Lisansüstü Tezde Başarısızlık ve İlişik Kesme 2026

Lisansüstü tezde başarısızlık ve ilişik kesme işlemi, yüksek lisans veya doktora tez savunmasında olumsuz sonuç alınmasıdır. Bu rehberde itiraz sürecini ve hukuki yolları inceliyoruz.

1.Yasal Mevzuat ve Temel İlkeler

Lisansüstü eğitim süreçleri ve başarısızlık hallerine ilişkin uyuşmazlıklarda temel yasal çerçeve aşağıdaki mevzuat düzenlemelerinden oluşmaktadır:

• 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu (Md. 44): Lisansüstü eğitim süreleri ve başarısızlık durumunda ilişik kesilmesine dair yasal çerçeveyi çizer.
• Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği (RG: 20.04.2016 - 29690):
• • Madde 7 & 9: Tezli yüksek lisans programlarında azami süreler, tez sınavı jüri kararları (kabul, ret, düzeltme) ve başarısızlık halinde ilişik kesme usulünü düzenler. Düzeltme süresi 3 aydır.
  • Madde 21: Doktora tez önerisi savunması ve Tez İzleme Komitesi (TİK) süreçlerini düzenler. Üst üste 2 veya aralıklı 3 başarısızlık ilişik kesme sebebidir.
  • Madde 22: Doktora tez savunma sınavı ve sonuçlarını düzenler. Düzeltme süresi 6 aydır.

Önemli Not: Üniversitelerin özel yönetmelikleri, çerçeve yönetmelikteki süreleri (3 ay/6 ay) kısaltamaz ancak uygulama esaslarını detaylandırabilir. Dava açılmadan önce ilgili üniversitenin güncel yönetmeliği mutlaka kontrol edilmelidir.

2. Tez Savunması Nedir?

Tez savunması en basit tanımıyla lisansüstü eğitimde tezin jüri önünde sunulması ve değerlendirilmesidir.

3. Lisansüstü Tez Başarısızlık Hali Nedir?

Lisansüstü tez savunmasında başarısızlık hali, öğrencinin kayıtlı olduğu programın türüne (yüksek lisans veya doktora) ve tezin değerlendirme aşamasına göre farklılık göstermektedir.

3.1. Yüksek Lisans Tezinde Başarısızlık Hali ve İlişik Kesme

Yüksek lisans programlarında başarısızlık hali temel olarak Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 7. ve 9. maddeleri kapsamında şekillenmektedir:

• Azami Süre ve Savunmaya Girmeme: Azami süreler içerisinde tez çalışmasında başarısız olan veya tez savunmasına girmeyen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
• Jüri Tarafından Ret Kararı Verilmesi: Tez sınav jürisi tarafından tezin oybirliğiyle veya salt çoğunlukla başarısız bulunarak reddedilmesi durumunda öğrencinin ilişiği kesilir.
• Düzeltme Sonrası Başarısızlık: Tezi hakkında düzeltme kararı verilen öğrenci, en geç üç ay içinde düzeltmeleri yapılan tezi aynı jüri önünde yeniden savunmak zorundadır. Bu savunma sonunda da başarısız bulunarak tezi kabul edilmeyen öğrencinin ilişiği kesilir.
• Tez Teslim Yükümlülüğü: Yüksek lisans tez savunmasında jüri tarafından "kabul" kararı verilse dahi, tezin yönetmelikte öngörülen süre (örneğin 30 gün) içinde enstitüye teslim edilmemesi ilişik kesme sonucunu doğurabilmektedir.

3.2. Doktora Tezinde Başarısızlık ve İlişik Kesme

Doktora programlarında başarısızlık hali, tez önerisi, tez izleme komitesi (TİK) ve nihai tez savunması olmak üzere üç aşamada değerlendirilmektedir:

• Tez Önerisi Aşamasında Başarısızlık: Geçerli bir mazereti olmaksızın süresi içinde tez önerisi savunmasına girmeyen öğrenci başarısız sayılarak tez önerisi reddedilir. Tez önerisi reddedilen öğrenci yeni bir danışman/konu seçme hakkına sahiptir; ancak ikinci savunmada da reddedilen öğrencinin ilişiği kesilir.
• Tez İzleme Komitesi (TİK) Aşamasında Başarısızlık: Öğrencinin tez çalışması komite tarafından başarılı veya başarısız olarak belirlenir. Komite tarafından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin ilişiği kesilir.
• Nihai Tez Savunmasında Başarısızlık: Jüri tarafından tezin salt çoğunlukla reddedilmesi başarısızlık halidir. Düzeltme kararı verilmesi halinde, en geç altı ay içinde yapılan ikinci savunmada da başarısız bulunan öğrencinin ilişiği kesilir.
• Başarısızlığın Maddi Gerekçeleri: Yargı kararlarına yansıyan somut başarısızlık nedenleri arasında; tezin bilime katkı verecek düzeyde yenilik getirmemesi, özgünlüğünün olmaması, intihal (etik ihlal) içermesi, akademik yazıma uygun olmayan ifade bozuklukları barındırması ve doktora tezinde bulunması gereken sistematiğin olmaması yer almaktadır.

4.Lisansüstü Tezde Başarısızlık ve İlişik Kesme İşlemine İtiraz

Lisansüstü tez başarısızlık ve ilişik kesme işlemi kesin ve yürütülebilir bir idari işlemdir. Dolayısıyla iptal davasına konu edilebilir.

4.1. Lisansüstü Tezde Başarısızlık ve İlişik Kesme İşleminin İptali Davası

• Kesinleşen kararlara karşı iptal davası açılabilir.
• Davada lisansüstü tez başarısızlık ve ilişik kesme işleminin iptali talep edilmelidir.
• Dava işlemin tebliğinden itibaren 60 gün süre içinde açılmalıdır.
• Görevli ve yetkii mahkeme Üniversite'nin bulunduğu yer idare mahkemesidir.
• Yürütmenin Durdurulması (YD) ve İyi İdare İlkesi: İYUK uyarınca telafisi güç zararların doğmasını engellemek için YD talepli dava açılması elzemdir. Kırıcı'nın (2023) aktardığı Anayasa Mahkemesi kararına göre; idarenin yargı tarafından verilen YD kararına uymayarak öğrenciyi eğitime devam ettirmesi, ancak iptal kararı sonrası (öğrenci eğitimini tamamlamışken) diploma vermeyi reddetmesi "iyi yönetişim ilkesine" ve "eğitim hakkına" aykırı bulunmuştur. Bu durum, YD kararlarının etkin takibinin önemini göstermektedir.

4.2. Lisansüstü Tezde Başarısızlık ve İlişik Kesme İşlemine Karşı Açılacak İptal Davasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Lisansüstü tezde başarısızlık hali ve ilişik kesme işlemine karşı açılacak davalarda şu hususlara dikkat edilmelidir:

• Bilirkişi İncelemesi Talebi ve Raporun Niteliği: Uyuşmazlığın çözümü özel ve teknik bilgiyi gerektirdiğinden (İYUK dayanağıyla), mahkemelerce bilirkişi incelemesi yaptırılması zorunludur. Bilirkişi raporları bilimsel veriler ışığında açık, anlaşılır, net olmalı ve eksiklikler tek tek gerekçelendirilmelidir.
• Sınav Usulü ve Şekil Şartlarına Uygunluk: Tez savunma toplantılarının dinleyicilere açık yapılması zorunludur. Ayrıca, çevrimiçi (online) yapılan savunmalarda dahi ortak toplantı tutanağında tüm jüri üyelerinin imzalarının bulunması gereklidir; imza eksikliği veya dinleyici katılımının sağlanmaması işlemi usulden sakatlar.
• İdareden Kaynaklanan Gecikmeler ve Azami Süreler: Tez danışmanının geç atanması, tez konusunun geç onaylanması veya idare personelinden kaynaklanan gecikmeler nedeniyle azami sürenin aşılması durumunda, öğrenciye ek süre verilmeksizin ilişiğinin kesilmesi hukuka aykırıdır. Ayrıca, mücbir ve haklı sebeplerle kayıt dondurulan süreler azami öğretim süresinin hesabında dikkate alınmamalıdır.
• Doğru Mevzuat Maddesinin Uygulanması: İdare, işlemi tesis ederken doğru yönetmelik maddesine dayanmalıdır. Doktora öğrencisine yüksek lisans maddesi uygulanarak tesis edilen işlemler mahkemelerce hatalı bulunabilmektedir. Ayrıca, azami öğrenim sürelerinin hesabı 20.04.2016 tarihli Yönetmeliğin Geçici 1. maddesine göre yapılmalıdır.
• TİK Süreçlerindeki Usulsüzlükler: Öğrenciye komite önünde savunma imkanı verilmeden, sisteme yüklenen raporun salt danışman hocası tarafından onaylanmaması gerekçesiyle başarısız sayılması hukuka aykırıdır; değerlendirme yetkisi komiteye aittir. Öte yandan, mevzuatta açıkça düzenlenmediği sürece, komiteye rapor sunmayan veya katılmayan öğrencinin çalışması değerlendirilemeyeceğinden, bu durum doğrudan "üst üste iki kez başarısızlık" olarak yorumlanamaz.
• Öğrencinin Hareketsiz Kalması: Tezi hakkında düzeltme kararı verilen öğrencinin, altı aylık süre içinde tezini yeniden savunma yükümlülüğü tamamen kendisine aittir. Öğrencinin yıllarca hareketsiz kalması durumunda idarenin bildirim zorunluluğu bulunmamaktadır.
• Jüri Tutanaklarının Objektifliği: Başarısızlık kararlarında jüri tutanaklarının detaylı ve objektif gerekçelere (amaç, yöntem, özgünlük eksikliği vb.) dayanması, davanın idare lehine sonuçlanmasında kritik rol oynamaktadır.
• Hukuki Güvenlik ve Haklı Beklenti: İdareler süreç devam ederken kural değiştiremez. Öğrencinin tez sürecine başladığı tarihteki mevzuat ile savunma tarihindeki mevzuat arasında aleyhe bir değişiklik yapılmışsa, bu durum haklı beklenti ve hukuki güvenlik ilkeleri çerçevesinde iptal sebebi yapılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Tez reddedilince ne olur?

Düzeltme hakkı veya programdan çıkarılma olabilir.

İtiraz hakkım var mı?

Evet, enstitüye ve mahkemeye başvurabilirsiniz.

Yeniden savunma hakkı var mı?

Düzeltme kararı verilirse evet.

Jüri değiştirilebilir mi?

Haklı gerekçeyle talep edilebilir.

Dava açılabilir mi?

Evet, idari yargıya başvurulabilir.

Profesyonel Hukuki Destek

Tez savunma uyuşmazlıklarında Büken Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

İletişim: 0507 057 5335