mahkemesinde iptal davası açılır. Vakıf üniversitelerinde sözleşme ve yargı yolu ayrıca incelenmelidir.

50/d ilişik kesme işleminde dava süresi ne kadardır?

Özel bir süre yoksa genel süre yazılı bildirimi izleyen günden itibaren kural olarak altmış gündür. Başlangıç için hangi belgenin icraî işlem ve tebliğ olduğu somut dosyada belirlenmelidir.

İptal davasında maaş ve özlük hakları istenebilir mi?

İşlemin niteliğine göre yoksun kalınan maaş ve diğer parasal hakların kanunî faiziyle ödenmesi ile özlük haklarının yeniden tesisi talep edilebilir. Talepler somut işlem ve zarar dönemine göre kurulmalıdır.

Sonuç ve Hukuki Destek

50/d araştırma görevlisi sözleşme feshi veya ilişik kesme dosyasında yalnız son personel yazısına bakılması yeterli değildir. Öğrencilik, azami süre, yıllık atama, yüksek lisans–doktora geçişi, tez düzeltme süreci ve varsa özel program koşulları ayrı ayrı incelenmelidir.

Güncel kanun, yüksek lisans mezuniyeti sonrasında en fazla altı aylık; doktora veya ilgili uzmanlık sonrasında bir yıllık ve koşullu ikinci yıllık devam rejimi öngörmektedir. Üniversitenin eski veya yanlış süre hesabına dayanması, devam eden öğrenciliği sona ermiş kabul etmesi ya da yetkisiz/gerekçesiz işlem tesis etmesi iptal davasına konu olabilir.

50/d atama veya ilişik kesme işleminin incelenmesi için ilk kayıt tarihi, son atama onayı, öğrenci ve mezuniyet belgeleri, ilişik kesme kararı ve tebliğ kaydıyla birlikte Büken Hukuk iletişim sayfası üzerinden görüşme talep edilebilir.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.