Uydurma (Fabrication) Etik İhlali ve Cezaları 2026

Uydurma (fabrication), hiç yapılmamış bir araştırmanın veya var olmayan verilerin üretilmesidir. En ağır akademik etik ihlallerinden biri olan uydurmanın tanımını ve yaptırımlarını inceliyoruz.

Uydurma Nedir?

Uydurma, gerçekte var olmayan verilerin, sonuçların veya araştırmaların sahte olarak oluşturulmasıdır.

• Uydurma
• Veri uydurmacılığı
• Sahte veri üretimi
• Hayali sonuç oluşturma

Uluslararası Tanım

Fabrication: "Making up data or results and recording or reporting them." (ORI - Office of Research Integrity)

Uydurma Türleri

1. Veri Uydurma

- Var olmayan deney verileri

- Sahte anket sonuçları

- Hayali gözlem kayıtları

- Uydurma istatistikler

2. Sonuç Uydurma

- Yapılmamış deneyin sonuçları

- Sahte analiz bulguları

- Uydurma çıkarımlar

3. Kaynak Uydurma

- Var olmayan referanslar

- Sahte atıflar

- Hayali kaynakça

4. Proje Uydurma

- Yapılmamış araştırma

- Sahte proje raporları

- Hayali saha çalışması

Uydurma Etik İhlalinde Savunma

Yine etik kurulların ilgili kişinin yazılı veya sözlü savunmasını almadan karar vermesi, işlemin iptal sebebi sayılmıştır. Bu bakımdan savunma hakkının etkin biçimde kullandırılması gerekir. Savunma, isnatların "uydurma" olduğunu kanıtlamak için en temel haktır.

• Buradan "Disiplin Soruşturmasında Savunma" süreci ile ilgili makalemize,
• Buradan "YÖK Yüksek Disiplin Kurulu'nda Savunma Süreci" ile ilgili makalemize,
• Buradan ise "Doçentlik Başvurusunda Etik İhlal Savunma Dilekçesi Örneği"ne ulaşabilirsiniz.

Uydurma etik ihlali ile karşılaşan kişi şu savunma vasıtalarına başvurabilir. Ancak aşağıda arz edilen uydurma etik ihlalinde savunma vasıtaları genel geçer nedenlerdir. Her olay kendi özelinde değerlendirilmeli ve somut olaya uygun bir savunma stratejisi belirlenmelidir.

• Bilirkişi İncelemesi Talebi: Danıştay kararlarına göre teknik iddiaların çözümünde mahkemenin bilirkişi incelemesi yaptırmasının zorunlu olduğu vurgulanmaktadır. Dolayısıyla uydurma iddialara karşı, teknik katkı oranlarını, laboratuvar kayıtlarını ve proje belgelerini içeren somut deliller sunulmalı ve uzman bilirkişi talep edilmelidir.
• Eserin Niteliğinin İspatı: Eserin niteliğine ve uydurma olduğu iddia edilen verinin özelliğine göre somut verilerle savunma yapılmalıdır.
• Kasıt Unsurunun Yokluğu: Her türden etik ihlalin "kasıt veya ağır ihmal" içermesi gerekmektedir. Bu bakımdan uydurma etik ihlalinde savunma stratejisi olarak "sehven yapılan hatalar" ile "kasıtlı etik ihlali" arasındaki farkın vurgulanması gerekmektedir.

Uydurma Etik İhlali İtiraz ve İptal Davası

Uydurma etik ihlali iddiası sonucunda tesis edilen idari işlemler çok çeşitli olabilir. Kişinin bağlı bulunduğu kurum (Üniversite) disiplin cezası ile tecziye edilmesine karar verebilir. Uydurma etik ihlalinin doçentlik başvurusu sırasında ortaya çıkması halinde ise doçent adayı, doçentlik başvurusunun reddi veya doçentlik unvanının geri alınması gibi idari işlemler ile karşı karşıya kalabilir. Bu durumlarda izlenmesi gereken hukuki yol; işlemin tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde, işlemi yapan kurumun bulunduğu yerdeki İdare Mahkemesi'nde açılmasıdır. İptal davaları ile ilgili ayrıntılı bilgi almak için buradan ilgili makalemize ulaşabilirsiniz.

Uydurma etik ihlali iptal davasında mahkeme yayının içeriğinde uydurma etik ihlalinin "gerçekten" var olup olmadığı hususunda teknik bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verebilir. Ayrıca davada savunma hakkının usulüne uygun biçimde kullandırılıp kullandırılmadığı, zamanaşımı süresinin geçip geçmediği ve soruşturmayı yürüten kurulun yetkisi ve oluşumunun Kanun'a uygun olup olmadığı da Mahkemece değerlendirilir.

Profesyonel Hukuki Destek

Uydurma iddiası ve etik ihlal soruşturmasında Büken Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz. Büken Hukuk & Danışmanlık Bürosu , akademik dava avukatı ve idare hukuku avukatı olarak, idare hukukunun tüm alanlarında ve ancak özellikli olarak Yükseköğretim Hukuku kapsamındaki doçentlik, atama, disiplin, etik, unvan ve kadro davaları dahil tüm alt dallarında faaliyet göstermektedir. 

Etik ihlaller ve savunma stratejileri konusundaki diğer makalelerimizi buradan inceleyebilir, akademik davalar ile ilgili bilgi verdiğimiz yazılarımıza buradan ulaşabilirsiniz. makalelerimizi buradan inceleyebilir veya büromuzdan randevu almak için 05070575335 nolu telefon numarasından ulaşabilirsiniz.