Emekli Maaşından Nafaka ve SGK Kesintisi: Hangi Oranlarda, Nasıl Uygulanır?

Emekli maaşı 5510 sayılı Kanun m.93 ile kural olarak haczedilemez bir gelir kaynağıdır. Ancak bu haczedilmezlik kuralının iki önemli istisnası vardır: nafaka alacakları ve SGK'nın 5510 m.88 kapsamındaki prim/kamu alacakları. Bu makale; emeklinin hangi borçları için maaşından kesinti yapılabileceğini, kesinti oranlarını ve kesintiye itirazın usulünü birincil mevzuat hükümleri çerçevesinde açıklamaktadır.

Yasal uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayınız için Büken Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.

Emekli Maaşı Kesintisi ve Haczinin Çerçevesi

5510 sayılı Kanun'un 93. maddesinde emekli aylıklarının kural olarak haczedilemeyeceği açıkça düzenlenmiştir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesi uyarınca, emekli maaşları kural olarak haczedilemez. Maddenin emredici niteliği ve kamu düzenine ilişkin olması; kesinti yolu olarak kullanılabilecek tek iki istisnayı yaratmaktadır:

1. Nafaka borçları
2. 5510 m.88'e göre takip ve tahsili gereken SGK alacakları

Bu iki hâl dışındaki borçlar için emeklinin maaşı kesintisi yalnızca geçerli muvafakat ile mümkündür.

İstisna 1: Nafaka Kesintisi

Hangi Nafaka Türleri Kesinti Konusudur?

Türk Medeni Kanunu'nda düzenlenen tüm nafaka türleri için emekli maaşı kesintisi uygulanabilir:

• Tedbir nafakası (TMK m.169, 185)
• Yoksulluk nafakası (TMK m.175)
• İştirak nafakası (TMK m.182)
• Yardım nafakası (TMK m.364)

Her türde ortak nokta, nafakanın kamu düzeni niteliğidir. Bu nedenle nafaka alacaklısı, borçlunun muvafakatine gerek kalmaksızın doğrudan icra yoluyla emekli aylığına haciz koydurabilir.Dolayısıyla nafaka borçları emekli maaşının haczedilemeyeceğine dair kuralın istisnasını oluşturmaktadır. Yargı kararları, nafaka kesintilerini "işleyen (cari) nafaka" ve "birikmiş (işlemiş) nafaka" olarak iki ayrı kategoride değerlendirmektedir.

• İşleyen (Cari) Nafaka: Mahkemece hükmedilen ve her ay doğmaya devam eden nafaka alacağı adi alacak niteliğinde değildir. Bu nedenle, işleyen aylık nafakanın tamamı (1/1'i) için emekli maaşına haciz konulması yasaya uygundur.
• Birikmiş (İşlemiş) Nafaka: Takip tarihinden önce birikmiş olan nafaka alacakları için İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 83. maddesi uygulanır. Buna göre, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli miktar tenzil edildikten sonra kalan kısmın haczi mümkündür; ancak bu miktar maaşın 1/4’ünden az olamaz. Uygulamada, cari nafaka kesildikten sonra kalan bakiye maaşın 1/4’ü oranında birikmiş nafaka kesintisi yapılmaktadır.

Kesinti Oranı

Emekli maaşı kesintisi için 5510 m.93; nafaka için haczin uygulanabileceğini belirtir ancak belirli bir oran öngörmez. Uygulamada, İİK 83'ün "borçlunun ve ailesinin geçinmesi için zorunlu olan miktar çıkarıldıktan sonra kalan kısmı" esası kıyasen uygulanır.. Bu tavan aşılamaz.

İtiraz Olanağı

Borçlu emekli, nafaka için haczin varlığına itiraz edemez; fakat:

• Kesinti oranının yüksek olduğuna
• Birden fazla kesinti olması sebebiyle asgari geçim düzeyinin altına düşüldüğüne
• Nafaka miktarının güncel koşullar karşısında fahiş olduğuna

ilişkin itirazları icra mahkemesine ve nafaka azaltma davası ile aile mahkemesine taşıyabilir.

İstisna 2: SGK Prim / Kamu Alacağı Kesintisi

Hangi Alacaklar Bu İstisnaya Girer?

5510 m.88'de düzenlenen takip ve tahsili gereken alacaklar, genel olarak şunları içerir:

• Ödenmeyen sigorta primleri
• İdari para cezaları
• Gecikme zammı ve faizleri
• Yanlışlıkla ödenen aylık/ödeneklerin iadesi

Emekli maaşı kesintisi Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) prim borçları veya diğer kamu alacakları nedeniyle yapılacak ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 71. maddesi esas alınmaktadır:

• Genel Oran: Emekli aylıklarından yapılacak haciz miktarı, aylığın 1/3’ünden çok, 1/4’ünden az olamaz.
• Asgari Ücret Sınırı: Asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin 1/10’undan fazlası haczolunamaz. Eğer emekli maaşı net asgari ücretin altında ise kesinti oranı %10 (1/10) ile sınırlıdır.
• Kesinti Limiti: Birden fazla kesintinin (örneğin hem nafaka hem SGK prim borcu) bulunması durumunda, toplam kesinti miktarının 6183 sayılı Kanun'un 71. maddesindeki 1/3 oranını aşması hukuka aykırı kabul edilmektedir.

İtiraz Olanağı

• Prim borcuna esas kesintiye, SGK'nın bildirimine itiraz yoluyla hukuki süreç başlatılabilir.
• 6183 sayılı Kanun çerçevesinde idari yargı yolu değerlendirilir.
• Borç tutarında hata varsa SGK'ya dilekçeyle düzeltme talebi yapılabilir.

İstisna 3: Muvafakat — Koşulları ve Sınırları

Borçlu emeklinin muvafakati geçerli biçimde alınmışsa maaşından kesinti yapılabilir. Yerleşik uygulamada aranan koşullar:

1. Muvafakat, icra takibi kesinleştikten sonra verilmiş olmalıdır.
2. Muvafakat açık, hür irade ile verilmelidir.
3. Muvafakat yazılı nitelikte olmalıdır.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 21.03.2025 tarihli ve 2022/2 E. – 2025/1 K. sayılı kararı, 17.07.2025 tarihli ve 32958 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Bu kararla özellikle tüketici kredilerinde banka tarafından uygulanacak doğrudan bloke meselesi yeniden ele alınmıştır. Her dosyada güncel uygulama ve kararın kapsamı dikkatle değerlendirilmelidir.

Kesintilerin Sıralanması ve Öncelik Durumu

Birden fazla haciz veya kesinti olması durumunda izlenecek yöntem yargı kararlarında şu şekilde belirlenmiştir:

• Nafakanın Önceliği: İşlemekte olan (cari) nafaka alacağı, borçlunun maaşı üzerinde daha önce konulmuş hacizler olsa dahi 1. sırada yer alır ve öncelikle kesilir.
• Sıralama: Maaştan öncelikle her ay işleyen nafaka tamamen kesilir. Kalan bakiye maaşın 1/4’ü oranındaki kısım ise birikmiş nafaka borcuna mahsup edilir. Eğer borçlunun daha önceden başlayan bir SGK haciz kesintisi varsa, birikmiş nafaka için yapılacak kesinti ancak bu önceki kesinti bittikten sonra sıraya girer.
• Muvafakat Durumu: Borçlunun muvafakati olması halinde, emekli maaşının tamamının nafaka borcu için haczedilmesi mümkündür.

Sıkça Sorulan Sorular

Emekli maaşımdan %25'in üzerinde nafaka kesiyorlar, ne yapmalıyım?

Yerleşik uygulamada nafaka kesintisi maaşın 1/4'ünü aşmamalıdır. Haczin oranının yeniden belirlenmesi için icra mahkemesine şikâyet edilebilir; paralel olarak aile mahkemesinde nafaka azaltma davası açılabilir.

SGK prim borcumdan dolayı kesinti yapılıyor, itiraz edebilir miyim?

SGK'ya öncelikle dilekçeyle düzeltme talep edilir; sonuç alınamazsa 6183 sayılı Kanun çerçevesinde yargı yoluna başvurulur.

Kredi sözleşmesinde hacze rıza verdim; nafaka istisnasıyla aynı mı?

Hayır. Nafaka kanuni bir istisnadır ve emeklinin muvafakatine bakılmaz. Kredi sözleşmesindeki muvafakat ayrı bir hukuki tartışma konusudur; 2025 İBK sonrası somut dosya değerlendirmesi gerekir.

Emekli maaşının tamamı mı kesilebilir?

Hayır. Uygulamada, emeklinin asgari geçim düzeyi korunacak biçimde kesinti oranları sınırlandırılmaktadır.

Nafaka kesintisi ileride kaldırılabilir mi?

Evet. Nafaka yükümlüsünün mali durumundaki olumsuz değişiklikler karşısında nafaka azaltma veya kaldırma davası ile yeniden değerlendirme talep edilebilir.

Sonuç

Emekli aylığınızdan kesinti ancak nafaka, SGK m.88 kapsamındaki kamu alacakları veya geçerli muvafakat durumunda mümkündür. Bu hâllerde dahi emeklinin asgari geçim düzeyi korunmalıdır. Haksız, orantısız veya dayanaktan yoksun kesintilere karşı icra mahkemesine şikâyet etkili ve hızlı bir yoldur. 2025 tarihli içtihadı birleştirme kararı, özellikle bankaların bloke uygulamaları açısından dikkatle takip edilmelidir.

Emekli maaşınızdan yapılan kesintiye itiraz veya haczedilmezlik şikâyeti için Büken Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.