TÜBİTAK 2232-A ve 2232-B Uluslararası Lider/Genç Araştırmacılar Programı: Yükümlülükler, Sözleşme ve İptal Süreci (2026)

TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı (BİDEB) tarafından yürütülen 2232-A Uluslararası Lider Araştırmacılar ve 2232-B Uluslararası Genç Araştırmacılar programları; Milli Teknoloji Hamlesi'ne hizmet edecek stratejik alanlarda en üst seviyede nitelikli insan kaynağının Türkiye'ye çekilmesini amaçlamaktadır. Program kapsamında araştırmacılara çok yüksek tutarlı mali destek (aylık burs, aile yaşam gideri bursu, başlangıç paketi, araştırma bütçesi, proje ekibi bursu, kurum hissesi, sigorta, seyahat) sağlanmaktadır.

Ancak yüksek tutarlı destek beraberinde ağır yükümlülükler ve iptal halinde yüksek mali sorumluluk getirmektedir. Bu rehber; 2232-A ve 2232-B programlarının yükümlülük çerçevesini, sözleşme sürecini, 5 yıllık TÜBİTAK yasağı ve kanuni faizle iade sonuçlarını doğuran iptal hükümlerini ve hukuki savunma yollarını resmi TÜBİTAK rehberine ve mevzuata dayalı olarak ortaya koymaktadır.

Programların Hukuki Kimliği

| Husus | 2232-A | 2232-B |

| Tam Adı | Uluslararası Lider Araştırmacılar Programı | Uluslararası Genç Araştırmacılar Programı |

| Hedef Kitle | Uluslararası alanda kabul görmüş lider araştırmacılar | Kariyerinin erken aşamasındaki uluslararası genç araştırmacılar |

| Yöneten Birim | TÜBİTAK BİDEB Araştırma Burs ve Destekleri Grubu | TÜBİTAK BİDEB Araştırma Burs ve Destekleri Grubu |

| Asgari Destek Süresi | 24 ay | 24 ay |

| Azami Destek Süresi (ek süre dahil) | 36 ay | 36 ay |

Programların hukuki dayanağı:

278 sayılı Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Kurulması Hakkında Kanun,
TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı Tarafından Yürütülen Programlara İlişkin Yönetmelik (R.G. 15/07/2018, sayı: 30479),
BİDEB Burs ve Destek Programlarının Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar ve her çağrı dönemi için yayımlanan çağrı duyurusu.

Destek Kararı, Sözleşme ve Desteği Başlatma Süreci

Destek Kararı ve İtiraz

Destek sonuçları üç bildirim ile araştırmacıya iletilir:

BİDEB İade: Ön incelemede şartları sağlamadığı için elenme.
Başvurusu Reddedildi: Bilimsel değerlendirme sonucunda eşik puan altında kalma.
Desteklenmesine Karar Verildi: Onay ve Kabul Mektubu gönderimi.

İtiraz Hakkı: TÜBİTAK Tarafından Yürütülen Programların Başvuru Değerlendirme Süreçlerine Yapılacak İtirazlara İlişkin Yönetmelik (267 BK) uyarınca, ret kararı tebliğinden itibaren 15 takvim günü içinde TÜBİMER Online Sistem üzerinden itiraz başvurusu yapılabilir. Detay için TÜBİTAK proje reddi itirazı yazımız incelenebilir.

Desteği Başlatma Süresi

Asıl süre: Destek kararından itibaren 1 yıl.
Mücbir sebep halinde: GYK kararıyla 6 aya kadar ek süre.
2232 projeleri her ayın 1'inde yürürlüğe alınır. Talep edilen başlangıç tarihi ayın 1'i değilse, takip eden ayın 1'i kabul edilir.

Sözleşme Hazırlığı

Sözleşme hazırlığı yaklaşık 2 ay sürer. Sözleşme Türkçe hazırlanır; uluslararası araştırmacılar için bilgi amaçlı İngilizce çevirisi sunulur ancak imzalanmaz. Sözleşme ev sahibi kurumun üst düzey yetkilisi (rektör, dekan, bölüm başkanı; özel kuruluşlarda en geniş yetkili kişi) tarafından imzalanır.

Araştırmacının Yükümlülükleri

1. Türkiye'de Bulunma Esastır

Sözleşmede belirtilen destek başlangıç tarihi itibariyle araştırmacının Türkiye'deki araştırma faaliyetlerine başlaması zorunludur. Projenin Türkiye'de yürütülmesi esastır.

2. Yurt Dışı Süreleri (Yıllık 3 Ay Üst Sınır)

Yürütücü, destek süresi boyunca her yıl 3 aya kadar yurt dışında bulunabilir. Bu süreyi aşan durumlarda GYK kararı gerekir. Aksi halde:

Bursun ve proje desteğinin devam edip etmeyeceği,
Yurt dışında geçirilen sürenin mecburi hizmete eklenmesi

gibi sonuçlar doğar. Yurt dışı süreleri gelişme raporlarında detaylı gerekçesiyle belirtilmelidir.

3. Üniversitede Ders Verme Yükümlülüğü

Ev sahibi kurum üniversite ise, araştırmacı her yıl en az iki ders vermek zorundadır. TÜBİTAK, gerekli görürse bu yükümlülüğün kontrolü için resmi yazı talep edebilir.

4. Raporlama Yükümlülüğü

Gelişme raporu: Sözleşmede belirtilen tarihlerde (genellikle 6 ayda bir) BİDEB-PTS üzerinden sunulur. Posta/kargo/e-posta ile gönderim geçerli değildir.
Sonuç raporu: Destek bitiminden itibaren çağrı esaslarında belirtilen sürede sunulur.
Mali rapor: Ev sahibi kurum tarafından TTS'ye girilen harcamalar ile eşleştirilir.
Vakıf üniversitesi/özel kuruluş için ek olarak Yeminli Mali Müşavirlik (YMM) raporu gerekir.

Sözleşmede belirtilen tarihte rapor gönderilmezse, araştırmacının yükümlülüğünü ihmal ettiği değerlendirilir ve burs ödemeleri durdurulur.

5. Bildirim Yükümlülüğü

Araştırmacının kendisinin ve ekibinin iletişim bilgileri (adres, e-posta, telefon) değişikliklerinin en geç 2 hafta içinde ARBİS'te güncellenmesi zorunludur. Ayrıca proje işleyişini etkileyecek tüm gelişmeler TÜBİTAK'a bildirilmek zorundadır.

6. Etik Kurul Onayı

Başvurudaki araştırma kapsamında insandan veri toplama (anket, mülakat, deney) veya insanlar üzerinde ilaç/klinik araştırma gerekiyorsa, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 90 ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu Ek 10. madde uyarınca Etik Kurul izni zorunludur. Hayvan deneyi yapılacaksa Hayvan Deneyleri Etik Kurulları Yönetmeliği kapsamında izin alınmalıdır.

7. Banka Hesabı ve Burs Ödemesi

Burs ödemeleri yalnızca Türkiye'de yerleşik bir bankada araştırmacı adına açılmış TL hesabına yatırılır. Yurt dışı hesap veya üçüncü kişi hesabına aktarım yapılmaz. Nakit ödeme iç mevzuat gereği mümkün değildir.

8. Aile Yaşam Gideri Bildirim Yükümlülüğü

Medeni hal değişikliği (evlilik, boşanma, doğum) halinde ivedilikle Gruba bildirim yapılmalıdır. Geç bildirim halinde fazladan ödenen burslar kanuni faizi ile geri alınır veya mahsup edilir.

Ev Sahibi Kurumun Yükümlülükleri

Ev sahibi kurum, başvuru sırasında verdiği davet mektubu ve destek kararı sonrasındaki taahhüt yazısı ile yükümlülüklerini TÜBİTAK'a bildirir. Temel sorumlulukları:

1. Çalışma Ortamı Sağlama

Araştırmacının kullanacağı ofis ve laboratuvar ortamlarını sağlamak.

2. Mali Eş Finansman Yükümlülüğü

Ev sahibi kurumun türüne göre, çağrı duyurusu 2.1.1 (a) ve (b) bentlerinde belirtilen bursun bir kısmı ev sahibi kurum tarafından karşılanır:

| Ev Sahibi Kurum Türü | Bursun Ev Sahibi Kurum Payı | TÜBİTAK Payı |

| Kamu Kurumu / Devlet Üniversitesi | %0 | %100 (tüm destek kalemleri) |

| Vakıf Üniversitesi | %25 | %75 |

| KOBİ Firma | %25 | %75 |

| Büyük Ölçekli Firma | %40 | %60 |

3. SGK ve Çalışma İzni İşlemleri

Bursiyer SGK kaydı: Bursiyerin ödeme alabilmesi için ev sahibi kurum tarafından SGK kaydı yapılmak zorundadır.
Uluslararası araştırmacı çalışma izni: Vakıf/devlet üniversitesinde YÖK çalışma izni; özel kuruluşta Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı izni; kadrosuz statüde Göç İdaresi Başkanlığı oturma izni alınması gerekir.

4. Harcama ve Mali Mevzuat Uygulama

Tüm alımlar TÜBİTAK mali mevzuatına ve onaylanan bütçeye uygun şekilde ev sahibi kurum tarafından gerçekleştirilir. Mevzuata aykırı harcamalar TÜBİTAK tarafından reddedilebilir.

Mali Destek Yapısı ve Aktarım Süreci

Başlangıç Aktarımı

Sözleşme imzalanıp proje yürürlüğe alındıktan sonra ev sahibi kurumun proje hesabına aktarılan ödenekler:

Başlangıç paketi desteğinin tamamı,
Araştırma bütçesi desteğinin ilk bir yıllık (birinci dönem) ödeneği,
Proje ekibi bursu ödeneğinin ilk 14 ay'lık kısmı.

Sonraki Dönem Aktarımları

PTİ ve kurum hissesi: Birinci yıl tamamlandıktan ve gelişme raporu kabul edildikten sonra aktarılır.
2. dönem araştırma ve bursiyer ödenekleri: İlk dönem gelişme raporunun kabulüne bağlıdır.

Belge Karşılığı Ödemeler

Yol desteği: Ekonomi sınıfı uçak biletleri için e-bilet karşılığı; birinci sınıf biletler ödenmez. Rezervasyon belgesi geçerli değildir.
Sigorta desteği: Poliçe + ödeme dekontu karşılığı. Ev sahibi kurum tarafından sağlanan sigorta varsa bu destek kullanılamaz (eş ve çocuklar SGK'lı sayılır).

Desteğin Durdurulması, Yürürlükten Kaldırılması ve İptali

Mücbir sebeplerle veya yürütücü/kurum kusuruyla destek üç farklı şekilde sonlandırılabilir. Hukuki sonuçlar birbirinden belirgin biçimde farklıdır.

1. Durdurma (GYK Kararı)

Sebep: Mücbir sebepler, raporun süresinde sunulmaması (mazeret bildirilmiyorsa), çalışma planına aykırılık tespiti.

Sonuç:

Durdurma sırasında proje ödenekleri kullanılamaz.
Araştırmacının kendisinin ve bursiyerlerin burs ödemeleri kesilir.
Durdurma gerekçesi ortadan kalkarsa GYK kararıyla proje yeniden başlatılır ve durdurma süresi proje süresine eklenebilir.

2. Yürürlükten Kaldırma (GYK Önerisi + Başkanlık Kararı)

Sebep: Mücbir sebeplerle projenin yürütülmesinin olanaksız hale gelmesi.

Sonuç:

Yapılan ödemeler geri alınmaz.
Burs desteği için yürürlükten kaldırma = bursun kesilmesi (geri alma değil).
Ev sahibi kurumun sözleşme sorumluluklarını yerine getirmemesi halinde kurum hissesi iadesi istenebilir.

3. İptal (Yönetim Kurulu Kararı)

Sebep: Yürütücünün kusur veya ihmali sonucu projenin yürütülemeyeceğinin anlaşılması.

Sonuç (En Ağır Yaptırım):

Yürütücüye ödenen burs ve kusurlu araştırmacılara ödenen PTİ geri alınır.
5 yıla kadar TÜBİTAK ile ilgili herhangi bir işte görev veya destek verilmez.
Yürürlükte olan diğer projelerdeki görevler ve TÜBİTAK görevlendirmeleri sona erdirilir.
Burs iptal halinde, sözleşme hükümlerine göre kanuni faizi ile birlikte geri alınır.
Tahsil edilmeyen tutarlar kanuni faizi ile genel hükümlere göre tahsil edilir; TÜBİTAK, ev sahibi kurum hisselerinden mahsup etme yetkisine sahiptir.

4. Etik İhlal Sebebiyle Sona Erdirme

Yürütücünün etiğe aykırı davrandığının tespit edilmesi halinde, projenin yürütülüp yürütülemeyeceği ilgili Grup tarafından değerlendirilir. Yürütülmesi mümkün görülmeyen projeler, uygulanacak yaptırımın mahiyetine ve etik ihlalin niteliğine bağlı olarak Başkanlık tarafından karara bağlanır. Bu süreç, AYEK incelemesi ile paralel ilerler — detaylı bilgi için TÜBİTAK AYEK kararına itiraz yazımız incelenebilir.

Taşınır Malzemelerin Akıbeti

Yürürlükten kaldırma veya iptal halinde proje kapsamında satın alınan dayanıklı taşınırlar ve sarf malzemeleri için iki seçenek vardır:

TÜBİTAK'a iade: Talep edilebilir.
Kurumda kalma: Projenin yürütüldüğü kurumun yetkilisi tarafından benzer araştırmalar yapan diğer araştırmacıların hizmetine verilmek üzere alıkonulabilir. Bu durumda kurum, talebin yerine getirildiğini TÜBİTAK'a yazılı olarak bildirir.

Özel kuruluşlar için istisna: Vakıf üniversiteleri hariç özel bir kuruluş tarafından yürütülen projelerde, yürürlükten kaldırma veya iptal kararının bildiriminden itibaren 1 ay içinde taşınırlar TÜBİTAK'a iade edilir.

Hukuki Yollar

1. İdari İtiraz – İç Mekanizmalar

Gelişme/sonuç raporu reddi: GYK kararına karşı rapor revize edilebilir.
Bütçe değerlendirmesi: Dilekçe ile yeniden değerlendirme talebi.
Ev sahibi kurum değişikliği reddi: Yeni gerekçe ve belgeler ile yeniden başvuru.
Mücbir sebep ek süre reddi: Aynı belge ve gerekçelerle ikinci itiraz yapılamaz.

2. TÜBİMER İtirazı

TÜBİTAK İtiraz Yönetmeliği (267 BK) kapsamında, kararın tebliğinden itibaren 15 takvim günü içinde TÜBİMER üzerinden itiraz başvurusu yapılabilir. Komisyon 15 gün, Kurul 45 gün içinde karar verir. Detay için TÜBİTAK proje reddi itirazı yazımız incelenebilir.

3. İdari Yargıda İptal Davası

İptal/yürürlükten kaldırma kararı bireysel idari işlem niteliği taşır.

Yetki: Ankara İdare Mahkemesi.
Süre: İYUK m. 7 uyarınca tebliğden itibaren 60 gün.
Yürütmeyi durdurma: Burs/PTİ iadesi tahsilatını durdurmak için kritik (İYUK m. 27).

4. Adli Yargıda Menfi Tespit / Borca İtiraz

Kanuni faizle iade icra takibine konu olursa:

İcra İflas Kanunu m. 72 çerçevesinde menfi tespit davası,
İcra hukuk mahkemesinde takibin iptali ve itirazın iptali talepleri,
Müteselsil kefil sorumluluğu için TBK m. 581 vd. çerçevesinde savunma.

Konuya ilişkin TÜBİTAK bursiyer sözleşmesi feshi, idari işlemin iptali davası ve iptal davası dilekçe örneği içeriklerimiz incelenebilir.

Uygulamada Karşılaşılan Tipik Sorunlar

Araştırma ekibi kuramama: Yapılan ankette araştırmacıların %70'i proje ekibi kurmakta sıkıntı yaşadığını belirtmiştir (TÜBİTAK 2018-1 dönem anketi).
Uluslararası öğrenci çalışma/oturma izni gecikmeleri.
Ev sahibi kurum tarafından ofis/laboratuvar tahsisinin yetersizliği.
Türkiye'ye dönüş sonrası geç banka hesabı açma → ilk ay burs ödememe.
Etik kurul onayının geç çıkması nedeniyle desteği başlatamama.
Mali harcamaların ev sahibi kurum tarafından TTS'ye geç girilmesi → mali rapor reddi.
Yurt dışı 3 ay sınırının aşılması ve burs kesintisi.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

2232-A ve 2232-B programlarının süresi ne kadardır?

Asgari 24 ay, ek süre dahil azami 36 ay. Destek üst sınırı 36 ayı aşamaz; aşan durumlarda Yönetim Kurulu kararı gerekir.

Desteği başlatmak için ne kadar sürem var?

Destek kararı tarihinden itibaren 1 yıl. Mücbir sebep halinde GYK kararıyla 6 aya kadar ek süre alınabilir.

Türkiye'ye gelmeden önce hangi izinleri almalıyım?

Vize ve oturma izni açısından, Türkiye'ye giriş sonrasında Göç İdaresi'ne oturma izni başvurusu yapılır (yaklaşık 1.5-2 ay sürer). Üniversitede kadrolu çalışılacaksa YÖK çalışma izni, özel kuruluşta kadrolu çalışılacaksa Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı izni gerekir.

Burs ödemesi sadece TL olarak mı yapılır?

Evet. Burs ödemesi sadece Türkiye'de yerleşik bir bankada araştırmacı adına açılmış TL hesabına yatırılır. Yurt dışı hesap veya başkasına ait hesaba aktarım yapılmaz; nakit ödeme yoktur.

Üniversitede ders vermek zorunda mıyım?

Evet. Ev sahibi kurum üniversite ise, araştırmacı her yıl en az iki ders vermek zorundadır. TÜBİTAK kontrol için resmi yazı talep edebilir.

Yurt dışına ne kadar çıkabilirim?

Her destek yılı için 3 aya kadar. Bu süreyi aşan durumlarda GYK karar verir. Aksi halde burs ve proje desteği kesilebilir, yurt dışı süre mecburi hizmete eklenir.

Ret kararına nasıl itiraz ederim?

TÜBİTAK İtiraz Yönetmeliği (267 BK) kapsamında, kararın tebliğinden itibaren 15 takvim günü içinde TÜBİMER Online Sistem üzerinden itiraz başvurusu yapılır.

Proje iptal edilirse ne olur?

Yürütücüye ödenen burs ve kusurlu araştırmacılara ödenen PTİ kanuni faizi ile geri alınır; 5 yıla kadar TÜBİTAK ile ilgili herhangi bir işte görev veya destek verilmez; yürürlükte olan diğer projelerdeki görevler sona erdirilir.

Yürürlükten kaldırma ile iptalin farkı nedir?

Yürürlükten kaldırma, mücbir sebeplerle yapılır; yapılan ödemeler geri alınmaz. İptal, yürütücünün kusur veya ihmali sonucu yapılır; burs ve PTİ kanuni faiziyle geri alınır ve 5 yıl yasak uygulanır.

Ev sahibi kurum değiştirmek istiyorum, mümkün mü?

Evet. Destek öncesinde veya destek sırasında değişiklik talep edilebilir. Gerekçeli dilekçe + mevcut kurumun görüş yazısı + yeni kurumun taahhüt yazısı ile başvurulur. GYK kararı ve Başkanlık Oluru ile karara bağlanır; her talep onaylanmayabilir.

Etik ihlal tespit edilirse hangi süreç işler?

AYEK incelemesi başlatılır. AYEK Yönetmeliği uyarınca 15 günlük iç itiraz hakkı vardır; sonrasında 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi'nde iptal davası açılabilir. Detay için TÜBİTAK AYEK kararına itiraz yazımız incelenebilir.

Sonuç ve Hukuki Destek

TÜBİTAK 2232-A ve 2232-B programları, Türkiye'nin Milli Teknoloji Hamlesi stratejisinin temel insan kaynağı çekme araçlarıdır. Yüksek tutarlı mali destek beraberinde Türkiye'de bulunma, ders verme, raporlama, bildirim ve etik kurul onayı gibi katı yükümlülükler getirir.

İptal halinde 5 yıllık TÜBİTAK yasağı, kanuni faizle iade, kefil sorumluluğu ve mahsup uygulaması ile araştırmacı çok ciddi mali ve mesleki risk altına girer. Bu nedenle:

Sözleşme imzalanmadan önce hukuki metnin avukat denetimine açılması,
Destek sürecinde 15 günlük itiraz süresi ve 60 günlük dava süresinin doğru yönetilmesi,
Etik ihlal süreçlerinde paralel AYEK ve YÖK Etik Kurulu stratejisinin kurulması,
Tahsilat aşamasında menfi tespit ve yürütmeyi durdurma taleplerinin koordineli yürütülmesi

kritik önem taşır.

Büken Hukuk & Danışmanlık, TÜBİTAK BİDEB destekleri ve akademik davalar alanında uluslararası araştırmacılara ve ev sahibi kurumlara hukuki danışmanlık ve dava takip hizmetleri sunmaktadır. Detaylı bilgi için TÜBİTAK BİDEB burs iadesi davaları, akademik dava avukatı sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.