Profesörlük Kadrosuna Atanmama ve İptal Davası

Profesörlük kadrosu emsal karar incelemesinde jürinin doğru bilim alanından oluşturulması, adayın eserlerinin somut biçimde incelenmesi, birden fazla aday varsa karşılaştırmalı tercih yapılması ve üniversitenin nihai ret veya atama kararının denetlenebilir gerekçeye dayanması gerekir. Profesörlük kadrosuna atamanın yapılmaması idari yargıda denetlenebilir. Davada olumsuz jüri raporu, üniversite yönetim kurulu kararı, rektörlük işlemi ve varsa başka adayın ataması aynı işlem zincirinde ayrı roller taşır. Yazılı ret veya atama işlemine karşı iptal davasının doğru işleme yöneltilmesi, 60 günlük genel sürenin tebliğ kayıtlarından belirlenmesi ve koşulları varsa yürütmenin durdurulması talebinin somutlaştırılması önemlidir.

Profesörlük Kadrosuna Atama Yapılmaması Hangi Nedenlerden Kaynaklanabilir?

Profesörlük kadrosuna başvuru, adayın doçentlik unvanına sahip olmasıyla tamamlanmış sayılmaz. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 26. maddesinde öngörülen asgari şartlar, üniversitenin YÖK onaylı ek kriterleri ve bilim jürisinin değerlendirmesi birlikte uygulanır.

Atamama sonucu başlıca şu nedenlerden doğabilir:

Doçentlikten sonra ilgili bilim alanında en az beş yıl çalışma şartının sağlanmadığı kabul edilebilir.
Doçentlik sonrası özgün yayın veya çalışma şartı yetersiz görülebilir.
Başlıca araştırma eseri belirtilmemiş veya yeterli bulunmamış olabilir.
Üniversitenin yürürlükteki ek atama kriterlerinin karşılanmadığı sonucuna varılabilir.
Jüri üyelerinin çoğu aday hakkında olumsuz bilimsel görüş bildirebilir.
Birden fazla aday varsa jüri tercihi başka aday lehine oluşabilir.
Üniversite yönetim kurulu raporları göz önünde tutarak başka yönde karar alabilir ve rektör atamayı buna göre yapabilir.

Bu nedenlerin varlığı işlemi kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. Şartların doğru metne göre uygulanıp uygulanmadığı, jüri üyelerinin alan ilgisi, raporların adayın eserleriyle somut bağ kurup kurmadığı ve nihai kararın bilimsel verilere dayanıp dayanmadığı yargısal denetime açıktır.

Olumsuz Jüri Raporu ile Nihai Atamama İşlemi Aynı Şey midir?

Hayır. Profesörlük jüri raporu, atama sürecinin bilimsel değerlendirme belgesidir. Üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulu bu raporları göz önünde tutarak karar alır; rektör de atamayı yapar. Raporun olumsuz olması ile adayın başvurusunun nihai olarak reddedilmesi hukuken aynı aşama değildir.

Her jüri raporunun tek başına kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem sayılacağı yönünde genel bir sonuç kurulamaz. Çoğu dosyada yargısal denetim;

adayın başvurusunun reddi,
başka adayın aynı kadroya atanması,
üniversite yönetim kurulu kararı,
rektörlük işlemi

üzerinden yürütülür. Jüri raporları ise bu işlemlerin sebep ve gerekçe unsurunun incelenmesinde temel belge olur.

Dava konusu belirlenirken yalnız olumsuz raporun tarihi değil, nihai kararın içeriği, kararın hangi makam tarafından tesis edildiği ve adaya ne zaman yazılı olarak bildirildiği kontrol edilmelidir. Başka aday atanmışsa bu atama işleminin dava talebiyle ilişkisi ve atanan kişinin yargılamaya katılımı da değerlendirilir.

Olumsuz raporun içerik denetimi ise profesörlük jüri raporuna itiraz ve iptal davası başlıklı yazımızda bilim alanı, gerekçe ve karşılaştırma yönleriyle ayrıca ele alınmaktadır.

Profesörlük Jüri Raporları Nasıl Hazırlanmalıdır?

2547 sayılı Kanun'un 26. maddesi ilan edilen kadronun bilim alanıyla ilgili beş profesör seçilmesini düzenler. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği'nin 15. maddesinde ise bilim veya sanat alanıyla ilgili en az beş profesör ifadesi kullanılmaktadır. Her iki metne göre üyelerin en az üçünün başka üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünden olması gerekir.

Jüri üyeleri belgelerin kendilerine verilmesini izleyen iki ay içinde her aday için ayrı ayrı rapor hazırlar. Birden fazla aday varsa tercihlerini bildirir. Raporlarda;

adayın bilimsel veya sanatsal nitelikleri,
yayın ve çalışmaları,
yöneticilik özellikleri,
yapıcılık ve geliştiricilik yönleri,
bilim veya sanat insanı yetiştirme çabaları

ayrıntılı biçimde belirtilmelidir.

Bu düzenleme, raporun yalnız “uygundur” veya “uygun değildir” sonucundan oluşamayacağını gösterir. Adayın başlıca araştırma eseri, doçentlik sonrası çalışmaları, ilan edilen bilim alanıyla ilişkisi ve üniversite kriterleriyle bağlantısı anlaşılabilmelidir.

Beş rapordan üçünün olumsuz olması, raporların içerik ve usul yönünden denetlenmesini engellemez. Sayısal çoğunluk;

alan dışı jüri oluşumunu,
kopya veya adayla bağ kurmayan raporu,
hatalı puan hesabını,
ilan edilen alanla ilgisiz değerlendirmeyi,
adaylar arasında karşılaştırma yapılmamasını

hukuka uygun hâle getirmez. Buna karşılık tek bir olumsuz cümle veya görüş ayrılığı da her dosyada otomatik iptal sonucu doğurmaz. Eksikliğin nihai karara etkisi bütün belgelerle birlikte incelenir.

Profesörlük Kadrosuna Atanmama İşleminin İptaline İlişkin Emsal Karar

Yayımlanan karara göre;

aday hakkında beş jüri raporu hazırlanmış,
üç jüri üyesi olumsuz, iki jüri üyesi olumlu görüş bildirmiş,
üniversite çoğunluk raporlarına dayanarak atama yapmamış,
Bolu İdare Mahkemesince üç kişilik bilirkişi heyetiyle inceleme yaptırılmış,
bilirkişi raporunda jürinin bilim alanı bakımından mevzuata uygun oluşturulduğu, ancak adayın nicelik, nitelik, bilimsel kişilik, çalışma ve yayınları yönünden kadroya atanmak için gereken nitelikleri karşıladığı değerlendirilmiş,
Mahkeme, atamanın yapılmamasına ilişkin işlemi 30 Eylül 2021 tarihinde oybirliğiyle iptal etmiş.

Karar, profesörlük kadrosuna atamanın yalnız olumsuz jüri raporlarının sayısına dayanılarak yargısal denetim dışında bırakılamayacağını gösteren somut bir ilk derece örneğidir. Mahkeme, teknik bilimsel uyuşmazlıkta bilirkişi incelemesine başvurmuş ve bilirkişi değerlendirmesini dosyadaki belgelerle birlikte dikkate almıştır.

Bununla birlikte yayımlanan nüshada esas ve karar numaraları ile taraf bilgileri gizlenmiştir. Kararın istinaf sürecindeki sonucu veya kesinleşme durumu bu üç sayfalık metinden anlaşılamamaktadır. Bu nedenle karar, her üçe iki olumsuz jüri dağılımında atama yapılması gerektiği veya işlemin kesinlikle iptal edileceği biçiminde genellenmemelidir. Kararın güvenli hukuki değeri, somut dosyada mahkemenin bilimsel yeterlilik iddiasını bilirkişi incelemesiyle denetlemiş olmasıdır.

Yayımlanan kararın sayfaları:

Danıştay 8. Dairenin 2025 Tarihli Kararı Neyi Değiştirdi?

Danıştay 8. Dairenin 25 Mart 2025 tarihli, E.2022/7442, K.2025/3215 sayılı kararında Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı için ilan edilen profesörlük kadrosuna başvurunun reddi ve başka adayın atanması incelenmiştir.

Uyuşmazlıkta üniversite jürilerinin çoğu, atanan adayın çalışmalarının yoğunlaştığı Eski Türk Edebiyatı alanına yakın birimlerde görev yapmıştır. Raporlarda adayların puanları ve yayınları karşılaştırılmış; ancak eserlerin ilan edilen Türkçe Eğitimi alanıyla ilişkisi değerlendirilmemiştir.

İlk derece mahkemesince Türkçe Eğitimi alanından üç bilirkişi seçilmiş olsa da bilirkişi çoğunluğu, üniversite jürisinin puanlarını ve sonucunu bağımsız biçimde yeniden incelememiştir. Bir bilirkişi ise adayların çalışmalarının ilan edilen alanla ilişkisi yönünden farklı görüş bildirmiştir.

Danıştay kararının tam metninde, bilirkişi raporu esas alınacaksa raporun teknik ve hukuki açıdan ayrıca analiz edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Adayların ilgili bilim alanındaki çalışmalarının üniversitenin yürürlükteki kriterleri gözetilerek ayrı ayrı ve karşılaştırmalı incelenmesi gerektiği kabul edilmiştir. Mahkemece bilim alanı Türkçe Eğitimi olan en az üç kişilik yeni bilirkişi heyeti belirlenmesi gerektiği belirtilerek bölge idare mahkemesi kararı oyçokluğuyla bozulmuştur.

Bu kararın sonucu şudur: Üniversite jürisinin puan ve tercihleri mahkeme bilirkişisince yalnız tekrarlanmamalıdır. Bilirkişi, aday dosyalarını ilan edilen bilim alanı ve yürürlükteki kriterler bakımından bağımsız, somut ve karşılaştırmalı incelemelidir. Hukuka uygunluk konusunda son değerlendirme bilirkişiye değil mahkemeye aittir.

Karar, davacının doğrudan kadroya atanmasına hükmetmemiştir. Bölge idare mahkemesi kararını bozarak dosyada yeni ve yeterli bilirkişi incelemesi yapılmasını istemiştir. Çoğunluk gerekçesi ile karardaki iki karşı oy birbirinden ayrılmalıdır.

Profesörlük Atamasının Yapılmaması Hangi Yönlerden Denetlenir?

İptal davasında idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları incelenir. Profesörlük atamasında bu unsurlar somut olarak aşağıdaki sorunlarda görünür hâle gelebilir.

Yetki ve Karar Zinciri

Jüri üyelerinin üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunca seçilmesi, yönetim kurulunun raporları göz önünde tutarak karar alması ve atamanın rektör tarafından yapılması gerekir. Yetkisiz kurul, eksik karar veya işlem zincirindeki kopukluk hukuki inceleme konusu olabilir.

Jüri Oluşumu ve Bilim Alanı

Jüri üyelerinin ilan edilen kadronun bilim veya sanat alanıyla ilgili olması gerekir. İlgililik yalnız bölüm adına göre değil; üyenin doçentlik alanı, görev birimi, yayınları ve kadronun özel konusu birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Her Aday İçin Ayrı ve Gerekçeli Rapor

Kanun ve Yönetmelik her aday için ayrı rapor hazırlanmasını öngörür. Raporun adayın eserlerini, başlıca araştırma eserini, alan bağlantısını ve bilimsel faaliyetlerini somutlaştırması gerekir. Birden fazla aday varsa tercih nedeni anlaşılabilir olmalıdır.

Yürürlükteki Kriterlerin Doğru Uygulanması

Üniversitenin hangi akademik yükseltilme ve atama kriterlerinin karar tarihinde yürürlükte olduğu belirlenmelidir. Yayın türü, indeks, tarih, yazar sırası veya puan hesabındaki maddi hata nihai tercihi etkileyebilir.

Karşılaştırmalı Değerlendirme

Birden fazla aday varsa yalnız toplam puan farkına bakılması yeterli olmayabilir. Eserlerin ilan edilen alanla ilişkisi, başlıca araştırma eseri, doçentlik sonrası özgün üretim, bilimsel nitelik ve üniversite kriterleri adaylar bakımından ayrı ayrı karşılaştırılmalıdır.

Tarafsızlık ve Çıkar Çatışması

Jüri üyesiyle aday arasındaki ortak yayın, proje, akademik iş birliği veya husumet iddiası somut belgeyle ortaya konulmalıdır. Her akademik ilişki kendiliğinden taraflılık sonucu doğurmaz; ilişkinin niteliği, zamanı, yoğunluğu ve rapora etkisi değerlendirilir.

Nihai Kararın Gerekçesi

Yönetim kurulunun ve rektörlüğün takdir yetkisi kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır. “Jüri çoğunluğu olumsuzdur” ifadesi, çoğunluk raporları alan dışı, çelişkili veya somut dosyadan kopuksa tek başına yeterli gerekçe sayılmayabilir.

Profesörlük Ataması İptal Davası Ne Zaman Açılır?

Devlet üniversitesince tesis edilen yazılı ret veya atama işlemine karşı özel bir süre bulunmadığında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesindeki genel dava açma süresi 60 gündür. Süre kural olarak yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Kesin başlangıç tarihi;

başvurunun reddine ilişkin yazı,
üniversite yönetim kurulu kararı,
rektörlük işlemi,
başka adayın atama kararı,
elektronik veya fizikî tebliğ kayıtları

görülerek belirlenmelidir. Yalnız sözlü bilgi, internet duyurusu veya başka adayın göreve başladığının öğrenilmesi üzerinden kesin süre hesabı yapılması risklidir.

Dava konusu yalnız “olumsuz jüri raporu” şeklinde dar kurulmayabilir. Başvurunun reddi ve başka adayın atanması birlikte mevcutsa hangi işlemlerin iptalinin istendiği açıkça belirlenmelidir. Başka adayın hukuki durumunu etkileyen davalarda yargılamanın o kişiye ihbarı veya katılımı da usul bakımından önem taşıyabilir.

Görevli ve yetkili mahkeme, işlemi tesis eden idare ve uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir. Devlet üniversitesinin atama işleminde idari yargı görevli olmakla birlikte somut davalı ve yetki değerlendirmesi işlem belgeleri görülmeden kalıp biçimde kurulmamamalıdır.

Yürütmenin Durdurulması İstenebilir mi?

İptal davasının açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. İYUK'un 27. maddesine göre yürütmenin durdurulması için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ile uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Profesörlük kadrosunun tek olması, başka adayın göreve başlaması, akademik kariyer ve özlük hakları üzerindeki etkiler telafisi güç zarar iddiasında ileri sürülebilir. Bununla birlikte kamu görevlileri hakkında atama işlemleri, Kanundaki özel düzenleme gereğince “uygulanmakla etkisi tükenecek işlem” sayılmaz. Yürütmenin durdurulması bu nedenle otomatik değildir; iki şartın somut belge ve gerekçeyle birlikte ortaya konulması gerekir.

Yürütmenin durdurulması kararı da mahkemenin davacıyı doğrudan profesörlük kadrosuna atadığı anlamına gelmez. Kararın kapsamına göre idarece işlem tesis edilir.

İptal Kararı Doğrudan Profesörlük Ataması Sağlar mı?

Kural olarak hayır. İdari yargı hukuka uygunluk denetimi yapar; üniversitenin yerine geçerek bilimsel tercih veya doğrudan atama kararı kurmaz. İptal edilen işlemin niteliğine ve mahkeme gerekçesine göre idarece yeniden işlem tesis edilmesi gerekir.

İptal sonrasında;

yeni jüri oluşturulması,
eksik raporun tamamlanması,
aday dosyalarının yeniden değerlendirilmesi,
üniversite yönetim kurulunca yeni karar alınması,
rektörlükçe karar gerekçesine uygun işlem tesis edilmesi

gündeme gelebilir.

İYUK'un 28. maddesi uyarınca idare, mahkeme kararının gereklerine göre gecikmeksizin işlem tesis etmek veya eylemde bulunmak zorundadır; bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Ancak bu hüküm, her iptal kararının davacıya doğrudan atama yapılmasını zorunlu kıldığı anlamına gelmez. Uygulamanın kapsamı kararın hüküm fıkrası ve gerekçesine göre belirlenir.

Dava Dosyasında Hangi Belgeler Bulunmalıdır?

Profesörlük atamasının yapılmamasına ilişkin davada yalnız olumsuz raporların sunulması yeterli değildir. İşlem zinciri ve bilimsel değerlendirme birlikte belgelenmelidir:

kadro ilanının tam metni ve özel koşulları,
başvuru tarihinde yürürlükteki üniversite yükseltilme ve atama kriterleri,
adayın başvuru dilekçesi ve teslim kayıtları,
doçentlik unvanı ve ilgili bilim alanındaki çalışma süresi belgeleri,
doçentlik sonrası yayın ve çalışma listesi,
başlıca araştırma eseri,
jüri üyelerinin seçimine ilişkin yönetim kurulu kararı,
jüri üyelerinin bilim alanı ve akademik özgeçmişleri,
her aday için bütün jüri raporları,
puan cetvelleri ve rapor ekleri,
üniversite yönetim kurulu kararı,
rektörlük ret ve atama işlemleri,
yazılı bildirim ve tebliğ kayıtları,
varsa diğer adayın başvuru ve atama dosyasına ilişkin mahkemece getirilebilecek belgeler.

Bilimsel yeterlilik veya adayların karşılaştırılması özel ve teknik bilgi gerektiriyorsa idari yargıda bilirkişi incelemesi gündeme gelebilir. Bilirkişi heyetinin ilan edilen bilim alanına uygun seçilmesi ve üniversite jürisini yalnız tekrar etmeyen bağımsız bir inceleme yapması gerekir.

Kaynaklar

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.26
Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği m.12–15
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, m.27 ve m.28
Danıştay 8. Daire, 25.03.2025, E.2022/7442, K.2025/3215
Büken Hukuk tarafından yayımlanan Bolu İdare Mahkemesinin 30.09.2021 tarihli, üç sayfalık anonimleştirilmiş karar metni: 1. sayfa, 2. sayfa, 3. sayfa

Sonuç ve Hukuki Destek

Profesörlük kadrosuna atamanın yapılmaması, yalnız jüri oylarının sayısıyla değerlendirilemez. Kanuni ve kurumsal şartlar, jürinin bilim alanı, raporların adaya özgü gerekçesi, adayların karşılaştırılması, yönetim kurulu kararı ve rektörlük işlemi birlikte denetlenir. Bilimsel uyuşmazlıkta bilirkişi incelemesi yapılması da tek başına yeterli olmayıp heyetin doğru alandan seçilmesi ve aday dosyalarını bağımsız biçimde incelemesi gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Jüri raporlarının çoğu olumsuzsa profesörlük ataması reddedilebilir mi?

Çoğunluk raporları üniversitenin kararında dikkate alınabilir; ancak sayısal çoğunluk yargısal denetimi ortadan kaldırmaz. Raporların doğru bilim alanından, adaya özgü, gerekçeli ve somut dosyaya dayalı olup olmadığı ayrıca incelenir.

Olumsuz jüri raporu tek başına iptal davasına konu edilir mi?

Her jüri raporunun tek başına kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem olduğu söylenemez. Çoğu dosyada dava, rapora dayanan başvurunun reddi ve varsa başka adayın atanmasına ilişkin nihai işlem zinciri üzerinden kurulur.

Tek aday şartları sağlıyorsa üniversite atama yapmak zorunda mıdır?

Asgari şartların sağlanması tek başına otomatik atama hakkı doğurmaz. Buna karşılık üniversite, tek adayın dosyasını gerekçesiz reddedemez; bilimsel değerlendirme, yürürlükteki kriterler ve kamu yararı ile hizmet gerekleri üzerinden denetlenebilir bir karar oluşturmalıdır.

Daha yüksek puan alan adayın atanması zorunlu mudur?

Hayır. Profesörlük ataması yalnız puan sıralamasından ibaret değildir. Eserlerin ilan edilen bilim alanıyla ilişkisi, başlıca araştırma eseri, bilimsel nitelik, üniversite kriterleri ve karşılaştırmalı jüri değerlendirmesi birlikte ele alınır.

Profesörlük atamasına karşı dava açma süresi kaç gündür?

Özel bir süre bulunmadığında devlet üniversitesinin yazılı ret veya atama işlemine karşı genel dava açma süresi 60 gündür. Süre kural olarak yazılı bildirimi izleyen günden başlar; kesin başlangıç tarihi somut tebliğ belgelerinden belirlenmelidir.

Profesörlük atamasında yürütmenin durdurulması istenebilir mi?

Evet. Ancak işlemin açıkça hukuka aykırı olması ile uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarının birlikte bulunması gerekir. Dava açılması veya kadronun tek olması tek başına yürütmenin durdurulmasını sağlamaz.

Mahkeme profesörlük kadrosuna doğrudan atama yapar mı?

Kural olarak hayır. Mahkeme hukuka aykırı işlemi iptal eder; üniversitenin yerine geçerek akademik tercih kurmaz. İdare, kararın hüküm ve gerekçesine göre yeni jüri, değerlendirme veya karar işlemlerini yürütür.

Bu sayfadaki 2021 tarihli karar kesinleşmiş emsal karar mıdır?

Yayımlanan üç sayfalık nüsha, Bolu İdare Mahkemesinin 30 Eylül 2021 tarihli iptal kararıdır. Nüshada esas ve karar numaraları gizlenmiş, istinaf sonucu ve kesinleşme bilgisi yer almamıştır; bu nedenle karar kesinleşmiş ve her olaya uygulanabilir bir kural gibi sunulmamalıdır.

Kadro ilanı, bütün jüri raporları, aday dosyaları, üniversite kriterleri, yönetim kurulu kararı ve tebliğ kayıtlarının birlikte incelenmesine ilişkin görüşme talebi Büken Hukuk iletişim formu üzerinden iletilebilir.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. İçerikte yer alan bilgiler, yayın tarihindeki mevzuat ve uygulama esas alınarak hazırlanmış olup zaman içinde değişiklik gösterebilir. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.