SCI, SSCI, AHCI İndeks Sorunları ve Doçentlik Başvurusu: 2026 Hukuki Rehber

Doçentlik başvuru sürecinde SCI, SSCI ve AHCI indeksli dergilerde yayımlanan makalelerin puanlaması, akademik kariyer yolculuğunun en kritik aşamalarından birini oluşturmaktadır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve Doçentlik Yönetmeliği çerçevesinde belirlenen yayın kriterleri, adayların nitelikli uluslararası yayın yapma zorunluluğunu açıkça düzenlemektedir. Bununla birlikte, jüri değerlendirmelerinde yaşanan takdir yetkisi sorunları, yağmacı dergi tartışmaları ve çeyreklik (Q) sınıflamasına ilişkin uyuşmazlıklar, birçok akademisyenin hukuki yollara başvurmasını zorunlu kılmaktadır.

Bu makalede, SCI indeks sistemi ve türevleri, doçentlik başvurusundaki puanlama kriterleri, sık karşılaşılan sorunlar ve başvurulabilecek hukuki yollar ele alınmaktadır.

SCI İndeks Sistemi ve Türevleri

Science Citation Index (SCI), 1963 yılında Eugene Garfield tarafından oluşturulmuş olup bilimsel dergilerin atıf temelli sınıflandırma sistemidir. Web of Science platformu kapsamında faaliyet gösteren bu indeks sistemi, aşağıdaki alt indekslerden oluşmaktadır:

• SCI (Science Citation Index): Temel fen bilimleri indeksi
• SCIE (Science Citation Index Expanded): Genişletilmiş fen bilimleri indeksi
• SSCI (Social Sciences Citation Index): 1975'ten itibaren sosyal bilimler alanını kapsayan indeks
• AHCI (Arts & Humanities Citation Index): Sanat ve beşerî bilimler indeksi
• BKCI (Book Citation Index): Kitap atıf indeksi

Çeyreklik (Quartile) Sınıflaması

Web of Science kapsamında dergiler, etki faktörlerine göre Q1, Q2, Q3 ve Q4 olmak üzere dört çeyrekliğe ayrılmaktadır. Bu sınıflama, doçentlik mevzuatında "nitelikli uluslararası yayın" kriterinin belirlenmesinde doğrudan belirleyici rol üstlenmektedir.

Doçentlik Başvurusunda SCI/SSCI/AHCI Yayınlarının Önemi

Yasal Dayanak

Doçentlik başvurusuna ilişkin temel mevzuat şu düzenlemelerden oluşmaktadır:

• 2547 sayılı YÖK Kanunu m. 24: Doçentlik unvanının kazanılma şartlarını düzenler.
• Doçentlik Yönetmeliği m. 4: Başvuru koşulları ve değerlendirme esaslarını düzenler.
• ÜAK Doçentlik Başvuru Şartları (Temel Alan Tabloları): Alana özgü puan ve yayın kriterlerini düzenler.
• YÖK Genel Kurulu 07/03/2019 kararı: Yağmacı dergilerle ilgili düzenlemedir.

Puanlama Kriterleri

Doçentlik başvurusunda yayın puanlamasına ilişkin temel esaslar:

• SCI/SCIE/SSCI/AHCI indeksli dergilerde yayımlanan makalelerden en az 40 puan toplanması zorunludur.
• Adayın en az bir makalede başlıca (birinci veya sorumlu) yazar olması gerekmektedir.
• Q1, Q2 ve Q3 çeyrekliğindeki dergiler geçerli kabul edilmektedir.
• Doktora öncesi ve sonrası yayınlar arasında puanlama farkı uygulanmaktadır.

Doçentlik Sürecinde Sık Karşılaşılan İndeks Sorunları

1. Yağmacı Dergi (Predatory Journal) Sorunu

YÖK Genel Kurulu'nun 07/03/2019 tarihli kararı uyarınca, kriterlere uymayan Q4 dergiler "yağmacı" olarak nitelendirilebilmektedir. Bu durum, adayın söz konusu dergide yayımlanan makalesinin puanlamaya dahil edilmemesi sonucunu doğurabilir.

Dikkat edilmesi gereken hususlar:

• Derginin yayın tarihinde indekste olup olmadığının kontrolü
• Q değerinin başvuru dönemine uygunluğu
• Derginin yağmacı listelerinde yer alıp almadığının teyidi

Ayrıntılı bilgi için "Yağmacı Dergi (Predatory Journal) Nedir? Akademik Etik ve Hukuki Boyutu" başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

2. Jüri Takdir Yetkisinin Keyfi Kullanımı

Jüri üyeleri, yayınların "özgünlüğünü" değerlendirme konusunda takdir yetkisine sahiptir. Ancak bu yetkinin keyfi biçimde kullanılması, hukuka aykırı sonuçlar doğurabilmektedir:

• SCI indeksli bir dergide yayımlanmış ve uluslararası hakemli değerlendirmeden geçmiş bir eserin, jüri tarafından "katkısı yetersiz" gerekçesiyle reddedilmesi
• Özgünlük değerlendirmesinin somut ve nesnel gerekçelere dayanmaması
• Farklı jüri üyeleri arasında tutarsız değerlendirmelerin yapılması

Ayrıntılı bilgi için "Doçentlik Jüri Değerlendirmesi: Süreç ve İtiraz Hakları" başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

3. İndeks Değişiklikleri ve Q Değeri Uyuşmazlıkları

Dergilerin indeks kapsamından çıkması veya çeyreklik değerinin değişmesi, başvuru sürecinde beklenmeyen sorunlara yol açabilmektedir.

Hukuki Yollar ve İdari Dava Süreci

Doçentlik başvurusunun reddedilmesi veya yayın puanlamasına ilişkin uyuşmazlıklarda izlenmesi gereken hukuki süreç aşağıdaki adımlardan oluşmaktadır:

Ön Hazırlık Aşaması

1. Web of Science'tan indeks teyidi: Makalenin yayımlandığı derginin ilgili dönemde indekste yer aldığının belgelenmesidir.
2. Yağmacı dergi kontrolü: Derginin YÖK ve uluslararası yağmacı dergi listelerinde bulunmadığının teyididir.
3. Q değeri eşleştirmesi: Derginin çeyreklik değerinin başvuru kriterleriyle uyumunun doğrulanmasıdır.

İdari İşlem İptali Davası

Jüri değerlendirmesinin keyfi olduğu tespit edilen hâllerde, idari işlem iptali davası açılması mümkündür. Bu davada:

• Uluslararası hakemli derginin kabul kararı ile yerel jüri argümanı arasındaki çelişki ortaya konulmalıdır.
• Jüri raporundaki değerlendirmenin nesnel kriterlere dayanıp dayanmadığı irdelenmelidir.
• Aynı alandaki emsal kararlar ve ÜAK uygulamaları delil olarak sunulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Doçentlik başvurusunda Q4 dergideki yayınım kabul edilir mi?

Q4 çeyrekliğindeki dergiler, ÜAK kriterlerine ve YÖK Genel Kurulu'nun 07/03/2019 tarihli kararına göre değerlendirilmektedir. Kriterlere uymayan Q4 dergiler yağmacı olarak nitelendirilebilir ve bu dergilerdeki yayınlar puanlamaya dahil edilmeyebilir. Derginin indeks durumunun ve Q değerinin başvuru öncesinde detaylı şekilde kontrol edilmesi önerilir.

Jüri, SCI dergisindeki makalemi "katkısı yok" diye reddedebilir mi?

Jüri üyeleri özgünlük takdir yetkisine sahip olmakla birlikte, bu yetkinin keyfi kullanılması hukuka aykırıdır. Uluslararası hakemli bir dergide kabul edilmiş ve yayımlanmış bir eserin, somut ve nesnel gerekçe gösterilmeksizin reddedilmesi hâlinde, idari işlem iptali davası yoluyla bu kararın hukuki denetimi sağlanabilir.

Doçentlik başvurusunun reddi hâlinde hangi hukuki yollara başvurulabilir?

Başvurunun reddine ilişkin idari işleme karşı, idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava sürecinde, Web of Science indeks teyidi, Q değeri belgeleri ve jüri raporundaki çelişkilerin somut delillerle ortaya konulması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

Yağmacı dergi listesinde olmayan bir dergideki yayınım neden reddedildi?

Bir derginin yağmacı listesinde yer almaması, tek başına yeterli değildir. Derginin başvuru döneminde indekste yer alıp almadığı, Q değerinin uygunluğu ve ÜAK'ın ilgili alan tablosundaki kriterlere uyumu birlikte değerlendirilmektedir. Bu hususların her birinin ayrı ayrı belgelenmesi gerekmektedir.

Sonuç

SCI, SSCI ve AHCI indeks sistemleri, doçentlik başvurusunun temel yapı taşlarını oluşturmaktadır. Yayın puanlamasına ilişkin uyuşmazlıklar, yağmacı dergi nitelendirmeleri ve jüri takdir yetkisinin sınırları, akademisyenlerin sıklıkla karşılaştığı hukuki sorunlar arasında yer almaktadır. Bu süreçlerin etkin yönetimi, hem mevzuata hem de idari yargı içtihadına hâkim bir hukuki yaklaşımı gerektirmektedir.

Doçentlik başvurusu, yayın puanlaması veya jüri değerlendirmelerine ilişkin idari uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek için Büken Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.