Tez Savunmasında Düzeltme Kararı: Üç Aylık Süre ve Azami Süre

Tezli yüksek lisans öğrencisi azami süresi dolmadan tez savunmasına girmiş ve ancak jüri düzeltme kararı vermişse, YÖK’ün 22 Mayıs 2019 tarihli kararı uyarınca tanınan en fazla üç aylık düzeltme süresi azami öğrenim süresine dahil edilmez.

Bu koşullara rağmen üniversite tarafından kayıt silme, ilişik kesme veya kadro sona erdirme işlemi tesis edilmişse bu durumda yapılan işlem hukuka aykırı olacaktır. Bu durumda, işlemin dayanağı ve süreler incelenerek idare mahkemesinde iptal davası ile yürütmenin durdurulması talebi değerlendirilmelidir.

Tez Savunmasında Düzeltme Kararı Ne Anlama Gelir?

Tez savunma jürisi yüksek lisans tezi hakkında kabul, ret veya düzeltme kararı verebilir. Düzeltme kararı ile öğrenciye jürinin belirlediği akademik eksiklikleri gidererek aynı jüri önünde yeniden savunma yapma imkânı tanınır. Bu karar, tezin kesin olarak reddedildiği anlamına gelmez.

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 9. maddesine göre yüksek lisans tezinde düzeltme kararı verilen öğrenci, en geç üç ay içinde düzeltilmiş tezini aynı jüri önünde yeniden savunur. Ancak, ikinci savunmada da tez kabul edilmezse öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.

Bu yapı içinde üç farklı sonuç birbirinden ayrılmalıdır:

Kabul: Tez başarılı bulunur ve diploma işlemlerine geçilir.
Ret: Tez ilk savunmada başarısız bulunur ve öğrencilik ilişiği kesilir.
Düzeltme: Öğrencilik hemen sona ermez; en fazla üç ay içinde aynı jüri önünde ikinci savunma yapılır.

Dolayısıyla düzeltme kararı, öğrenciye yeni bir tez konusu hazırlaması için verilen genel bir ek dönem değildir. İlk savunmadaki tezin, jüri tarafından belirtilen noktalar yönünden düzeltilmesine ayrılmış sınırlı bir süredir.

Yüksek Lisansta Azami Süre Kaç Yarıyıldır?

Tezli yüksek lisans programının normal süresi dört yarıyıl, azami tamamlanma süresi ise altı yarıyıldır.

Yönetmeliğin 7. maddesi uyarınca:

ders ve seminer yükünün ilk dört yarıyılda tamamlanması,
tezin azami altı yarıyıl içinde hazırlanması,
öğrencinin azami süre içinde tez savunmasına girmesi

gerekir. Azami süre içinde tez çalışmasında başarısız olan veya tez savunmasına girmeyen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.

Buradaki kritik ayrım, azami süre dolmadan savunmaya girilmesi ile azami süre dolduktan sonra ilk kez savunma yapılmasının aynı olmamasıdır. Üç aylık özel koruma, kural olarak azami süre içinde tez savunmasına girilmiş ve jüri tarafından usulüne uygun bir düzeltme kararı verilmiş olması üzerine gündeme gelir.

Üç Aylık Tez Düzeltme Süresi Azami Süreye Dahil midir?

Hayır. Azami süre içinde tez savunmasına girilmişse, YÖK’ün 22 Mayıs 2019 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu kararı uyarınca yüksek lisans öğrencisine verilen en fazla üç aylık düzeltme süresi azami süreye dahil edilmez.

Bu sonuç yalnız Yönetmeliğin 9. maddesindeki “üç ay” ifadesinden değil, YÖK’ün konuya özgü kararından kaynaklanmaktadır. YÖK Eğitim-Öğretim Dairesi Başkanlığının 25 Ekim 2019 tarihli ve E.80813 sayılı yazısında, 22 Mayıs 2019 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu kararı açıklanmıştır.

Kararda:

azami süre içinde tez savunmasına girerek düzeltme alan yüksek lisans öğrencilerine verilen en fazla üç aylık sürenin azami süreye dahil edilmemesi,
doktora öğrencilerine verilen en fazla altı aylık düzeltme süresinin de azami süre dışında değerlendirilmesi

uygun görülmüştür.

Aynı YÖK yazısında ikinci savunmanın yeni bir eğitim-öğretim dönemine denk gelmesi hâlinde öğrenciye kayıt hakkı verilmesi ve öğrencilik haklarından yalnız uzatma süresi boyunca yararlanılması gerektiği de belirtilmiştir.

Bu nedenle altıncı yarıyılın sonunda tez savunmasına girip düzeltme alan yüksek lisans öğrencisinin, üç aylık sürenin sonraki döneme sarkması nedeniyle doğrudan kaydının silinmesi YÖK’ün açıkladığı uygulama ile bağdaşmaz. Buna karşılık ilk savunma azami süreden sonra yapılmışsa aynı sonuç otomatik olarak kurulamaz.

Üç Aylık Sürenin Uygulanması İçin Hangi Şartlar Aranır?

Düzeltme süresinin azami süre dışında değerlendirilmesinde en az şu olgular birlikte kontrol edilmelidir:

İlk tez savunması azami süre içinde yapılmış olmalıdır. Savunmanın yalnız planlanmış olması ile fiilen gerçekleştirilmiş olması aynı değildir.
Jüri tarafından açıkça düzeltme kararı verilmelidir. Danışmanın sözlü önerisi veya enstitüyle yapılan yazışma, jüri düzeltme tutanağının yerini tutmaz.
Düzeltilmiş tez aynı jüri önünde yeniden savunulmalıdır. Jüri değişikliğini gerektiren zorunlu bir durum varsa üniversitenin yönetmeliği ve enstitü kararı ayrıca değerlendirilmelidir.
İkinci savunma en geç üç aylık süre içinde yapılmalıdır. Öğrencinin tezi zamanında teslim etmesi ile savunma tarihinin idarece geç belirlenmesi farklı hukuki sorunlardır.

Bu şartlardan birindeki eksiklik, kayıt ve ilişik kesme işlemine ilişkin değerlendirmeyi değiştirebilir.

Tez Zamanında Teslim Edilmiş Ancak Savunma Geç Yapılmışsa Ne Olur?

Öğrencinin tezini azami süre içinde enstitüye teslim etmesine rağmen jüri veya savunma tarihinin üniversite tarafından azami süreden sonraya bırakılması ayrı değerlendirilmelidir. YÖK’ün 2019 kararındaki açık ifade, azami süre içinde “tez savunma sınavına girme” şartına dayanır. Bu nedenle yalnız teslim tarihinden hareketle kesin koruma bulunduğu söylenemez.

Bununla birlikte gecikmenin öğrenciden mi, danışmandan mı, jüri üyelerinden mi yoksa enstitünün idarî işleyişinden mi kaynaklandığı önemlidir. İdarenin kendi işlem veya gecikmesinin bütün sonucunun öğrenciye yüklenip yüklenemeyeceği değerlendirilmelidir.

Üç Aylık Süre Nasıl Hesaplanır?

Yönetmelik, yüksek lisans öğrencisinin “en geç üç ay içinde” yeniden savunmaya girmesini öngörmektedir. Uygulamada başlangıç tarihi bakımından jüri karar tarihi, savunma tutanağı, kararın enstitüye bildirilmesi ve üniversitenin kendi lisansüstü yönetmeliğindeki hükümler birlikte kontrol edilmelidir.

Üç aylık süre:

yeni bir yarıyıl hakkı değildir,
üç ayrı akademik dönem anlamına gelmez,
tezin tamamen yeniden hazırlanmasına ilişkin sınırsız bir zaman tanımaz,
jürinin belirlediği düzeltmelerin tamamlanması ve ikinci savunmanın yapılması için öngörülmüştür.

Son günün yalnız akademik takvimden tahmin edilmesi risklidir. İlk savunma tutanağındaki tarih ve yerel üniversite düzenlemesi görülmeden kesin bir son gün hesabı yapılmamalıdır.

Düzeltme Süresinde Öğrencilik Devam Eder mi?

YÖK’ün 25 Ekim 2019 tarihli yazısında, tez hakkında düzeltme kararı verilen ve azami öğrenim süresini dolduran öğrencinin ikinci savunması yeni dönem içine denk gelirse kayıt hakkının verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Öğrenci, öğrencilik haklarından yalnız uzatma süresi boyunca yararlanır.

Bu yaklaşım, düzeltme kararı verildiği anda öğrenciliğin kendiliğinden sona ermediğini gösterir. Ancak düzeltme süresinin amacı ve kapsamı sınırlıdır. Öğrencinin bu dönemde hangi ders, burs, yurt, sağlık, harç veya diğer imkânlardan yararlanabileceği üniversitenin işlem ve kayıtlarıyla ayrıca belirlenebilir.

Kayıt ekranının kapalı olması, pasif öğrenci görünümü veya yeni dönem kaydının sistemde oluşturulmaması tek başına kesin hukukî sonuç olarak kabul edilmemelidir. Esas alınması gereken belgeler, enstitü ve üniversite tarafından tesis edilen resmî işlemlerdir.

İkinci Tez Savunmasında Hangi Kararlar Verilebilir?

Düzeltme sonrasında tez aynı jüri önünde yeniden savunulur. Bu savunmanın sonunda tez kabul edilirse öğrenci başarılı sayılır. Tez kabul edilmezse Yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.

Yönetmelik, ikinci savunma sonunda yeni bir üç aylık düzeltme hakkı tanımamaktadır. İkinci savunmada başarısızlık ve buna bağlı ilişik kesme gerçekleşmişse konu artık düzeltme süresinden farklı bir aşamaya geçer. Bu aşama lisansüstü tezde başarısızlık ve ilişik kesme işleminin dayanağı, usulü ve yargısal denetimi kapsamında ele alınmalıdır.

Yüksek Lisans ve Doktora Tez Düzeltme Süreleri Aynı mıdır?

Hayır. Yüksek lisans ile doktora için düzeltme süreleri farklıdır:

Tezli yüksek lisansta düzeltme süresi en fazla üç aydır.
Doktorada düzeltme süresi en fazla altı aydır.

Doktorada azami süre, tez izleme komitesi ve tez savunması hükümleri de farklı maddelerde düzenlenmiştir. Yüksek lisans için öngörülen altı yarıyıllık azami süre ile doktora için öngörülen on iki veya on dört yarıyıllık süreler birbirine uygulanamaz.

YÖK’ün 2019 kararı her iki program türünde de azami süre içinde savunmaya girilip düzeltme alınması hâlinde düzeltme süresinin azami süreye dahil edilmemesini kabul etmektedir. Buna rağmen program türü, kayıt tarihi ve savunma aşaması ayrıca belirlenmelidir.

Tez Düzeltme Süresinde 50/d Kadrosu Sona Erer mi?

Mevcut bir 50/d araştırma görevlisinin kadro ilişkisinin, yalnızca tez düzeltme süresinin azami öğrenim süresinden sonraya sarkması nedeniyle otomatik olarak sona erdiği söylenemez. YÖK’ün 31 Mayıs 2024 tarihli personel görüşü, azami süre içinde savunmaya girerek düzeltme alanların mevcut araştırma görevlisi kadrosuyla ilişkisinin düzeltme süresi boyunca devam etmesi gerektiği yönündedir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 50/d maddesi, lisansüstü öğrenim yapan öğrencilerin her defasında bir yıl için araştırma görevlisi kadrosuna atanabilmesine imkân tanır. Bu nedenle 50/d statüsü ile lisansüstü öğrencilik arasında doğrudan bağ vardır.

YÖK’ün 31 Mayıs 2024 tarihli ve E-82444403-299-5894 sayılı görüş yazısında iki farklı durum ayrılmıştır:

Hâlihazırda araştırma görevlisi olarak çalışan kişinin kadro ilişkisinin düzeltme süresi boyunca devam etmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
Düzeltme süresi içinde bulunan bir kişinin yeni bir araştırma görevlisi kadrosuna atanması ise aynı biçimde kabul edilmemiştir.

Dolayısıyla “mevcut kadronun devamı” ile “yeni kadroya atanma” aynı hukuki mesele değildir. Ayrıca 50/d ataması her defasında bir yıl için yapıldığından mevcut atama kararının bitiş tarihi, yenileme işlemi ve üniversitenin personel kararı ayrıca incelenmelidir.

33/a ve 50/d araştırma görevlisi statüleri arasındaki farklar öğrencilik bağının kadro üzerindeki etkisini değiştirebilir. 50/d sözleşmesinin yenilenmemesi veya sona erdirilmesi ayrıca 50/d araştırma görevlisi sözleşme feshi kapsamında incelenmelidir.

Üniversite Düzeltme Süresine Rağmen Kayıt Silerse Ne Yapılabilir?

Azami süre içinde tez savunmasına girildiği ve jüri tarafından geçerli bir düzeltme kararı verildiği hâlde öğrencilik ilişiğinin kesilmesi durumunda öncelikle işlemin yazılı dayanağı belirlenmelidir. Enstitü kararı, üniversite yönetim kurulu işlemi, öğrenci bilgi sistemi kaydı ve tebliğ belgesi önemlidir.

Öğrencilik ilişiğinin kesilmesi icraî bir idarî işlem niteliğinde olacağından iptal davasına konu edilebilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca özel bir süre öngörülmeyen idarî işlemlerde genel dava açma süresi kural olarak yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gündür.

Bu durumda araştırma görevlisi kadrosu devam ederken hak kaybı doğma ihtimali varsa yürütmenin durdurulması talebi de değerlendirilebilir. Bunun için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması koşullarının birlikte ortaya konulması gerekir. Yürütmenin durdurulması kendiliğinden verilen veya sonucu garanti edilebilen bir karar değildir.

İlişik kesme işlemlerinin genel hukukî çerçevesi idarî işlemin iptali davası kapsamında ayrıca incelenmektedir.

Dosya İncelemesinde Hangi Belgeler Gereklidir?

Tez düzeltme ve azami süre uyuşmazlığında yalnız öğrenci belgesi yeterli değildir. İnceleme için mümkünse şu belgeler bir arada bulunmalıdır:

lisansüstü programa ilk kayıt tarihi ve dönem dökümü,
transkript ve öğrenci durum belgesi,
üniversitenin yürürlükteki lisansüstü eğitim yönetmeliği,
tez teslim ve danışman onay kayıtları,
jüri önerisi ve enstitü yönetim kurulu kararı,
ilk tez savunması tutanağı,
düzeltme kararının gerekçesi ve bildirimi,
ikinci savunma için tez teslimi ile tarih yazışmaları,
kayıt silme veya ilişik kesme kararı,
tebliğ belgesi,
50/d veya 33/a atama kararı,
mevcut atama süresinin başlangıç ve bitiş tarihleri,
varsa öncelikli alan, ÖYP veya görevlendirme belgeleri.

Özellikle yüksek lisansın hangi yarıyılında bulunulduğu, ilk savunmanın azami süre içinde yapılıp yapılmadığı ve personel atamasının hangi tarihte sona ereceği birlikte gösterilmelidir.

Resmî Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Tez savunmasında düzeltme almak başarısızlık mıdır?

Düzeltme kararı, kesin ret değildir. Jüri tezin belirli yönlerden düzeltilmesini ister ve öğrenciye aynı jüri önünde ikinci savunma yapma hakkı tanınır. İkinci savunmada tez kabul edilmezse öğrencinin ilişiği kesilir.

Yüksek lisans tez düzeltme süresi kaç aydır?

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’ne göre yüksek lisans tezinde düzeltme süresi en fazla üç aydır. Sürenin başlangıcı ve son günü belirlenirken savunma tutanağı, jüri kararı ve üniversitenin kendi düzenlemesi kontrol edilmelidir.

Üç aylık düzeltme süresi azami altı yarıyıla dahil edilir mi?

Azami süre içinde tez savunmasına girilmişse YÖK’ün 22 Mayıs 2019 tarihli kararı uyarınca en fazla üç aylık düzeltme süresi azami süreye dahil edilmez. İlk savunma azami süreden sonra yapılmışsa aynı sonuç otomatik olarak uygulanamaz.

Düzeltme süresi yeni döneme sarkarsa kayıt yapılabilir mi?

YÖK’ün 25 Ekim 2019 tarihli yazısı, ikinci savunma yeni döneme denk gelirse öğrenciye kayıt hakkı verilmesi gerektiğini belirtmektedir. Öğrencilik hakları yalnız uzatma süresi boyunca kullanılır.

İkinci tez savunmasında tekrar düzeltme verilebilir mi?

Yönetmelik, yüksek lisans tezinde ikinci savunma sonunda yeni bir düzeltme süresi öngörmemektedir. Tez kabul edilmezse öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.

Tez düzeltme süresinde 50/d kadrosu sona erer mi?

YÖK’ün 31 Mayıs 2024 tarihli görüşüne göre mevcut araştırma görevlisinin kadro ilişkisinin düzeltme süresi boyunca devam etmesi gerekir. Ancak yıllık atama süresinin bitişi, yenileme kararı, öğrencilik statüsü ve özel program koşulları ayrıca incelenmelidir.

Düzeltme süresindeki kişi yeni araştırma görevlisi kadrosuna atanabilir mi?

YÖK’ün 2024 tarihli görüşü, mevcut kadronun devamı ile yeni atamayı ayırmaktadır. Somut görüş yazısında düzeltme dönemindeki kişinin yeni araştırma görevlisi kadrosuna atanması uygun görülmemiştir. İlan ve atama koşulları dosya özelinde değerlendirilmelidir.

Üniversite üç aylık süre dolmadan ilişik keserse dava açılabilir mi?

Yazılı ve icraî ilişik kesme işlemi iptal davasına konu edilebilir. İşlemin dayanağı, savunma tarihi, YÖK kararları ve tebliğ tarihi incelenerek dava süresi ile yürütmenin durdurulması koşulları belirlenmelidir.

Tez zamanında teslim edilip savunma geç yapılırsa öğrenci korunur mu?

Gecikmenin kaynağı ve bütün tarih kayıtları incelenmelidir. YÖK’ün açık kararı azami süre içinde savunmaya girmeyi esas alır; ancak savunmanın idari gecikmeyle sonraya bırakılması ayrı bir hukukî değerlendirme gerektirir.

Sonuç ve Hukuki Destek

Tez savunmasında verilen üç aylık düzeltme süresi, azami süre içinde savunmaya girilmişse YÖK kararı gereğince azami öğrenim süresine dahil edilmez. Bu dönemde öğrencilik hemen sona ermez. Mevcut 50/d araştırma görevlisi bakımından da YÖK’ün 2024 tarihli görüşü kadro ilişkisinin düzeltme boyunca devam etmesi yönündedir. Tez düzeltme süresi, öğrencilik ilişiği veya 50/d kadrosu hakkında tesis edilen işlemin değerlendirilmesi için Büken Hukuk iletişim sayfası üzerinden görüşme talep edilebilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.