Akademik Mobbing Nedir? Hukuki Başvuru Yolları 2026

Akademik mobbing, üniversitelerde akademik personele yönelik sistematik psikolojik baskı ve yıldırma davranışlarıdır. Bu rehberde mobbing ve hukuki başvuru yollarını inceliyoruz.

Akademik Mobbing Nedir?

İş yerinde sistematik olarak uygulanan, kişiyi yıldırmaya ve işten uzaklaştırmaya yönelik psikolojik tacizdir. Hukuk sistemimizde mobbing, hem idari hem de yargısal denetime tabi bir hizmet kusuru olarak kabul edilmektedir.

Tanım

Kamu kurumlarında mobbing ile mücadelenin temel idari dayanağı 2011/2 Sayılı Başbakanlık Genelgesi'dir ("İşyerlerinde Psikolojik Tacizin Önlenmesi"). Danıştay'ın tanımına göre mobbing; işyerlerinde bir veya birden fazla kişi tarafından, belirli bir süre sistematik biçimde devam eden, yıldırma, pasifize etme veya işten uzaklaştırmayı amaçlayan, mağdurun kişilik değerlerine, mesleki durumuna veya sağlığına zarar veren kasıtlı ve olumsuz davranışlar bütünüdür.

Dolayısıyla akademik mobbingin tanımında;

Sistematik davranış
Süreklilik (en az 6 ay)
Yıldırma amacı
Güç dengesizliği unsurları önemlidir.

Mobbing Türleri

Yatay Mobbing

Eş düzey meslektaşlar arasındadır. Dışlama, dedikodu, işbirliği yapmama vb davranışlarla vuku bulur.

Dikey Mobbing

Üst-ast ilişkisindeki mobbingtir. Aşırı iş yükü, haksız eleştiri, yer değiştirme, yetki kısıtlama gibi davranışlarla vuku bulur.

Akademik Mobbing

Projeden dışlama, yayın engeli çıkarma, yazarlık hakkı gaspı, ders engeli, ders vermeme, kadro engelleme, sosyal dışlama, toplantılara çağırmama, yer değişikliği, sistematik biçimde mesnetsiz disiplin soruşturmalarına maruz bırakma gibi yollarla vuku bulur.

Üniversitelerde Akademik Mobbing Olarak Kabul Edilen Eylemler:

Danıştay mobbingin varlığı için eylemlerin sistematik, kasıtlı ve yıldırma amacı taşıması gerektiğini vurgulamaktadır. Danıştay ve idari yargı kararları ışığında üniversitelerde akademik mobbing olarak kabul edilebilecek eylemler özetle şu şekildedir.

Sistematik Görevlendirme ve Atamalar: Ankara BİM 10. İDD, 2017/233 sayılı kararında bir daire başkanının kısa sürelerle sürekli farklı birimlere (konservatuvar, yurt müdürlüğü vb.) atanması ve bu işlemlerin yargı kararlarıyla iptal edilmesine rağmen devam ettirilmesi mobbing olarak kabul edilmiş ve manevi tazminata hükmedilmiştir
Disiplin Soruşturmalarının Araçsallaştırılması: Danıştay 2. Daire, 2020/516 E. sayılı kararında bir üniversite genel sekreterini istifaya zorlamak amacıyla uydurma gerekçelerle üst üste soruşturma açılması, haksız cezalar verilmesi ve sürekli yerinin değiştirilmesi mobbing kapsamında değerlendirilmiştir
İdarenin Pasifliği (Hizmet Kusuru): Danıştay 8. Dairesi 2018/5292 E. sayılı kararında bir diş Hekimliği Fakültesi'nde görevli bir öğretim üyesinin, Ana Bilim Dalı Başkanı ve diğer hocalar tarafından uygulanan tacize karşı idareye defalarca başvurmasına rağmen idarenin sessiz kalması ve işlem yapmaması, manevi tazminat gerektiren bir hizmet kusuru sayılmıştır
Sözleşme Yenilememe İşlemlerinde Mobbingin Etkisi: Danıştay 8. Daire,si2023/1942 E. sayılı kararında ....... Üniversitesi'nde mobbinge uğradığı iddiası Bölge İdare Mahkemesince kabul edilen bir davacının sözleşmesinin yenilenmemesi işlemi yetki unsuru yönünden hukuka aykırı bulunmuş ve Danıştay tarafından onanmıştır.

Üniversitelerde Akademik Mobbingin İspatı

Danıştay, salt idari işlemlerin (disiplin cezası, atama vb.) iptal edilmiş olmasını tek başına mobbing için yeterli görmemektedir. Mobbingin tanımında yer alan eylemlerin sistematik, kasıtlı ve yıldırma amacı taşındığı unsurlarının somut olayda yer almasıdır. Örneğin bir disiplin cezaları usuli eksikliklerle iptal edilen bir öğretim üyesinin davasında Danıştay, bu işlemlerin "yıldırma saikiyle" ve "kişilik değerlerini hedef alacak ağırlıkta" yapıldığının somut delillerle ortaya konulamaması nedeniyle mobbing iddiasını reddetmiştir. Yine başka bir kararında dışlanma, web sayfasında isminin yer almaması ve hakaret iddialarıyla açılan davada, iddiaları destekleyen kesinleşmiş mahkeme kararı ve illiyet bağı bulunmadığından tazminat talebi reddedilmiştir.

Üniversitelerde Akademik Mobbinge Karşı Başvuru Yolları

1. İdari Başvuru Yolları ve Soruşturma Usulü

Mobbing mağduru üniversite personelinin başvurabileceği idari yollar şunlardır:

Hiyerarşik Şikayet ve Kurul Başvuruları: Rektörlüğe yazılı başvuru, Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman), TİHEK (ayrımcılık temelli iddialar için) ve Kamu Görevlileri Etik Kurulu başvuruları yapılabilir.
2547 Sayılı Kanun Md. 53 Usulü (Ceza Soruşturmaları): Üniversite personeli hakkındaki ceza soruşturmaları özel izne tabidir. Disiplin amirince yapılan ilk soruşturmanın ardından, rektörler için YÖK üyelerinden oluşan üç kişilik kurul; öğretim elemanları için ise üniversite yönetim kurulu üyelerinden oluşan üç kişilik kurul "lüzum-u muhakeme" veya "men-i muhakeme" kararı verir.

2. Hukuki Başvuru Yolları (Yargı Süreci)

A. Görevli Yargı Kolu:

Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarına göre, üniversitelerde akademik mobbing dayalı (idarenin hizmet kusuru veya kamu görevlilerinin görev kusurundan doğan) tazminat talepleri, idari eylem ve işlemlerden kaynaklandığı için idari yargıda (İdare Mahkemeleri) görülmelidir.

B. İdari Yargı Davaları:

İptal Davası (2577 sayılı Kanun md. 2/1-a): Mobbing aracı olarak kullanılan haksız atama, görev yeri değişikliği ve disiplin cezalarının yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden iptali istenir.
Tam Yargı Davası (2577 sayılı Kanun md. 2/1-b): Mobbing süreci nedeniyle uğranılan manevi zararların tazmini talep edilir. Anayasa'nın 129/5. maddesi ve 657 sayılı Kanun md. 13 uyarınca, bu davalar mobbing uygulayan kişiye değil, doğrudan idareye (üniversiteye) karşı açılmalıdır.
Süreler: 2577 sayılı Kanun md. 13 uyarınca, idari eylemlerden kaynaklanan tazminat taleplerinde eylemin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her halükarda 5 yıl içinde idareye ön başvuru yapılması zorunludur.

C. Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru: İç hukuk yolları (idare mahkemesi, istinaf, Danıştay temyiz/karar düzeltme) tüketildikten sonra AYM'ye başvurulabilir.

AYM, mobbing iddialarını Anayasa md. 17 (kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkı) kapsamında incelemektedir.
Yol Tüketmeme Nedeniyle Ret: AYM, mobbing iddialarında idari yargıda açılacak "tam yargı (tazminat) davasını" en etkili yol olarak görmekte olup, bu dava açılmadan yapılan bireysel başvuruları reddetmektedir.
İhlal Kararları: Disiplin cezalarının iptal edilmesine rağmen sistematik baskının devam ettiği ve mağdurun "depresif duygu durumu, insomnia" gibi tanılarla sağlık raporları aldığı durumlarda AYM ihlal kararı vererek yeniden yargılamaya hükmetmiştir (AYM 14/9/2022 Zülküf Kılıç Kararı).

Sık Sorulan Sorular

Akademik mobbing nedir?

Üniversitede sistematik psikolojik baskı ve yıldırma davranışlarıdır.

Nasıl ispat edilir?

Yazılı belgeler, tanık beyanları ve uzman raporlarıyla.

Dava açılabilir mi?

Evet, idari ve adli yargıda dava açılabilir.

Tazminat alınabilir mi?

Evet, maddi ve manevi tazminat talep edilebilir.

Nereye şikayet edilir?

Rektörlük, etik kurul veya yargı yoluna başvurulabilir.

Profesyonel Hukuki Destek

Akademik mobbing davalarında Büken Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

İletişim: 0507 057 5335