TÜBİTAK Proje Yürütücüsü Görevden Alma ve Değiştirilmesi: Süreç, İptal Sonuçları ve 5 Yıllık Yasak (2026)

TÜBİTAK ARDEB (Araştırma Destek Programları Başkanlığı) çatısı altındaki 1001, 1002, 3501, 1005, 1003, 1071, 2244 ve benzeri programlarda proje yürütücüsünün değiştirilmesi veya görevden alınması; sıradan bir idari işlem değil, projenin geleceğini ve araştırmacıların 5 yıla kadar TÜBİTAK desteklerinden mahrumiyetini doğurabilecek bireysel idari işlem niteliğindedir. Bu nedenle tübitak proje yürütücüsü görevden alma önemlidir.

Bu süreç, Araştırma Projelerinde Uygulanacak İdari ve Mali Esaslar (Bilim Kurulu 09/01/2009-171; en son değişiklik: Yönetim Kurulu 22/02/2024-62YK) ile düzenlenmiştir. Yürütücünün değişikliği:

• Mücbir sebepli (ayrılma talebi): Grup → Başkanlık tarafından yeni yürütücü atanır veya proje yürürlükten kaldırılır.
• Kusur/etik ihlal sonucu (iptal): Yönetim Kurulu kararıyla iptal; 1 yıldan 5 yıla kadar TÜBİTAK ile ilişki yasağı, PTİ geri alımı, diğer projelerdeki görevlerin sonlandırılması gibi ağır sonuçlar.

Bu rehber, ARDEB Esaslar metnine dayalı olarak proje yürütücüsü değişikliği ve görevden alınma süreçlerini, hukuki sonuçlarını ve savunma stratejilerini kapsamlı şekilde ele almaktadır.

Mevzuatın Kimliği

Düzenleyici Metin: TÜBİTAK Araştırma Projelerinde Uygulanacak İdari ve Mali Esaslar

Çıkaran Organ: TÜBİTAK Bilim Kurulu / Yönetim Kurulu

İlk Kabul: 09/01/2009 (171 sayılı Bilim Kurulu)

Son Önemli Değişiklikler:

• 12/10/2019 – 13 sayılı Yönetim Kurulu (kapsamlı revizyon)
• 22/02/2024 – 62 sayılı Yönetim Kurulu (bursiyer hükümleri)

Hukuki Dayanak: 278 sayılı Kanun + 15/07/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi + 22/04/2009 tarihli TÜBİTAK ARDEB Programlara İlişkin Yönetmelik.

Kapsam: Kamu Kurumları Ar-Ge Projelerini Destekleme Programı (1007) ve Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı (1004) hariç, ARDEB tarafından yürütülen tüm program destekleri.

Kimler Proje Yürütücüsü Olabilir / Olamaz? (Madde 3)

Yürütücü Olamayacak Kişiler

• Kamu kurum/kuruluşlarının en üst düzey yöneticileri, vekil ve yardımcıları (m. 3/1): Rektör, Rektör Yardımcısı, Başhekim, Başhekim Yardımcısı, Hastane Yöneticisi, Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcısı, İl Milli Eğitim Müdürü vb.
• Türkiye'de ikamet etmeyen TC vatandaşları ve yabancı uyruklu bilim insanları (m. 3/11): Sadece yurt dışı araştırmacı/danışman olarak görev alabilir.
• TÜBİTAK Başkanlığında görev yapanlar (görevlendirme ile gelip kısmi/tam zamanlı çalışanlar dahil) (m. 3/8).
• KOBİ olmayan özel kuruluşların en üst düzey yöneticileri (m. 3/3).

Yürütücü Olabilmek İçin Şartlar (m. 3/12)

• Kamu/yükseköğretim kurumlarında: Projenin yürütüleceği kurum/kuruluşun kadrolu personeli olma şartı. İstisna: Yükseköğretim kadrosundakilerin TGB, TTO şirketi, 6550 sayılı Kanun kapsamında araştırma altyapısı veya Sağlık Bakanlığı sağlık tesislerinde görev yapması.
• Vakıf üniversitesinde: Tam zamanlı çalışan olma şartı.
• Özel kuruluşta: Önerinin yapıldığı tarihte en az 6 ay görev şartı.

Özel İstisnalar

• Emekliler (m. 3/17): Üst düzey yetkili onayı ile PTİ veya ücret almaksızın yürütücü olabilirler.
• Doktora sonrası araştırmacılar (m. 3/18): Üst düzey yetkili onayı ile projelerde görev alabilirler.

Yürütücülük Sayı Limitleri (m. 3/5 ve 6/1/a/3)

Bir kişi aynı anda, proje türüne bakılmaksızın:

• En fazla iki projeden yürütücü olabilir,
• Bir projeden yürütücü + iki projeden araştırmacı/danışman olabilir,
• Dört projeden araştırmacı/danışman olabilir.

Proje Yürütücüsünün Değiştirilmesi (Madde 4/1/a)

ARDEB Esaslar m. 4/1/a hükmü:

"Proje yürütücüsünün ayrılmayı talep ettiği veya değiştirilmesi gerektiği hallerde projenin durumu ilgili Grup tarafından değerlendirilir. Yeni bir proje yürütücüsünün görevlendirilmesi veya projenin yürürlükten kaldırılması Başkanlık; projenin iptali ise Yönetim Kurulu tarafından karara bağlanır."

Karar Yetki Hiyerarşisi

| İşlem | Karar Mercii |

| Değerlendirme | İlgili Araştırma Destek Grubu (SOBAG, EEEAG, SBAG, MAG vb.) |

| Yeni Yürütücü Atama | TÜBİTAK Başkanlığı |

| Projenin Yürürlükten Kaldırılması | TÜBİTAK Başkanlığı |

| Projenin İptali | TÜBİTAK Yönetim Kurulu |

Yürütücü Değişikliğini Doğuran Tipik Haller

• Yürütücünün ayrılma talebi (kişisel sebepler, başka kuruma geçiş, emeklilik).
• Vefat veya uzun süreli hastalık.
• İdari görevle bağdaşmama (yürütücünün rektör/genel müdür gibi üst düzey yönetici olması — m. 3/1).
• Kadro şartının kaybedilmesi (vakıf üniversitesinden ayrılma, kamu kurumundan ayrılma — m. 3/12).
• AYEK tarafından etik ihlal tespiti ve sonucunda görevin sonlandırılması.
• Yurt dışına yerleşme veya kalıcı ikamet değişikliği (m. 3/11).
• Kusur veya ihmal tespiti sonucu iptal.

Yeni Atanan Yürütücünün Statüsü (m. 3/7)

"Projesinin iptal edilmesi veya etik ihlali nedeniyle ceza alan ve bu nedenle yürürlükte olan diğer projelerindeki görevlerine son verilen proje yürütücüsü ve araştırmacıların yerine atanan kişilerin bu projelerdeki görevleri, bu maddenin birinci ve beşinci fıkralarında belirtilen koşul ve limitler dışında tutulur."

Yani iptal/etik ihlal nedeniyle çıkarılan yürütücünün yerine atanan kişi, normal yürütücülük sayı limitlerinden bağımsız tutulur. Bu, projenin sürdürülebilirliğini sağlamaya yöneliktir.

Araştırmacı ve Danışman Değişiklikleri (Madde 4/1/b)

Araştırmacı ve danışman ile ilgili değişiklikler (atama + görevden alma dahil):

"Proje yürütücüsünün gerekçeli başvurusu ve ilgili Grubun onayı ile yapılır."

Statü Değişiklikleri (m. 5/13)

• Araştırmacı → Bursiyer dönüşümü: Araştırmacının statüsü, bursiyer olma kriterlerini sağlaması koşuluyla bursiyer olarak değiştirilebilir.
• Bursiyer → Araştırmacı dönüşümü: Bursiyerin statüsü, araştırmacı olma kriterlerini sağlaması koşuluyla araştırmacı olarak değiştirilebilir.

Her iki durumda da proje yürütücüsünün gerekçeli başvurusu ve Grup Yürütme Kurulunun onayı şarttır.

Geçici Yurt Dışı (m. 4/1/c)

Proje yürürlüğe girdikten sonra geçici süre ile yurt dışına giden yürütücü ve araştırmacıların durumları, yürütücünün talebi ve ilgili Grubun onayı ile karara bağlanır. Üç ayı aşan yurt dışı süreleri için ayrıca PTİ ödenip ödenmeyeceği değerlendirilir (m. 6/1/a/9).

Ayrılan Araştırmacının PTİ'si (m. 6/1/a/8)

Bir araştırmacının projeden ayrılması halinde:

• O kişinin PTİ'si diğer araştırmacılar arasında paylaştırılamaz.
• Yerine atanan yeni araştırmacıya, ilgili Grubun uygun görmesi halinde, ayrılan araştırmacının kalan PTİ'si ödenebilir.
• Yeni araştırmacıya bunun dışında PTİ ödemesi yapılmaz.

Yürürlükten Kaldırma ve İptal (Madde 11)

ARDEB Esaslar m. 11, yürürlükten kaldırma ile iptal arasında hukuki sonuç bakımından net bir ayrım yapar.

Yürürlükten Kaldırma (m. 11/1)

"Yürürlükten kaldırılan projelerden, yapılan ödemeler geri alınmaz. Projenin yürütüldüğü kurum/kuruluşun sözleşmede belirtilen sorumluluklarını yerine getirmemesi durumunda kurum hissesinin iadesine ilişkin sözleşme hükümleri saklıdır."

Sonuçlar:

• Yapılan ödemeler geri alınmaz.
• Kurum hissesi iadesi sadece kurum kusuru halinde söz konusudur.
• Yürütücü için 5 yıllık TÜBİTAK yasağı yoktur.
• Mücbir sebepli durumlarda tipik karardır.

İptal (m. 11/2 ve 11/3)

(2) "Projenin iptali durumunda, proje yürütücüsü ve kusurlu araştırmacılara yapılmış olan PTİ ödemelerinden geri alınacak tutarın belirlenmesinde, iptal karar tarihi esas alınır. Buna ilişkin tespit Grup Yürütme Kurulu tarafından yapılır ve iptal önerisi ile birlikte Yönetim Kuruluna sunulur."

(3) "İptal edilen projelerde görev alan proje yürütücüsü ve kusurlu araştırmacılara bir yıldan beş yıla kadar TÜBİTAK ile ilgili herhangi bir işte görev veya destek verilmez. Bu kişilerin yürürlükte olan diğer projelerdeki görevleri ve varsa TÜBİTAK tarafından yapılmış olan görevlendirmeleri sona erdirilir. Ancak, uluslararası sözleşmeler çerçevesinde üstlendiği varsa süreli temsil görevleri ile uluslararası projelerde yürüttüğü görevler, ilgili birimlerin önerisi üzerine Başkanlık olurlarıyla devam ettirilebilir."

İptal Sonuçları Tablosu

| Sonuç | Açıklama |

| PTİ geri alma | Yürütücü ve kusurlu araştırmacılara yapılmış PTİ ödemeleri iptal karar tarihi esas alınarak geri alınır. |

| TÜBİTAK yasağı | 1 yıldan 5 yıla kadar TÜBİTAK ile ilgili herhangi bir işte (yürütücülük, araştırmacılık, hakemlik, panelistlik, danışmanlık) görev veya destek alamama. |

| Diğer projelerden çıkarma | Yürürlükte olan tüm diğer projelerdeki görevler sona erdirilir. |

| Görevlendirme sonu | TÜBİTAK tarafından yapılmış görevlendirmeler iptal edilir. |

| Uluslararası istisna | Uluslararası sözleşmeler çerçevesinde süreli temsil görevleri ve uluslararası projelerdeki görevler, ilgili birimlerin önerisi ile Başkanlık olurlarıyla devam ettirilebilir. |

| Üçüncü kişiler | Yürütücü ve kusurlu araştırmacılar dışındaki kişilere (hizmet alınan kişiler vb.) yapılan ödemeler geri alınmaz (m. 11/4). |

TÜBİTAK Merkez/Enstitü Personeli (m. 11/5)

TÜBİTAK'a bağlı Merkez/Enstitülerde çalışan yürütücü/araştırmacıların projeleri iptal edilirse, TÜBİTAK İnsan Kaynakları Yönetmeliği hükümleri uygulanır. Bu, ek olarak iş akdi feshi veya disiplin işlemine yol açabilir.

Etik İhlal Sonucu Görevden Alınma

Tübitak proje yürütücüsü görevden alma hali, AYEK tarafından etik ihlal tespiti halinde, projenin akıbeti uygulanacak yaptırımın mahiyetine ve etik ihlalin niteliğine bağlı olarak değerlendirilir. AYEK Yönetmeliği m. 10/5 ve ARDEB Esaslar m. 3/7 birlikte değerlendirildiğinde:

• AYEK yaptırım süresinde (1-5 yıl) yürütücü, hakem/raportör/komite üyeliği gibi tüm TÜBİTAK görevlerini yapamaz.
• Mevcut projedeki yürütücülük statüsü sonlandırılır.
• Projenin yürütülüp yürütülemeyeceği ilgili Grup tarafından değerlendirilir; yürütülmesi mümkün görülmezse Başkanlık tarafından karara bağlanır.
• Yerine yeni bir yürütücü atanması halinde, atanan kişi sayı limitlerinden bağımsız tutulur (m. 3/7).

Detaylı bilgi için TÜBİTAK AYEK kararına itiraz ve TÜBİTAK AYEK etik ihlal türleri ve cezaları yazılarımız incelenebilir.

Tübitak Proje Yürütücüsü Görevden Almaya Karşı Hukuki Yollar – İptal ve Görevden Alma Kararlarına Karşı

1. İdari Başvuru (İç Mekanizmalar)

• GYK kararına itiraz: Yeni gerekçe ve belgelerle yeniden değerlendirme talebi.
• Başkanlık kararına itiraz: Yapılması mümkün ancak süresi mevzuatta açık değildir.
• Yönetim Kurulu iptal kararına itiraz: İç başvuru sınırlıdır; doğrudan idari yargı yolu önerilir.

2. İdari Yargıda İptal Davası

İptal ve yürürlükten kaldırma kararları bireysel idari işlem niteliği taşır.

• Yetki: Ankara İdare Mahkemesi (TÜBİTAK merkezi Ankara'dadır).
• Süre: İYUK m. 7 uyarınca tebliğden itibaren 60 gün.
• Yürütmeyi durdurma: İYUK m. 27 uyarınca, özellikle PTİ tahsilatını ve 5 yıllık yasağın işlemeye başlamasını önlemek için kritiktir.
• Sonraki adımlar: Bölge İdare Mahkemesi nezdinde istinaf; koşulları varsa Danıştay temyizi.

3. PTİ Geri Alımına Karşı Savunma

İptal halinde geri alınacak PTİ tutarının belirlenmesinde iptal karar tarihi esas alınır (m. 11/2). Savunma argümanları:

• Kusur eşiğinin doğru değerlendirilmemesi: PTİ geri alımı sadece "kusurlu" araştırmacılara uygulanır; kusur tespiti yapılmamışsa geri alma talep edilemez.
• Hesaplama hatası: İptal karar tarihinden önce hak edilmiş PTİ ödemeleri.
• Bilirkişi incelemesi talebi: Mali analiz için.

4. Diğer Projelerdeki Görevlerin Sonlandırılmasına İtiraz

m. 11/3'e göre iptal edilen projenin yürütücüsünün diğer projelerdeki görevleri otomatik sona erer. Bu otomatik sonuç:

• Yürütmeyi durdurma kararı ile geri çevrilebilir.
• "Diğer projelerde kusur veya ihmal bulunmadığı" argümanı ile savunulabilir.
• Bilimsel kayıp ve geri dönüşü güç zarar tespiti yapılabilir.

5. Üniversite Disiplin Süreciyle Koordinasyon

TÜBİTAK iptal kararı, kişinin bağlı bulunduğu kurumun üst yöneticisine bildirildiğinden (özellikle AYEK kanalı varsa), üniversite disiplin soruşturması paralel ilerleyebilir. Detay için etik ihlal disiplin soruşturması usulü yazımız incelenebilir.

Pratik Senaryolar

Senaryo 1: Yürütücünün Vefatı

Yürütücünün vefatı halinde proje ilgili Grup tarafından değerlendirilir. Tipik olarak ekipteki bir araştırmacı yeni yürütücü olarak atanır (kadro ve sayı limitlerine uygunsa). Başkanlık kararı yeterlidir. Yapılan ödemeler geri alınmaz.

Senaryo 2: Yürütücünün Rektörlüğe Seçilmesi

m. 3/1 uyarınca rektör olan kişi yürütücü olamaz. Bu durumda Grup, yeni bir yürütücü atanması veya projenin yürürlükten kaldırılması seçeneklerini değerlendirir. Yapılan ödemeler geri alınmaz, kişi 5 yıl yasak almaz.

Senaryo 3: AYEK Etik İhlal Tespiti

AYEK Yönetmeliği m. 10 uyarınca yaptırım uygulanan kişinin yürütücülük görevi sonlandırılır (m. 10/5). ARDEB Esaslar m. 3/7 ile yerine atanan kişi sayı limitlerinden bağımsız tutulur. Eğer proje yürütülemez hale gelmişse Başkanlık tarafından sonlandırılır.

Senaryo 4: Kusurlu Yürütücü Sebebiyle İptal

Yürütücünün kusur veya ihmali sonucu (örn. sahte veri sunma, raporların sistematik gecikmesi, fonların amaç dışı kullanımı) Grup Yürütme Kurulu iptal önerisi yapar; Yönetim Kurulu iptal kararı verir. Sonuç: PTİ kanuni faizle geri alım + 1-5 yıl TÜBİTAK yasağı + diğer projelerden çıkarma + kurumuna bildirim.

Savunma Stratejisi – Kritik Noktalar

1. Tebliğden itibaren 60 günlük dava süresinin doğru hesaplanması önemlidir.
2. Yürütmeyi durdurma talebi ile 5 yıl yasağın ve PTİ tahsilatının askıya alınması sağlanabilir.
3. Kusur eşiğinin çürütülmesi: İptal m. 11/3'te "kusurlu" şartı vardır; kusur tespiti olmadan yaptırım uygulanamaz.
4. Mücbir sebep argümanları: Hastalık, ailevi durum, deprem gibi olaylar yürürlükten kaldırma (iptal değil) için temel oluşturur.
5. Uluslararası proje istisnası: m. 11/3 son cümlede "uluslararası sözleşmeler çerçevesinde süreli temsil görevleri" için açık istisna vardır; bu istisnadan yararlanmak için Başkanlık oluru talep edilir.
6. AYEK ve ARDEB süreçlerinin eş zamanlı yönetimi: Etik ihlal kaynaklı iptallerde her iki sürecin paralel takibi şarttır.
7. Kurum hissesi iadesinin ayrı değerlendirilmesi: m. 11/1'de kurum kusuru halinde kurum hissesi iadesi öngörülmüştür; bu yürütücüyü ilgilendirmez.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

TÜBİTAK projemden ayrılmak istiyorum, ne yapmalıyım?

Proje yürütücüsü olarak ayrılma talebinizi gerekçeli dilekçe ile ilgili Gruba sunabilirsiniz. Grup durumu değerlendirir. Başkanlık ya yeni yürütücü atar ya da projeyi yürürlükten kaldırır (m. 4/1/a). Mücbir sebepli ayrılmada ödemeler geri alınmaz.

Proje yürütücülüğümün değiştirilmesi mecbur kılınırsa ne olur?

Sebebine göre değişir. Kusurunuz yoksa (örn. rektörlüğe seçildiniz), yapılan ödemeler geri alınmaz; 5 yıl yasak uygulanmaz. Kusur tespiti varsa Yönetim Kurulu iptal kararı verir; PTİ kanuni faizle geri alınır ve 5 yıla kadar yasak uygulanır.

İptal kararıyla 5 yıl yasak kesinleşir mi?

Yönetim Kurulu iptal kararı bireysel idari işlem niteliğindedir. İYUK m. 7 uyarınca tebliğden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi'nde iptal davası açılabilir. Yürütmeyi durdurma talep edilerek yasağın işlemeye başlaması askıya alınabilir.

Bir araştırmacıyı projemden çıkarmak istiyorum, nasıl?

ARDEB Esaslar m. 4/1/b uyarınca proje yürütücüsü gerekçeli başvuruda bulunur; ilgili Grup onayı ile araştırmacının görevden alınması gerçekleştirilir.

Ayrılan araştırmacının PTİ'si ne olur?

m. 6/1/a/8 uyarınca ayrılan araştırmacının PTİ'si diğer araştırmacılar arasında paylaştırılamaz. Yerine atanan yeni araştırmacıya, ilgili Grubun uygun görmesi halinde, ayrılan araştırmacının kalan PTİ'si ödenebilir.

Üniversiteden ayrılırsam yürütücülük statüm devam eder mi?

Hayır. m. 3/12/a uyarınca kamu/yükseköğretim kurumlarında yürütülecek projelerde, yürütücünün projenin yürütüleceği kurumun kadrolu personeli olması zorunludur. Üniversiteden ayrılma halinde Grup değerlendirme yapar; yeni yürütücü atanır veya proje yürürlükten kaldırılır.

AYEK yaptırımı sonucunda yürütücülüğüm sona ererse hangi haklarım var?

AYEK Yönetmeliği m. 7/7 uyarınca 15 gün içinde Başkanlığa yazılı itiraz; ardından 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi'nde iptal davası açabilirsiniz. ARDEB tarafından yürütücülüğün sonlandırılmasına karşı ayrıca dava açma hakkı saklıdır.

Diğer projelerdeki görevlerim otomatik sona erer mi?

Evet. m. 11/3 uyarınca iptal halinde diğer projelerdeki görevler sona erdirilir. Ancak uluslararası sözleşmeler çerçevesinde süreli temsil görevleri ve uluslararası projelerdeki görevler, ilgili birimlerin önerisi ile Başkanlık olurlarıyla devam ettirilebilir.

Kusursuz araştırmacıların ödemeleri geri alınır mı?

Hayır. m. 11/4 uyarınca proje yürütücüsü ve kusurlu araştırmacılar dışında projede görev alan kişiler ile diğer üçüncü kişilere (hizmet alınan kişiler vb.) proje kapsamında yapılan ödemeler geri alınmaz.

Yürütücü değişikliği talebi reddedilirse ne yaparım?

Karara karşı gerekçeli yeni belgelerle yeniden başvuru yapılabilir. Reddin idari işlem niteliği taşıdığı kabul edilirse, İYUK m. 7 uyarınca 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi'nde iptal davası açılabilir.

Sonuç ve Hukuki Destek

TÜBİTAK proje yürütücüsü görevden alma, TÜBİTAK proje yürütücüsünün değiştirilmesi ve görevden alınması süreci, mücbir sebepli ayrılma ile kusur veya ihmal kaynaklı iptal arasında belirgin hukuki sonuç farkları taşır. İptal halinde 1-5 yıl TÜBİTAK yasağı, PTİ kanuni faizle geri alım ve diğer projelerdeki tüm görevlerin otomatik sona erdirilmesi gibi araştırmacı kariyerini ciddi şekilde etkileyen sonuçlar doğar.

Etkili savunma için kritik unsurlar:

• 60 günlük dava süresinin ve yürütmeyi durdurma talebinin zamanında değerlendirilmesi,
• "Kusurlu" şartının çürütülmesi yönünde delil hazırlığı,
• Uluslararası proje istisnasının Başkanlık olurlarıyla korunması,
• AYEK paralel sürecinin koordineli yönetimi,
• Diğer projelerdeki rolün bireysel itirazı,
• Mali tespitin bilirkişi denetimine açılması.

Büken Hukuk & Danışmanlık, TÜBİTAK ARDEB / TEYDEB / BİDEB proje iptalleri, yürütücü görevden alma kararları, AYEK paralel süreçleri ve idari iptal davaları konusunda hukuki danışmanlık ve dava takip hizmetleri sunmaktadır. Detaylı bilgi için akademik dava avukatı ve etik ihlal avukatı sayfalarımızı inceleyebilir, iletişim sayfamızdan ön görüşme talep edebilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.