TÜBİTAK Bursiyer Sözleşmesi Feshi: Cezai Şart, Faiz ve Kefil Sorumluluğu (2026)

TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları (BİDEB) kapsamında bursiyer statüsünde bulunmak; yüksek tutarlı mali destek karşılığında ağır yükümlülükler üstlenmek anlamına gelir. Bu yükümlülükler, bursiyerin program başında imzaladığı:

Bursiyer Sözleşmesi (ya da Burs Esasları'na atıflı taahhütname),
Yüklenme ve Müşterek Borçlu Müteselsil Kefalet Senedi (noterde düzenleme şeklinde),

ile somutlaşır. Sözleşmenin bursiyer tarafından veya TÜBİTAK tarafından feshi halinde devreye giren mali sonuçlar son derece ağırdır: alınan tüm burs kanuni veya azami döviz tevdiat faizi ile birlikte geri alınır; bazı durumlarda cezai şart ve müteselsil kefil sorumluluğu da gündeme gelir.

Bu rehber; TÜBİTAK bursiyer sözleşmesi feshi halleri, mali sonuçları, kefil sorumluluğunu, savunma stratejilerini ve dava yollarını mevzuata dayalı olarak ele almaktadır.

Bursiyer Sözleşmesinin Hukuki Niteliği

TÜBİTAK BİDEB sözleşmeleri, kamu hukuku ve özel hukuk unsurlarını barındıran karma nitelikli akitlerdir:

İdari unsur: TÜBİTAK'ın 278 sayılı Kanun'a dayalı kamu tüzel kişiliği. Bursiyerlik kararı bireysel idari işlem niteliğindedir.
Özel hukuk unsuru: Bursiyerin imzaladığı Yüklenme Senedi (Taahhütname) ve Müteselsil Kefalet Senedi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) hükümlerine tabi özel hukuk sözleşmeleridir.

Bu karma yapı, fesih halinde iki ayrı yargı kolunun (idari ve adli) eş zamanlı veya ayrık olarak işleyebileceği anlamına gelir.

Tübitak Bursiyer Sözleşmesi Feshi Sebebi Haller

1. Bursiyerin Kendi Talebiyle Fesih

Bursiyer kendi iradesiyle programdan çekilebilir; ancak bu durumda alınan tüm burs, çağrı esasları ve Yüklenme Senedi hükümleri uyarınca faiziyle iade edilir.

2. TÜBİTAK Tarafından İdari Fesih (Bursiyerlik İptali)

Bursiyerin aşağıdaki davranışları halinde GYK kararıyla bursiyerlik iptal edilebilir:

TÜBİTAK'a haber verilmeden araştırmayı bırakma veya ara verme,
Aynı dönemde başka kurumlardan burs/destek alma (PTİ, ücret vb.),
Çağrı duyurusunda öngörülen akademik takvime uymama,
Bildirim yükümlülüklerini ihlal (10 gün içinde değişiklik bildirimi),
Etik ihlal tespiti (AYEK incelemesi sonucu),
Sahte beyan veya belge sunulması,
Yüklenme Senedi'nde sayılan diğer yükümlülüklerin ihlali.

3. Mecburi Hizmetin İfa Edilmemesi

Burs süresinin bitiminden sonra çağrıda öngörülen sürede (genellikle 12 ay) Türkiye'de işe başlamama veya başlandıktan sonra mecburi hizmeti tamamlamadan bırakma halinde de iade ve faiz gündeme gelir. Detay için TÜBİTAK mecburi hizmet muafiyet yazımız incelenebilir.

4. Etik İhlal Kararı

TÜBİTAK AYEK tarafından alınan ve TÜBİTAK Başkanı tarafından onaylanan yaptırım kararı, bursiyerlik dahil tüm mali desteklerin sonlandırılmasına yol açabilir (AYEK Yönetmeliği m. 10/4). Detaylı bilgi için TÜBİTAK AYEK kararına itiraz yazımız incelenebilir.

Tübitak Bursiyer Sözleşmesi Feshi Mali Sonuçları – İade, Faiz ve Cezai Şart

1. İade Kapsamı

Fesih halinde geri alınacak tutarlar:

Bursiyere yapılan tüm aylık burs ödemeleri,
Varsa kongre/seyahat destekleri,
Yurt dışı doktora programlarında eş ve çocuğa yapılan ek ödemeler,
Çağrıya özgü diğer destek kalemleri (sigorta, kitap, dil kursu vb.).

2. Faiz Uygulaması

| Para Birimi | Uygulanacak Faiz |

| Türk Lirası (TL) | Kanuni faiz (3095 sayılı Kanun) |

| Yabancı Para (Döviz) | Kamu bankalarınca döviz cinsinden açılan bir yıllık vadeli döviz tevdiat hesaplarına uygulanan azami faiz (en son ödeme tarihinden itibaren) |

Faiz başlangıç tarihi, çoğunlukla yapılan her ödemenin tarihinden itibaren hesaplanır; bu hesap bilirkişi denetimine açık ve sıklıkla çürütülebilir bir alandır.

3. Cezai Şart (Ceza Koşulu)

Bursiyer sözleşmelerinin bazılarında yer alan cezai şart hükümleri, TBK m. 179-182 çerçevesinde değerlendirilir. Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre:

Cezai şart eğitim/burs giderinden ayrı bir asıl borç olarak nitelendirilebilir.
TBK m. 182 uyarınca cezai şart fahiş ise hakim tarafından indirim yapılabilir.
Bursiyer mecburi hizmetin bir kısmını ifa etmişse, cezai şart bu süreyle orantılı olarak hesaplanmalıdır (Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Daireleri içtihatları çerçevesinde).
Bursiyerin işten haklı sebeple ayrıldığını ispatlaması (ağır hastalık, ailevi zorunluluk vb.) cezai şarttan kurtulmasını sağlayabilir.

4. Munzam Zarar

TBK m. 122 uyarınca alacaklı, temerrüt faizini aşan zarar uğramışsa bunu ayrıca talep edebilir. TÜBİTAK uygulamasında munzam zarar talebi nadirdir; ancak döviz farkları söz konusu olduğunda gündeme gelebilir.

Müteselsil Kefil Sorumluluğu

TÜBİTAK BİDEB'de imzalanan Yüklenme ve Müşterek Borçlu Müteselsil Kefalet Senedi, TBK m. 581 vd. hükümlerine tabi olup adi kefaletten farklı şekilde kefilin derhal ve birinci dereceden sorumluluğunu doğurur.

Kefaletin Geçerliliği İçin Şekil Şartları (TBK m. 583)

Kefalet sözleşmesi, yazılı olmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli değildir. Müteselsil kefalet için bu ibarelerin kefil tarafından el yazısı ile yazılması zorunludur.

Pratik sonuç: Kefalet senedinde el yazılı limit ve tarih bulunmuyorsa, kefaletin geçersizliği ileri sürülebilir.

Tübitak Bursiyer Sözleşmesi Feshi Kararına Karşı Hukuki Yollar

1. İdari Başvuru

TÜBİTAK'tan fesih ve iade yazısı tebliğ edildiğinde, ilk adım olarak GYK'ya itiraz mantıklı olabilir. Bu aşamada:

Mücbir sebep,
Bildirim yükümlülüğüne karşın TÜBİTAK'ın hatalı hesabı,
Çağrı duyurusunun yanlış yorumlanması,
Mecburi hizmetin kısmen ifa edildiği iddiası,
Etik ihlal kararının dayanağındaki usul hatları

ileri sürülebilir.

2. İdari Yargıda İptal Davası

Bursiyerlik iptali ve iade kararı bireysel idari işlem niteliği taşır. İYUK m. 7 uyarınca tebliğden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi'nde iptal davası açılır. İYUK m. 27 uyarınca yürütmenin durdurulması talep edilebilir — özellikle başlamış icra takibini durdurmak açısından kritiktir.

3. Adli Yargıda Menfi Tespit / İstirdat / Borca İtiraz

İade tahsilatı noter senedine dayalı icra takibiyle yürütüldüğünde:

İİK m. 72 uyarınca menfi tespit davası açılabilir,
Ödeme yapıldıktan sonra istirdat (geri alma) davası açılabilir,
İcra hukuk mahkemesinde itirazın iptali, takibin iptali talepleri ileri sürülebilir.

Genel olarak Yüklenme Senedi noter düzenleme şeklinde tanzim edildiğinden ilamlı icra takibine konu olabilir. Bu durumda HMK m. 71 çerçevesinde dava aşamasında mehil vesikası talep edilerek savunma süresi kazanılabilir.

4. Kefile Karşı Eş Zamanlı Strateji

Müteselsil kefil, asıl borçludan bağımsız olarak icra takibine maruz kalabilir. Asıl borçlu (bursiyer) ile birlikte savunma stratejisi kurulmalı; her iki tarafın menfi tespit ve iptal davaları birlikte yürütülmelidir. İdari iptal davası hakkında bilgi için idari işlemin iptali davası ve dilekçe örneği için iptal davası dilekçe örneği içeriklerimiz incelenebilir.

Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar

Tebligatın gecikmeli işleme alınması: İade yazısı çoğunlukla iadeli taahhütlü gönderilir; 60 günlük dava süresi tebliğ ile başlar.
Cezai şartı sorgulamadan ödeme: TBK m. 182 indirim hakkı kullanılmadan tahsilat sonuçlanır.
Mecburi hizmetin kısmen ifa edildiğinin belgelenmemesi: SGK kayıtları, üniversite görev belgesi gibi kanıtların eksik sunulması.
Kefalet senedinin şekil denetiminden kaçırılması: El yazılı limit/tarih eksikliği yıllarca fark edilmeyebilir.
Faiz hesabının doğrulanmaması: Bilirkişiye gönderilmediği için yanlış oranlarla kesinleşir.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

Tübitak Bursiyer Sözleşmesi Feshi halinde ne kadar geri öderim?

Bursiyere yapılan tüm ödemeler geri alınır. TL ödemeler kanuni faizle, döviz ödemeleri ise kamu bankalarınca açılan bir yıllık vadeli döviz tevdiat hesaplarına uygulanan azami faizle birlikte tahsil edilir.

Tübitak Bursiyer Sözleşmesi Feshi Cezai şartı ne kadar olur ve indirim yapılabilir mi?

Cezai şart, çağrı duyurusu ve Yüklenme Senedi'nde belirlenir. TBK m. 182 uyarınca cezai şart fahiş ise mahkeme tarafından indirilebilir. Mecburi hizmetin bir kısmı ifa edilmişse oranlama yapılması da talep edilebilir.

Kefil olarak imzaladım, sorumluluğum ne kadar?

Müteselsil kefilin sorumluluğu TBK m. 581 vd. uyarınca asıl borçla birlikte ve birinci derecedendir. Ancak kefaletin geçerliliği için TBK m. 583 uyarınca el yazılı limit ve tarih yazılmış olmalıdır; aksi halde kefalet geçersiz sayılır.

Eşim olduğum kefile karşı dava açabilir miyim?

Kefilin eşinin yazılı rızası alınmadan imzalanan kefalet sözleşmesi TBK m. 584 uyarınca geçersizdir. Bu durumda kefile karşı yapılan takibe itiraz edilebilir ve iptali sağlanabilir.

Tübitak Bursiyer Sözleşmesi Feshi kararı için dava açma süresi nedir?

İdari iptal davası İYUK m. 7 uyarınca tebliğden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi'nde açılır. Menfi tespit davaları İİK m. 72 kapsamında ayrı süre kurallarına tabidir.

Mecburi hizmetimi yarıda bıraktım, tamamen mi ödemem gerekir?

Hayır. Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre mecburi hizmetin kısmen ifa edildiği kanıtlandığında, cezai şart ve iade tutarı orantısal olarak azaltılmalıdır. SGK kayıtları, görev belgesi gibi belgeler kritik öneme sahiptir.

TÜBİTAK Yüklenme Senedi ilamlı icraya konu olur mu?

Noter düzenleme şeklinde tanzim edildiyse, İİK m. 38 uyarınca ilam niteliğindeki belgelerden sayılır ve ilamlı icra takibine konu olabilir. Bu durumda savunma süresi yürütmenin durdurulması ve mehil vesikası ile yönetilmelidir.

TÜBİTAK alacağı amme alacağı mıdır?

Bursiyerlik özel hukuk taahhütüne dayandığı için kural olarak özel hukuk alacağıdır. Ancak alacağın tahsil sürecinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulamaya alınabilir; bu durumda zamanaşımı ve takip prosedürü farklılaşır.

Kefalet ne zaman zamanaşımına uğrar?

TBK m. 599 uyarınca kefalet sözleşmesinden kaynaklı talepler, asıl borçtan bağımsız olarak zamanaşımına tabidir. Genel zamanaşımı TBK m. 146 uyarınca 10 yıldır; özel hükümler saklıdır.

Tübitak Bursiyer Sözleşmesi Feshi sonrası icra takibi başladı, hemen ödemeli miyim?

Hayır. Önce takibin iptaline yönelik itiraz, menfi tespit davası, yürütmeyi durdurma talepleri değerlendirilmeli; aceleci ödeme kefilin ve borçlunun ileride istirdat davası ile bedel iadesi alabilmesini güçleştirir.

Sonuç ve Hukuki Destek

TÜBİTAK bursiyer sözleşmesi feshi; idari yargı, adli yargı, TBK kefalet rejimi, 6183 sayılı Kanun ve icra-iflas hukuku kesiştiği teknik bir alandır. Yüksek tutarlı talepler, müteselsil kefil sorumluluğu ve cezai şart riskleri nedeniyle hızlı ve koordineli hukuki müdahale belirleyicidir.

Etkili savunma için kritik adımlar:

Tebliğden itibaren 60 günlük dava süresinin hesaplanması,
Kefalet senedinin şekil denetimi ve eş rızası kontrolü,
Mecburi hizmetin kısmi ifasının belgelenmesi,
Faiz hesabının doğrulanması,
Yürütmenin durdurulması ile icra baskısının kaldırılması,
AYEK incelemesi söz konusuysa paralel etik dosyanın yönetimi.

Büken Hukuk & Danışmanlık, TÜBİTAK BİDEB sözleşmesi feshi davaları, müteselsil kefil savunmaları ve idari iptal davalarında hukuki danışmanlık ve dava takip hizmetleri sunmaktadır. Hizmetler için TÜBİTAK BİDEB burs iadesi davaları ve akademik dava avukatı sayfalarımızı inceleyebilir, iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.