Yağmacı Dergi (Predatory Journal) Nedir? Akademik Etik ve Hukuki Boyutu 2026

Yağmacı dergi, bilimsel yayıncılık etiğine aykırı şekilde, hakem değerlendirmesi yapmadan veya yetersiz değerlendirme ile para karşılığı makale yayınlayan akademik dergilerdir. Bu rehberde yağmacı dergi sorunu ve hukuki boyutunu inceliyoruz.

Yağmacı Dergi Nedir?

Yağmacı dergiler (predatory journals), akademik yayıncılığı istismar eden ve bilimsel standartları karşılamayan yayın organlarıdır. Yargı kararları ve Yükseköğretim Kurulu (YÖK) düzenlemeleri ışığında, "yağmacı/şaibeli" dergiler, bilimsel yayıncılık ilkelerinden ziyade ticari kaygılarla hareket eden yayın organları olarak tanımlanmaktadır.

Temel Özellikler ve Kriterler

Danıştay 8. Daire ve İdari Dava Daireleri Kurulu kararlarına göre, Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı (ÜAK) tarafından belirlenen yağmacı dergi özellikleri şunlardır:

• Makale yayımlamak için ücret ödenmesinin zorunlu tutulması (özellikle makale kabulünden sonra ücret talep edilmesi).
• Makalelerin hızlı yayınlanması sözünün verilmesi ve sürecin gerçekçi olmayan bir hızda işletilmesi.
• İlan edilen konu dışında veya birbiriyle ilgisiz birçok alanda yayına yer verilmesi.
• Yayın ilkelerinin eksik olması veya özgünlük, önem ve etki aranmadığının belirtilmesi.
• Hakem sürecinin gerçekçi işletilmemesi, hakem görüşlerinin yazarla paylaşılmaması.
• Yayınlanan araştırmanın telif hakkını saklama politikasının olmaması.

Yağmacı Dergi Nasıl Tanınır?

Makale kabulünden sonra ücret talep eden veya hızlı yayın garantisi veren dergiler "yağmacı" kategorisinde değerlendirilmektedir. Web of Science'da Q4 sınıfında yer alıp editoryal süreçte ücret talep eden ve belirli bir kurumun yayın organı olmayan dergiler risk grubundadır. Yağmacı dergilerde yayımlanan eserler "Özgeçmiş ve Eserler Listesi"ne eklenmeli ancak "Beyanname" (puanlama) kısmına dahil edilmemelidir.

Uyarı İşaretleri

| Kriter | Şüpheli Durum |

| Hakem süreci | 1-2 hafta içinde kabul |

| Ücret | Çok yüksek veya belirsiz |

| İndeks | Bilinmeyen indeksler |

| İletişim | Genel e-posta adresleri |

| Web sitesi | Profesyonel olmayan görünüm |

| Yayın kurulu | Bilinmeyen veya sahte isimler |

Kontrol Listeleri

• Beall's List kontrol
• DOAJ (Directory of Open Access Journals) sorgulama
• Web of Science/Scopus indeksleme kontrolü
• Think Check Submit kontrol listesi

Akademik Sonuçları

YÖK Genel Kurulu'nun 30/12/2021 tarihli kararı uyarınca, Web of Science veritabanında Q1, Q2 ve Q3 sınıfında yer alan dergiler ile belirli şartları taşıyan Q4 dergiler yağmacı sayılmamaktadır. Uygulamada risk grubu, yukarıdaki kriterlere uymayan ve makale kabulünden sonra ücret talep eden Q4 dergiler olarak belirlenmiştir.

Doçentlik Başvurusunda

Yağmacı dergilerde yayımlanan makalelerin doçentlik süreçlerindeki kullanımı, YÖK'ün 07/03/2019 tarihli kararı ile sınırlandırılmıştır.

• Beyanname ve Özgeçmiş Ayrımı: Bu tür dergilerde yayımlanan eserler, adayın "Özgeçmiş ve Eserler Listesi"ne eklenmelidir; ancak puanlama yapılan "Beyanname" kısmında kullanılamaz.
• Başvurunun İptali Riski: Adayın beyannamede puanladığı bir yayının "yağmacı" olduğunun tespit edilmesi durumunda, bu yayın puanlamadan çıkarılır. Eğer kalan puanlar asgari başvuru şartlarını (örneğin uluslararası makale maddesinden 40 puan alma şartı) sağlamaya yetmezse, Doçentlik Yönetmeliği uyarınca başvuru iptal edilebilir.

Doçentlik Yönetmeliği Madde 6: Jüri, başvuruyu etik ve asgari şartlar yönünden inceler; şartları sağlamayan adayların başvurusu Doçentlik Komisyonu tarafından iptal edilir.

Doçentlik Yönetmeliği Madde 7: Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık durumunda başvuru iptal edilir, aday en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir.

Etik İhlal Boyutu

Akademik etik açısından yağmacı yayıncılık, bilimsel niteliği düşük veya hiç olmayan yayınlar yoluyla haksız akademik yükselme sağlama girişimi olarak değerlendirilmektedir.

• Bilimsel Kalite ve Rekabet: Yargı kararlarında, bu tür yayınların engellenmesinin amacı "bilimsel yayın kalitesinin artırılması", "haksız kazanımların önlenmesi" ve "uluslararası düzeyde ülkenin bilim itibarının korunması" olarak ifade edilmiştir.
• Etik İhlal Türleri: Yağmacı yayıncılık şüphesi taşıyan dergilerdeki yayınlar, sıklıkla "haksız yazarlık", "çarpıtma" veya "yanıltıcı beyan" gibi diğer etik ihlallerle birlikte anılmaktadır. Örneğin, hakem sürecinin işletilmediği dergilerde intihal veya veri uydurma gibi ihlallerin tespiti daha zor olabilmektedir.
• TÜBİTAK ve Teşvikler: KVKK kararında belirtildiği üzere, TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu, yağmacı yayıncılık kuşkusu içeren dergilerin akademik teşvik, atama ve yükseltmelerde değerlendirme dışı bırakılması gerektiğini belirtmiştir. Ayrıntılı bilgi için buradan ilgili makalemizi inceleyebilirsiniz.

Savunma Hakkı

• Derginin yağmacı olduğunu bilmeme savunması
• Kurumsal rehberlik eksikliği
• İyi niyet kanıtları
• Profesyonel hukuki destek

Emsal Kararlar

Yargı organları, idarenin yağmacı dergilerle mücadele etme yetkisini kabul etmekle birlikte, bu sürecin "hukuki güvenlik" ve "belirlilik" ilkelerine uygun yürütülmesini şart koşmaktadır.

Hukuki Güvenlik İlkesi: Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, YÖK'ün 07/03/2019 tarihli kararının, alındığı tarihte net kriterler içermemesi ve geçmişe etkili uygulanması nedeniyle "hukuki güvenlik" ve "belirlilik" ilkelerine aykırı sonuçlar doğurabildiğine hükmetmiştir. Bu nedenle, kriterlerin belirsiz olduğu dönemlerde yapılan başvurularda, jüri raporlarındaki çelişkiler nedeniyle verilen iptal kararları hukuka aykırı bulunabilmektedir.

Disiplin Sorumluluğu: 2547 sayılı Kanun'un 53. maddesi uyarınca, yayın etiğine aykırı fiiller (intihal, sahtecilik vb.) disiplin cezası gerektirir. Yağmacı dergilerde yayın yapmak doğrudan bir disiplin suçu olarak tanımlanmasa da, bu yayınların içerdiği nitelik sorunları (örneğin etik kurul onayı eksikliği, sahtecilik) ağır disiplin cezalarına yol açabilmektedir. Ayrınlı bilgi için "Etik İhlal Disiplin Soruşturması Usulü" başlıklı makalemizi ve "YÖK Yüksek Disiplin Kurulu'nda Savunma Süreci" başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Yağmacı Dergi Mağduriyeti

Ne Yapılmalı?

1. Yayının geri çekilmesini talep edin
2. Durumu kurumunuza bildirin
3. İyi niyetinizi belgeleyin

Önleyici Tedbirler

• Yayın öncesi dergi araştırması
• Kurumsal rehberlik talebi
• COPE üyelik kontrolü
• Meslektaş görüşü alma

Sık Sorulan Sorular

Yağmacı dergi ne demek?

Para karşılığı, yetersiz hakem değerlendirmesi ile makale yayınlayan etik dışı dergilerdir.

Yağmacı dergide yayınım var, ne yapmalıyım?

Yayının geri çekilmesini talep edin ve durumu kurumunuza bildirin.

Yağmacı dergi yayını doçentlikte değerlendirilir mi?

Hayır, değerlendirme dışı bırakılır veya başvuru reddedilir.

Yağmacı dergiye yayın göndermek suç mu?

Suç değildir ancak etik ihlal olarak değerlendirilebilir.

Nasıl yağmacı dergi olmadığından emin olabilirim?

DOAJ, Web of Science, Scopus indekslerini ve Beall's List'i kontrol edin.

Profesyonel Hukuki Destek

Yağmacı dergi mağduriyeti ve etik ihlal iddialarında Büken Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

İletişim: 0507 057 5335